– Muhtarbaı О́telbaıuly, irgeli eńbekterińiz ǵylymı-zertteý men óndiristik jetistikterdiń bastaýyna aınaldy. Kóne ǵylymǵa qyzyǵýshylyǵyńyz neden bastaldy?
– Jas kúnimnen esepke zerek boldym. Balalyq shaǵym malshy aýylda ótti. Keıde bala kúnimdi saǵynyp esime alamyn. Ol jyldarda keshkilik úlkender jınalyp áńgime-dúken quratyn. Túrli ańyz-áńgimeler men jyr-dastandar aıtylady. Ásirese búrkitshi aqsaqaldyń áńgimesi qyzyq edi. Áńgimesin tyńdaǵanda qansonarǵa búrkitimmen shyqqandaı sezimde bolatynmyn. Aýylymyz qyrǵyz eline kórshiles. Jetinshi synyptan keıin Toqmaqtaǵy mehanızatorlar tehnıkýmyna oqýǵa tústim. Biraq tolyq aıaqtaýǵa zeıinim soqpady. Keıinnen Qaraqońyzdaǵy keshki mektepte oryssha oqydym. Eńbekke erte aralasyp, ustanyń kómekshisi boldym. Traktor júrgizdim. Áke-shesheme qolǵabysym tıgeni bolmasa, «munyń bári ýaqytsha» dep óz-ózimdi ishteı jubatyp júretinmin. Ata-anam óte eńbekqor jandar edi. Bar meıirimi men tárbıesin berip, boıyma jaqsy qasıetterdi sińirdi. Eshkimniń ala jibin attamaýǵa úıretti. Ǵylymdaǵy jolymdy ashqan – osy qasıetter. Keshki mektepte júrgende kitaphanadan matematıkaǵa qatysty kitaptar alyp oqımyn. Álemdegi myqty ǵalymdardyń ómirbaıany jazylǵan «Matematıka v shkole» jýrnalyn qyzyǵa paraqtaımyn. Sirá, matematık bolamyn degen armanym osy sátte oıandy. Keıinnen Qyrǵyzstan pedagogıkalyq ınstıtýtynda bilim alyp júrgenimde Máskeý memlekettik ýnıversıtetine joldamamen oqýǵa kettim.
– Sol jyldarda esimińiz ǵylym doktorlyǵyn qorǵaǵan eń jas ǵalymdar qatarynda ataldy. Máskeýde qalýǵa usynys boldy ma?
– Máskeýde qalýǵa usynys boldy. Biraq elge kelip, otandyq ǵylymnyń damýyna paıdamdy tıgizýdi oıladym. Oqý bitirgennen keıin Qyrǵyzstanǵa joldama berildi. Alaıda kóp istegen joqpyn. Elge qaıtýyma professor Imanálıevtiń kóp yqpaly tıdi. Shynymdy aıtsam, Máskeýde talantty qazaq jastary kóp oqydy. Ásirese B.M.Levıtan, A.G.Kostıýchenko, akademık S.M.Nıkolskııdeı sekildi ustazdarymyz qazaq balalarynyń alǵyrlyǵy men zerektigine únemi tánti bolatyn. Máskeýde oqyǵan jyldary bar kúshimdi sapaly bilim alýǵa jumsadym. Akademık Kolmogorovtyń jetekshiligimen 36 jasymda fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory atandym. Osynyń bári izdenistiń nátıjesi dep bilemin.
– Elge oralǵan jyldarda matematıka ǵylymynyń deńgeıi qandaı edi?
– Ol kezde ǵylymmen aınalysatyndar sırek bolatyn. Dese de, matematıka salasynyń damýyna aǵa býyn kóp eńbek sińirdi. A.Taımanov, O.Jáýtikov, T.Amanov sekildi myqty ǵalymdar boldy. Olardyń izin B.Orazbaev, Q.Qasymov, О́.Sultanǵazın sekildi aǵalarymyz basty. 70-darǵa qaraı otandyq matematıkterdiń jańa býyny qalyptasty. Máskeýden oqyp kelgen T.Kálmenov, keıinnen Sh.Smaǵulov, N.Temirǵalıev, A.Jeńsikbaev sekildi ǵalymdarmen qatarymyz tolyqty. Jas ǵalymdardy daıarlaýǵa kóńil bólindi. Túrli ǵylymı semınarlar uıymdastyryldy. Shyndyǵynda, ótken ǵasyrdaǵy 80 jyldardyń ortasynda qazaq matematıka ǵylymy keńes odaǵy kezindegi basqa respýblıkalardan alǵa shyqty. R.Oınarov, Ý.О́mirbaev, M.Muratbekov, A.Jumadildaev, E.Nursultanov, Q.Myńbaev syndy daryndy matematık ǵalymdardyń aty odaq kólemine tanyldy. Búginde akademık M.Sadybekov jetekshilik etetin Matematıka jáne modeldeý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda jumys istep júrgen jas ǵalymdardyń osy salaǵa qosyp jatqan úlesi jeterlik. Máselen, S.Dórbethan sekildi matematık jas ǵalymdardyń esimi álemge tanylǵany qýantady.
