Quryltaı − Qazaqstan Respýblıkasynyń zań shyǵarýshy bılikti júzege asyratyn eń joǵary ókildi organy. Onyń qyzmetiniń zańdylyq pen alqalylyq qaǵıdattaryna negizdelýi memlekettiń strategııalyq sheshimderdi ujymdyq túrde qabyldaý jáne quqyqtyq normalardy qatań saqtaý ustanymyn kórsetedi. Bul halyqtyń joǵary erkin ashyq ári demokratııalyq rásimder arqyly naqty quqyqtyq normalarǵa aınaldyratyn senimdi tetik qalyptastyrady.
Quryltaı halyqtyń tikeleı saılaýymen saılanatyn 145 depýtattan turady. Quryltaıdyń ókilettik merzimi 5 jyl bolyp belgilengen, bul saıası júıeniń turaqtylyǵyn jáne memlekettiń damý baǵytynyń sabaqtastyǵyn qamtamasyz etedi.
Quryltaı qyzmetiniń negizgi baǵyty – zań shyǵarý qyzmeti, ıaǵnı qoǵamdyq qatynastardyń mańyzdy salalaryn retteıtin zańdardy qabyldaý, sondaı-aq kadrlyq saıasatqa qatysý jáne atqarýshy bılikke baqylaý jasaý. Depýtattar Premer-mınıstrdi, Vıse-Prezıdentti, Konstıtýsııalyq Sot sýdıalaryn, Ortalyq saılaý komıssııasy men Joǵary aýdıtorlyq palatanyń múshelerin taǵaıyndaýǵa kelisim beredi.
Prezıdent, Quryltaı jáne Halyq Keńesi: Toqaev jańa zańdarǵa qol qoıdy
Konstıtýsııalyq zańda Úkimetke senimsizdik votýmyn bildirý tetigi kózdelgen, bul atqarýshy bıliktiń halyq saılaǵan ókilder aldynda esepti bolýyn qamtamasyz etedi.
Zańǵa sáıkes, Quryltaı resmı túrde Parlamenttiń quqyqtyq mırasqory, al onyń Apparaty Májilis Apparatynyń quqyqtyq mırasqory bolyp tanylady.
Quryltaı jumysynyń uıymdastyrylýy
Quryltaı jumysy sessııalar túrinde júzege asyrylady. Sessııalar jyl saıyn qyrkúıek aıynan maýsym aıyna deıin turaqty túrde ótkiziledi. Qajet bolǵan jaǵdaıda Prezıdenttiń, Palata Tóraǵasynyń nemese depýtattardyń bastamasymen kezekten tys sessııalar shaqyrylýy múmkin.
Otyrystar Quryltaı jumysynyń negizgi nysany bolady. Olar kvorým bolǵan jaǵdaıda ótkiziledi jáne ádette ashyq túrde uıymdastyrylyp, oǵan memlekettiń negizgi laýazymdy tulǵalary qatysa alady.
Quryltaı Tóraǵasy depýtattar arasynan saılanady jáne organnyń jalpy qyzmetine basshylyq jasaıdy. Onyń quzyretine otyrystardy shaqyrý, zań shyǵarý jumysyn úılestirý jáne qabyldanǵan aktilerge qol qoıý kiredi.
Quryltaı qurylymynda úılestirýshi organ retinde Bıýro, sondaı-aq máselelerdi aldyn ala qarastyryp, sheshimder ázirleıtin turaqty komıtetter men komıssııalar jumys isteıdi. Sonymen qatar, usynymdyq sıpattaǵy sheshimder qabyldaıtyn konsýltatıvtik-keńesshi organdar qurylýy múmkin.
Parlamenttik baqylaýdyń tıimdiligin arttyrý jáne ózekti máselelerdi talqylaý maqsatynda parlamenttik tyńdaýlar men úkimettik saǵattar ótkizý kózdelgen. Bul quraldar depýtattarǵa, sonyń ishinde oppozısııa ókilderine, mańyzdy taqyryptardy kóterýge jáne memlekettik organdar ókilderiniń esepterin tyńdaýǵa múmkindik beredi.
Barlyq rásimder, sonyń ishinde olardy ótkizý tártibi Quryltaı Reglamentinde naqty aıqyndalady, bul onyń qyzmetiniń júıeliligi men ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi.
Zańdardy ázirleý jáne qabyldaý tártibi
Quryltaıdaǵy zań shyǵarý úderisi zań jobalaryn engizý, qaraý jáne qabyldaý tártibin, sondaı-aq negizgi memlekettik ınstıtýttardyń ózara is-qımylyn retteıdi.
Zań shyǵarý bastamasy quqyǵy Prezıdentke, Quryltaı depýtattaryna, Úkimetke jáne Qazaqstan Halyq Keńesine tıesili. Barlyq zań jobalary otyrysqa shyǵarylǵanǵa deıin mindetti túrde salalyq komıtetterde qaralýy kerek.
Qarjylyq bastamalarǵa qatysty arnaıy talaptar belgilengen. Memlekettik kiristerdi azaıtýdy nemese memlekettik shyǵystardy kóbeıtýdi kózdeıtin zań jobalary Úkimettiń oń qorytyndysy bolǵan jaǵdaıda ǵana engizilýi múmkin.
Úkimettiń qyzmetin baqylaý jáne sottardyń táýelsizdigi: Quryltaıǵa qandaı ókilettilik beriledi?
Zań jobalaryn qaraý basymdyǵyn Prezıdent aıqyndaı alady. Ulttyq qaýipsizdikke nemese qoǵamdyq tártipke qater tóngen jaǵdaıda olardy jedel qaraý tetigi qarastyrylǵan.
Quryltaı azamattardyń quqyqtary men bostandyqtary, salyq salý, qorǵanys, halyqaralyq sharttar jáne memlekettik qurylys máselelerin qosa alǵanda, qoǵamdyq qatynastardyń negizgi salalaryn retteıtin zańdardy qabyldaý boıynsha keń ókilettikterge ıe.
Zańdar depýtattardyń kópshilik daýysymen qabyldanady, al konstıtýsııalyq zańdar bilikti kópshilik daýyspen qabyldanady. Qabyldanǵannan keıin olar Prezıdenttiń qol qoıýyna jiberiledi. Prezıdent zańǵa qol qoıa alady nemese óz qarsylyqtarymen birge qaıtara alady.
Depýtat Quryltaı komıtetteri músheleriniń sanyn shekteýdi usyndy
Qaıta qaraý kezinde Quryltaı belgilengen daýys sanymen Prezıdenttiń qarsylyqtaryn eńsere alady nemese usynylǵan ózgeristermen kelise alady.
Sonymen qatar, zań jobalaryn keri qaıtaryp alý jáne qabyldamaý tetikteri, sondaı-aq saıası jaýapkershilik elementteri qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, Úkimet bastamasy qabyldanbaǵan jaǵdaıda Premer-mınıstr senim máselesin kótere alady. Bul zań shyǵarýshy jáne atqarýshy bılik tarmaqtary arasyndaǵy tepe-teńdikti qamtamasyz etedi.
Jalpy alǵanda, zańda bekitilgen rásimder zańnamalyq sheshimderdi qabyldaý kezinde júıelilikti, jedeldikti jáne ınstıtýsıonaldyq teńgerimdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
