Fýtbol • 27 Maýsym, 2023

FIFA reıtıngi qalaı jasalady?

333 ret
kórsetildi
7 mın
oqý úshin

О́tken aptada fýtboldan Qazaqstan ulttyq quramasy kelesi jylǵy Eýropa chempıonatynyń irikteý kezeńi aıasynda FIFA reıtınginde 62-orynda turǵan Soltústik Irlandııa quramasyn jeńip, sensasııa jasaǵan bolatyn. Jerlesterimizdiń osy bir mańyzdy jeńisinen soń elimizdegi fýtbol jankúıerleri Magomed Adıev bastaǵan jigitter álemdik reıtıngte TOP-100 quramanyń qataryna qosyla ala ma degen suraqty keńinen talqylap jatyr. Osy oraıda oqyrmandarymyzǵa FIFA reıtıngi qalaı jasalatyny, quramalarǵa reıtıngtik upaı qalaı beriletini týraly az-kem málimet bere ketkendi jón kórip otyrmyz.

FIFA reıtıngi qalaı jasalady?

Shtab-páteri Shveısarııanyń Sıýrıh qalasynda ornalasqan Halyqaralyq fýtbol federasııasy (FIFA) ulttyq quramalardyń reıtıngin 1992 jyldyń jeltoqsanynan bas­tap júrgizip keledi. Osy ýaqyt aralyǵynda FIFA reıtıng esepteý júıesine úsh márte (1999, 2006 jáne 2018 jyldary) ózgerister men túzetýler engizdi. 2018 jyly qabyldanǵan Elo júıesine negizdelgen ulttyq quramalardyń reıtıngi týrnırdiń mańyzy men matchtyń naqty dárejesine, sondaı-aq qarsylastardyń kúshine baılanysty esepteledi.

Iаǵnı endi ulttyq quramalar ár match­tan keıin reıtıngtegi upaılaryn eselep arttyra alady jáne qasyqtap jınaǵan upaıynan áp-sátte aıyrylyp qalýy da múmkin. Eger reıtıngte tómen ornalasqan komanda ózinen joǵary satyda turǵan azýly komandany jeńetin bolsa kóp, al myqty ujym álsiz qurmany jeńetin bolsa az upaı alady. Sáıkesinshe reıtıngte aldyńǵy orynda turǵan qurama ózinen keıingi quramadan jeńiletin bolsa, kóp upaı joǵaltady. Bul júıe – majarstandyq-amerıkalyq fızık Arpada Elo qurmetine qoıylǵan.

Sonymen qatar kez kelgen iri týrnırdiń toptyq kezeńine qaraǵanda, pleı-off satysynda jeńiske jetken quramanyń qorjynyna kóp upaı qosylady. Biraq jeńilgen komandadan upaı shegerilmeıtinin de aıta ketken jón. Al FIFA kúntizbesi aıasynda josparlanǵan joldastyq kezdesýlerde quramalar az upaı enshilep, az upaıynan aıyrylady.

FIFA reıtıngi quramalardyń matchtan keıingi upaıy, matchqa deıingi upaıy jáne kezdesýdiń mańyzdylyq ındeksi boıynsha jasalady. Iаǵnı onyń formýlasy mynadaı: upaı=burynǵy upaı+ındeks* (jeńis – kútiletin nátıje).

Matchtardyń ındeksi bylaı belgilengen:

05 – FIFA kúntizbesinen tys jaǵdaıda ótken joldastyq kezdesýler

10 – FIFA-nyń resmı kúntizbesindegi joldastyq matchtar

15 – Ulttar lıgasynyń toptyq kezeńindegi oıyndar

25 – Ulttar lıgasynyń pleı-off jáne fınal básekeleri

25 – álem chempıonaty jáne qurlyq birin­shi­likteriniń (Eýro, Amerıka kýbogi jáne taǵy basqa chempıonattar) irikteý matchtary

35 – shırek fınalǵa deıingi qurlyqtyq týrnırdiń matchtary

40 – shırek fınaldan bastalatyn qurlyq týrnıriniń jáne FIFA Konfederasııalar kýbo­giniń barlyq matchtary

50 – shırek fınalǵa deıingi álem chempıo­na­ty­nyń oıyndary

60 – shırek fınaldan bastap álem chempıo­na­tynyń fınalyna deıingi matchtar

Matchtyń nátıjesi: jeńis – 1; teń oıyn – 0,5; jeńilis – 0

Kútiletin nátıje kelesideı esepteledi:
1/(10^(-reıtıng aıyrmashylyǵy/600) + 1)

Reıtıng aıyrmashylyǵy: A koman­da­sy­nyń upaılary – V komandasynyń upaılary

Endi osy kórsetkishter arqyly Qazaqstan quramasy Soltústik Irlandııany jeńgennen keıin FIFA reıtınginde qansha upaı jınap, aldaǵy reıtıngte qaı orynǵa deıin kóteriletinin saraptap kóreıik.