– Ǵylymnyń qazirgi betalysyn qalaı baǵalar edińiz?
– Otandyq ǵylym túrli kezeńderden ótti. 1998 jyly matematıkadan halyqaralyq kongreste álemdegi kórnekti 1000 matematıktiń tizimi jasaldy. Adam basyna shaqqanda eýropalyq elderdiń talaıynan oza shyǵyp, osy tizimge Qazaqstan matematıkteri engen bolatyn. Alaıda 90-jyldardaǵy qıynshylyq ǵylymnyń damýyna keri áserin tıgizdi. Bul 2009 jyldarǵa deıingi kezeńdi qamtydy. Aralyǵy 4–5 jylǵy ekonomıkalyq daǵdarys matematıka ǵylymynda 10–12 jylǵa sozyldy. Osy kezeńde bir jarym býynnan ajyrap qaldyq, birqatar talantty matematıkter basqa salaǵa aýysty. Munyń ózi matematıka ǵylymyna kópke deıin es jıǵyzbady. Al qazirgi jaǵdaıda dúnıejúzilik reıtıngte ortashadan joǵary turmyz. Ǵylymnyń endigi damýy Ulttyq ǵylym akademııasynyń quzyrynda. Ǵylym júıeli damýy úshin úlken qoldaý qajet. Talantty jastardy ǵylymı ortaǵa yqpaldastyryp, jaǵdaı jasaý ýaqyt talaby. Keıingi jyldary elimizde joǵary oqý oryndarynyń sany kóbeıdi. Al sannyń kóptigi sapaǵa keri áser etedi. Ǵylym toǵysqanda ǵana nátıje beredi emes pe. Kórnekti ǵalymdardy joǵary oqý oryndaryna qabyldap, joǵary eńbekaqy tóleý isi júıeli qolǵa alynsa der edim. Qaıbir jyly japon eline barǵanda úlken zaýyt janynda birneshe ǵylymı-zertteý ınstıtýttary jumys isteıtinin kórdik. Osyndaı ozyq elder ǵylymı ázirlemelerdi dereý óndiriske engizip, ınnovasııanyń ıgiligin kórip otyr. Al bizde ǵylym men óndiris arasynda baılanys joq. Ǵylymı ázirlemelerdi óndiriske engizýge kásiporyndar, iri bıznes ókilderi ázirge qulyqsyz bolyp otyr.
– Jaqynda Shymkentte ótken matematıkterdiń I kongresine qatysyp qaıttyńyz. Osydan biraz buryn Dúnıejúzilik matematıkter kongresi ótip, ǵalymdar Túrkistanda bas qosty. Álem matematıkterin qandaı másele tolǵandyrady?
– Matematıka – derbes damıtyn ǵylym degenimizben, adamzat keńistiginde matematıka aralaspaıtyn sala joq. Dál qazirgi zamanda matematıka jetistikteriniń qalaı paıdaǵa asyp jatqanyn tehnologııalardyń damýynan kórip otyrmyz. Matematıkterdiń I kongresi irgeli matematıka ǵylymynyń ekonomıkanyń ajyramas bóligi retinde damyp jatqandyǵyn kórsetti. Bul alańda qoldanbaly ǵylymdy damytý, jasandy ıntellekt algorıtmderiniń kómegimen jańa sheshimderge qol jetkizýdiń qazirgi jaǵdaıy talqylandy. Búginde adamzat qol jetkizgen kompıýter, qol telefondary sııaqty tehnologııalar osy kóne ǵylymnyń jetistigi. Matematıka eldiń zııatkerlik áleýetin nyǵaıtýmen qatar zamanaýı ınnovasııalyq sheshimderdiń damýyna negiz bolyp otyr. Túrki álemi matematıkteriniń VII Dúnıejúzilik kongresiniń Túrkistanda ótýi kezdeısoqtyq emes. Túrki áleminen shyqqan talaı ǵulamalarymyzdyń eńbekteri, ashqan jańalyǵy búginde jalpy adamzatqa qyzmet etip keledi. Úsh jyl saıyn ótip turatyn kongrestiń kelesi joly da Túrkistanda ótýine atsalyspaqshymyz. Otandyq matematıka ǵylymyn damytamyz desek, biz úshin osy túrki yntymaqtastyǵy mańyzdy.
– Qazaq tilin ǵylymnyń, tehnıka tiline aınaldyrýdyń búgingi órisi qandaı? Bul baǵytta neni eskergen jón?
– Qazaq tilin ǵylym men tehnıka tiline aınaldyrý isi memlekettik deńgeıde iske asýǵa tıis. Ǵylymnyń ár salasyndaǵy mamandar ózara yntymaqtasa otyryp, ǵylymı tildi júıeleýdiń ozyq úlgilerin qaperge alýy qajet. Búginde álemde ǵylymnyń ár salasy túrli deńgeıde damyp jatyr, sonyń jańalyqtaryn bilip otyrý úshin 10-nan asa til bilý qajet. Qazirgi kezde qoldanystaǵy tehnologııalarda qazaq tiline, qazaq tilinen ózge tilderge aýdarma júıesi jaqsy damyp keledi. Ári qaraı kompıýterlik baǵdarlamalarǵa qazaq tiliniń mol qoryn engizýdi damyta berý qajet. Sonda ǵana tilimizdi ómirsheń ete alamyz. Ǵylymdaǵy qazirgi jetistikter robottardyń, ózge de tehnologııanyń jadyna óte kóp sóz qoryn syıdyrýǵa múmkindik beredi. Al ǵylymdaǵy birinshi másele, jurtshylyqtyń ıntellektin damytý. Intellektiń damýy tilden bastalady. Adamzat órkenıetinde tildiń róli joǵary ekeni dáleldi qajet etpeıdi. Qazirgi kezde kóptegen elder ulttyq tamyry, dástúrine bet bura bastady. Al qazaq halqynyń tarıhı, mádenı murasy ana tiliniń arqasynda damyp, ǵasyrdan-ǵasyrǵa jalǵasyp keledi. О́skeleń urpaq boıynda otansúıgishtik, ultjandylyq qasıetter ana tilimen birge darıdy. Týǵan tilimen sýsyndap ósken urpaq elge, jerge janashyr keledi. Jastarǵa patrıottyq tárbıe berý úshin halyqtyń tarıhy men mádenıetin oqytý kerek. Til bolmasa, ulttyń joıylatyny belgili. О́z basym ana tilinde bilim alyp, ulttyq tárbıeni kórgendikten de bolar, elime qaltqysyz qyzmet etýge bar kúshimdi salyp kelemin. Shákirtterime ǵylymı jumystaryn kóbine qazaq jáne aǵylshyn tilderinde jazǵyzamyn. Aǵylshyn tili ázirge halyqaralyq til bolǵanymen, ǵalymdardyń qazaq tilin óz dárejesinde meńgerýi boıyndaǵy talantyn ashýǵa yqpal etedi. Sondyqtan aldymyzda jańa tehnologııalar, zamanaýı algorıtmderdi ulttyq qundylyqtarmen ushtastyra alatyn tulǵalardy tárbıeleý mindeti tur. Sońǵy ýaqytta talaı talantty túlekter oqý-bilim izdep shetelderge ketip jatyr. Eger ol urpaq eldik múddeni oılasa, álemniń ozyq tájirıbesin týǵan jerine ákelip, qyzmet etýge árdaıym yntaly bolady.
– Kúndelikti ómirimizge jasandy ıntellekt dendep ene bastady. Zamanaýı algorıtmderdiń ǵylymnyń damýyna yqpaly qandaı?