Aldymen, quramalardyń reıtıngte aıyrmashylyǵy esepke alynady. Soltústik Irlandııa (1385,93) – Qazaqstan (1177,08) = -208,88. Iаǵnı biz formýlada «mınýs aıyrmashylyǵyn» qoldanamyz. Demek aıyrmashylyq 208,88. Al oıynnan kútiletin nátıjeniń esebi: 1/(10^(208,88/600) + 1). Endi Matchtan keıingi upaıdy eseptep kóreıik: Iаǵnı qazir Qazaqstannyń FIFA reıtıngindegi upaıy 1177 + 25*1/(10^(208,88/600) + 1) = 17,1. Iаǵnı jerlesterimiz Soltústik Irlandııany jeńgeni úshin 17,1 upaıǵa ıe boldy. Al San-Marınodan basym túskeni úshin taǵy 4.19 upaı oljalady. Endi osy eki oıynda jınaǵan upaı sanyn (21,20) buǵan deıingi upaıymyzǵa (1177,08) qossaq, aldaǵy aıda jańaratyn reıtıngte 1198,28 upaımen 102-orynǵa jaıǵasamyz.

 

Elo júıesiniń artyqshylyǵy qandaı?

Fýtbol sarapshylarynyń aıtýynsha, qazirgi reıtıngti esepteıtin júıe óte qarapaıym jáne bárine túsinikti. Al burynǵy júıeniń esepteýin túsiný qıynyraq deıdi. Sondaı-aq FIFA bul júıeni erler arasyndaǵy quramalarǵa engizgenge deıin, aldymen áıelder fýtbolynda synap kórgen bolatyn. Sol kezde bul júıe báriniń kóńilinen shyqqan edi. Sonymen qatar Elo júıesi tek fýtbolda ǵana emes, shahmat jáne basqa da sport túrleriniń reıtıngterinde qoldanylady.

Bul júıeniń burynǵyǵa qaraǵanda taǵy bir ereksheligi, álem, Azııa jáne Eýropa chempıonattaryn ótkizýshi memleketter qur­lyq birinshilikteriniń irikteýine qatys­paı­tyndyqtan, reıtıngte tómengi oryndarǵa syrǵyp ketetin. Al qazirgi júıe arqyly ol memleketter joldastyq kezdesýler arqyly upaı jınaı alady.

Sonymen qatar endi Elo júıesiniń arqa­synda álsiz sanalǵan quramalar reıtıngte joǵary orynda turǵan komandalardy jeńgeni úshin joǵary upaıǵa ıe bolady.

Dese de júıeniń kemshilikteri de bar bolyp shyqty. Iаǵnı Afrıka kýbogi, Azııa kýbogi sekildi qurlyq týrnırlerinde Eýropa chempıo­naty, Amerıka kýbogi sııaqty jarys­tarmen birdeı upaı jınaýǵa bolady. Biraq Afrıka men Amerıkany, Eýropa men Azııa qurlyq birinshilikteriniń deńgeılerin salystyrýǵa kelmeıdi. Degenmen, FIFA muny artyqshylyq dep eseptep otyr.

Burynǵy reıtıng qalaı eseptelip edi? 2018 jylǵa deıin qoldanylyp kelgen reıtıngtiń erejesi boıynsha, quramalardyń reıtıngi eń keıingi tórt jylda kórsetken nátıjelerine qarap ortaq upaılaryn shyǵaryp otyratyn. Al tórt jyl boıy birde-bir oıyn ótkizbegen quramalar reıtıngten shyǵyp qalatyn. Bul júıeniń budan da basqa kóptegen kemshiligi bolatyn.

Osy oraıda, oqyrmandarda ulttyq qura­ma­lar­ǵa reıtıng ne úshin kerek degen saýal týyndaýy múmkin. Munyń jaýaby da óte qarapaıym: FIFA bul reıtıngti quramalardyń jerebe sebetterin aıqyndaý úshin qoldanady.