– Jasandy ıntellekt, sondaı-aq basqa da zamanaýı algorıtmder ǵylymı ázirlemelerdi jyldamdatýǵa, naqty sheshimder alýǵa paıdasy zor. Jasandy ıntellekt algorıtmderin qoldaný ǵalymdardyń eń kúrdeli degen sandyq taldaýlarmen jumysyn jeńildetti. Osy maqsatta Memleket basshysy úsh jylda sıfrly elge aınalý týraly tapsyrma berdi. Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi quryldy. Jasandy ıntellektiń damýy, robottardyń óndiriske, kúndelikti turmysymyzǵa enýi ónerkásiptegi aýyr jumystardy jeńildetip, úı sharýasyna qolǵabys etýde. Qalaı aıtsaq ta, jasandy ıntellekt arnaıy baǵdarlamalar, berilgen tapsyrma negizinde jumys isteıdi. Ol adam oıyn, aqylyn, zertteýlerdi almastyra almaıdy. Álemniń kóptegen ǵalymy jasandy ıntellektiń adamzatqa qaýpi týraly boljam jasap jatyr. Sondyqtan ony basqarý, qoldaný tetikteri ǵylymı negizdi erejelerge baǵynýǵa tıis, ıaǵnı begili bir aksıomaǵa súıenip, memlekettik deńgeıde abstrakty oılaıtyn ǵalymdar aralasýy kerek dep oılaımyn. Tıisti mınıstrlik janynan ǵylymı-zertteý ınstıtýty deńgeıindegi qoldanysyna basymdyq bergen durys pa deımin. Jasandy ıntellekti ıgilikke aınaldyra bilgende ǵana ǵylymǵa paıdasy zor bolmaq.
– Osydan onshaqty jyl buryn Kleı matematıkalyq ınstıtýty «myńjyldyq esebi» dep jarııalanǵan Nave-Stoks dıfferensıaldyq teńdeýiniń sheshimin usyndyńyz. Sol kezde ártúrli pikirler aıtyldy. Álem matematıkterin tyǵyryqqa tirep otyrǵan osy eseptiń máni nede?
– Nave-Stoks dıfferensıaldyq teńdeýler júıesi Nıýtonnyń ekinshi zańyna baǵynady. Suıyqtyq bólshekterine áser etetin ınersııa, qysym, úıkelis pen syrtqy kúshterdi baılanystyrady. Qazirgi kezde Nave-Stoks teńdeýleriniń sandyq sheshimderi is-tájirıbede, ǵylymı eńbekterde qoldanys taýyp jatyr. Birneshe analıtıkalyq sheshimi bar, biraq Nave-Stoks teńdeýleriniń qasıetin tolyq asha almaıdy. Sondyqtan fızıka ǵylymynda sheshilmegen teńdeýler qatarynda tur. Eseptiń ǵylymı jolmen sheshýge usynylǵanyna júz jyldaı boldy. Álemde Nave-Stoks teńdeýin «sheshtim» dep jarııalaǵan kóptegen asa kórnekti ǵalymdar bar. Alaıda olardyń kópshiligi qatelesti nemese tolyq sheshimin taba almady. Men de solardyń qatarynanmyn. Ony sheshýmen aınalysyp júrgenime 40 jylǵa taıady. Kezinde teńdeýdiń sheshimin usynǵanymda óz ǵalymdarymyzben qatar, Reseı ǵalymdary da oıyn aıtty. M.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, kórnekti matematık Vıktor Sadovnıchıı de pikirin bildirgen bolatyn. Ǵylymda ashylǵan jańalyqty dáleldeý, dáıekteý asa mańyzdy ári uzaq úrdis. «Nave-Stoks teńdeýleriniń myqty sheshiminiń bolýy» atty eńbegimde sheshý ádisin usynyp, onnan asa túsindirý nusqasyn ázirledim. Qazir de osy baǵyttaǵy eńbegimdi jalǵastyryp jatyrmyn.
– Matematıka ǵylymynda Shtýrm-Lıývıll fýnksııasynyń sheshimine qatysty «q – О́telbaev fýnksııasy» bar. Bul fýnksııanyń ǵylymdaǵy qoldanysy ári óndiriske tıimdiligi qandaı?
– «q – О́telbaev fýnksııasy» – spektrlik teorııa men dıfferensıaldyq teńdeýlerdi sheshýde qoldanylatyn matematıkalyq uǵym. Áriptesterim bul jańalyqty «О́telbaev ádisi» dep atap ketken. Bul teńdeýde menshikti mánderdiń múmkindigi zertteldi. Kezinde shákirtim bolǵan R.Oınarov ta tyń jańalyq ashqany belgili. Ǵylymda «Oınarov ıadrosy» dep atalyp júr. Sol teorııa búginde álemdegi aıtýly ǵylymı eńbekter qatarynda atalady. Túsinikti tilmen aıtqanda, Shtýrm-Lıývıll esebi matematıkalyq fızıkada, kvanttyq mehanıkada jáne ınjenerııada jeke dıfferensıaldyq teńdeýlerdi sheshýde qoldanylady. Matematıka teńdeýleri týraly keıbir jańalyqtar paıda bolǵanda onyń tıimdiligin baıqaý úshin ádette Shtýrm-Lıývıll operatory model retinde paıdalanylady.
– Lorens zańdylyǵyn qarastyrǵanda «Shoıqara» búrkenshik atyn qoldanǵan ekensiz. Osy eńbekte jaryq jyldamdyǵynan da jyldam qozǵalystyń bar ekenin aıtasyz. Bul zertteýdi qashan jarııalaısyz?
– Fızıka durys damýy úshin belgili bir zańdylyqtarmen jumys isteıdi. Ol úshin matematıkaǵa júginip, aksıomatıkasyn jasaý qajet. Fızıkada jaryq jyldamdyǵynan joǵary jyldamdyqpen qozǵalatyn bólshekter bar. Osy zańdylyqqa súıene otyryp, jaryqtan jyldam materıaldyq núktelerdiń bolý múmkindigin zerttedim. Enshteın teorııasynda jaryq jyldamdyǵynan jyldamdyq joq delingen, shyn máninde olaı emes, ol dáleldenbegen. Desek te, jaryq jyldamdyǵynan tezirek júretin materıaldyq núkteniń jyldamdyǵyn ólsheı almaımyz. О́ıtkeni baqylaý múmkindigimiz jaryq jyldamdyǵynan áldeqaıda tómen. Jaryq jyldamdyǵynan jyldam qozǵalys bar ekenin dáleldeıtin eksperımentter de, osy turǵyda oılanyp júrgen kóptegen fızık ǵalymdar da bar. Biraq olar ony dál túsindire almaıdy. О́z zertteýimdi qabyldamaıtyndar bolýy múmkindigin eskere otyryp, besinshi atam bolyp keletin «Shoıqarany» búrkenshik atpen qoldanyp, túsindirýge tyrystym. Negizi Nıýton–Galıleı fızıkasy sheginde qala otyryp, salystyrmalylyq teorııasy ákeletin nátıjelerge qol jetkizýge bolady. Munymen qosa Enshteın teorııasyna barsha álem tolyq baǵynady deýge kelmeıdi. Álemde Enshteın teorııasyna uqsas 200-den astam teorııa bar. Qazirgi kezde bar álemdi syıǵyza alatyn teorııa joq ári bolmaıdy da, bolashaqta odan keńirek teorııalar shyǵa beretini anyq. Osy baǵytta zertteýimdi áli de jalǵastyra bermekpin. Ázirge bul eńbekke qyzyǵyp qaraǵandar joq. Bir kezderi belgili bolady dep oılaımyn.
– Ǵylymı-zertteýler nátıjesinde ázirlenip, patenttelgen jobalaryńyz qandaı salada qoldanys tapty?
– Elimizde ǵalymdar qol jetkizgen júzdegen patent bar. Onyń iske asýyna belgili bir ýaqyt qajet. Ǵylymnan óndiriste paıda kórip, shyǵyny ótelgenshe de biraz jyldar ótedi. Al álemde ǵylym men tehnologııa jyldam damyp barady. Bıznes úshin daıyn patentterdi qoldana salǵan áldeqaıda qolaıly. Elimizdegi ǵalymdardyń kóptegen ázirlemeleri óndiriske enbeı qalyp jatqandyǵy da osy sebepten. Patentterim negizinen jer silkinisin boljaý, sýdy, energııa kózin únemdeýmen baılanysty. Bir ǵana mysal, jel stansalaryn optımaldy jasaýǵa bolatynyn zerttep, óndiriske engizý jaǵyn qarastyrǵan joba bir jyldarda QazUÝ-da mehanıka kafedrasynda jasaldy. Ǵalymdar tobymen jel elektr stansasynyń kóp qabatty modelin usynyp, jel qondyrǵylarynan energııa kózin alýǵa bolatynyn dáleldedik. Joba bir qabatta ornalasqan qarapaıym jel elektr stansalaryna qaraǵanda birqatar artyqshylyqtarǵa ıe. Ol kóp qabatty qurylym, ár qabatynda ártúrli tıptegi jel týrbınalary ornalasqan. Kóp oryn almaıdy, jel energııasyn turaqty paıdalanýǵa yńǵaıly. Patenttelgen taǵy bir joba tikushaqtyń júk kóterý yqtımaldyǵyna qatysty. Mysaly, teńiz jaǵalaýyndaǵy elder aýyr salmaqtaǵy júk tasymalynda kemeni paıdalanady. Al teńizden jyraq ornalasqan biz sııaqty elder úshin áýe tasymaly qolaıly. Osy maqsatta tikushaqtyń aýyr salmaqty júkti kótere alatyndyǵyn dáleldedim. Alaıda tikushaq konstrýksııasyn ári qaraı jetildirý úshin kásibı konstrýktorlar qajet. Elimizdiń álem elderimen port arqyly baılanysy damyp keledi. Bolashaqta mundaı jobalarǵa qajettilik bolady dep oılaımyn.
– Keıingi onjyldyqta álemdik zertteýlerde jahandyq apattyń yqtımaldyǵy artyp keledi degen boljam aıtylyp júr. Otandyq matematıka ǵylymynda bolashaqty, ǵaryshty zertteýde qandaı zertteýler jasalyp jatyr?
– Álemdegi ǵarysh zertteýleri ózge planetalardan materıal alýmen, onyń ómirsheńdigin zertteýmen tyǵyz baılanysty. Qazirgi kezde óz basym sheksizdik túsinigi tóńireginde oılanyp júrmin. Negizi matematıkalyq boljamdar arqyly adamzattyń ómirsheńdigi, ózin-ózi joıý yqtımaldyǵyn qarastyra alamyz. Tipten bizben parallel órkenıetterdiń bar ekenine matematıkalyq boljamdar júz paıyzǵa jýyqtaıdy. Ertegi sııaqty bolyp kóringenimen, onyń dálelin ǵylymı boljamdar kórsetip otyr. Biz ǵalamnyń modelin jasaı otyryp, jer ǵalamnyń eń joǵarǵy shegin «boljaýǵa» tyrysamyz. Meniń oıymsha, jaratýshy ǵalamdy jaratty, jansyz jáne jandy tabıǵat zańdaryn basqarady. Ol adamzatqa aqyl berdi, bostandyq syılady. Bul sektorda aqylǵa qonymdy jaratylystar, jaqsylyq nemese jamandyq ataýly jasalyp jatyr. Osy baǵyttaǵy zertteýlerdi jalǵastyra bermekpin.
– Biraz ýaqyttan beri matematıkadan respýblıkalyq «Oılan, tap» olımpıadasyna tóreshilik etip kelesiz. Qatysýshylardyń matematıkalyq deńgeıin qalaı baǵalar edińiz?
– Baıqaǵanym – balalardyń barlyǵy talantty ári qabiletti. «Oılan, tap» olımpıadalyq oıyndaryna elimiz aımaqtarynan balalar kóp qatysyp júr. Oqýshylardyń qaı sala bolsa da olımpıadalarǵa qatysýy qabiletin shyńdaıdy, bilýge, úırenýge yqpal etedi. Sondyqtan gýmanıtarlyq ári jaratylystaný-matematıka baǵytyndaǵy bilim dodalarynyń jıi ótip turǵanyn quptaımyn. Matematıka tarıhy, úzdik matematıkterdiń ómirbaıany sııaqty qyzyqty taqyryptar oqý úrdisinde qamtylsa deımin. Oqýshynyń qajetine qaraı, sapaly, qoljetimdi oqý quraldary meılinshe qajet. Munymen qosa matematıka salasynda eńbek etip júrgen jas ǵalymdardy nasıhattap, kezdesýler ótip tursa, oqýshylardyń kóne ǵylymǵa degen qyzyǵýshylyǵy arta túsetini anyq. Ǵylym men tehnıkany damytýda qazaq balasynyń úlesi joǵary bolǵanyn qalaımyn.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Elvıra SERIKQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
