- Ernur Kósherhanuly, qazir tehnologııa tasqyny, alasapyran aqparat pen smartfonnyń dáýiri júrip tur. Osyndaı almaǵaıyp sátte radıonyń tynys-tirshiligi qalaı bolyp jatyr? Ýaqyt aǵymyna ilesip ketip júr me?
- Qazirgi aqparattyq tehnologııa myqty damyǵan zamanda radıonyń alar orny erekshe. Radıo-halqymyzdyń shyn mánindegi rýhanı shejiresin jasaıtyn aqparat quraly ǵoı. Urpaqtar sabaqtastyǵyn da qalyptastyrýshy kúsh. Radıonyń áýe tolqynyna shyǵatyn ádebı-mádenı jaýharlary tyńdaýshynyń syrshyl kóńiline maıda qońyr, sazdy samal uıalatyp, adam janyn baýraıtyny anyq. О́nermen ózara ózektes, ómirles taǵdyrlar týraly tolymdy tolǵaýlardyń toptasqan kenishi de osy radıo ekeni sózsiz. Bolashaqta da radıonyń daýysymen oıanatyn, onyń daýysynan qýat alatyn urpaq qatary tolastamasy anyq. Seriktestiktiń strategııalyq damý josparyna saı radıoarnalardyń basymdyqtary aıqyndalǵan. Soǵan sáıkes «Qazaq radıosy» radıoarnasy aqparattyq-saraptamalyq kontentke basymdyq berse, «Shalqar» radıosynyń mazmuny ulttyq qundylyqtar baǵytyna bet burdy. «Astana» radıosy taza jastardyń arnasy bolsa, «Classic» radıosy klassıkalyq ónerdi dáripteýde. Radıoarnalar ishinde jasy jaǵynan da, mazmuny jaǵynan da eń úlkeni – Qazaq radıosy. Naýryz aıynan bastap, Qazaq radıosynyń efırinen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev júktegen tapsyrmalar men reformalardyń mán-maǵynasyn túsindirýge arnalǵan «Aqorda» habary jáne Úkimet jumysyna arnalǵan «Úkimet» habary áýe tolqynyna shyqty. Bıliktiń taǵy bir tarmaǵy zań shyǵarýshy organ Parlamentke arnalǵan «Parlament saǵaty» habary da jańarǵan formatpen tyńdaýshyǵa jol tartty.
Sondaı-aq Reuters, Associated Press, BBC sekildi álemdik aqparat agenttikterinen jazylý qyzmeti boıynsha kún saıyn «Jahan jańalyqtary» aıdarymen habar shyǵyp jatyr. Jedel jáne shynaıy aqparat alý «Qazaqstan» teleradıokorporasııasynyń atalǵan agenttiktermen kelisim aıasynda qoljetimdi bolyp otyr.
Qazir halyqty tolǵandyratyn másele kóp. Radıoǵa kúnde birneshe adam habarlasyp, kásibin keńeıtý úshin nesıe qalaı alý kerektigi, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵylar sýbsıdııa alýdyń joldary jaıly, tipti qoǵamdyq ómirdegi ózge de máseleler tóńireginde keńes surap jatady. Osyǵan jaýap berýdiń jolyn tapqandaımyz. Búginde jýrnalısterimiz ár saýalǵa oraı quzyrly mekemelermen habarlasyp, máselelerge qatysty jaýap izdeıdi. Qaı jerge barý kerek, qandaı qujat qajet, ony rásimdeý úlgisin túsindirý úshin arnaıy baǵdarlama ashtyq. Oǵan aıǵaq, «Halyq úni» habary. Bul habardy tanymal zańger Nura Tynysqyzy júrgizedi. Buǵan deıin aptasyna 1 ret qana shyǵyp kelse, endi jańa maýsymda aptasyna 5 ret shyǵyp jatyr. Bul halyqtyń suranysynan týǵan jaıt.
Taǵy bir tamasha jobany qolǵa alyp, bastap kettik. Aptasyna 5 ret 45 mınýttyq radıoleksııa efırge shyǵyp jatyr.
Munda ǵylymda, qoǵamda orny bar, ár salany zerttep júrgen ǵalymdar dáris oqıdy. Negizinen ulttyq tanym, fılosofııa, psıhologııa, pedagogıka ǵylymdary men otbasylyq qundylyq, tárbıe taqyryptary qozǵalady.
Eldiń qarjylyq saýatyn arttyrý úshin «Naryq» habaryn ashtyq. Aptasyna 5 ret shyǵatyn bul habarda «Bank depozıti», «Memlekettik áskerı baspana ıpotekasy», «Kásipkerlikti damytýdyń on qadamy», «Qazaqstan naryǵyndaǵy halyqtyq ınvestısııa», «Shańyraq» memlekettik ıpotekalyq baǵdarlamasy syndy taqyryptar jıi qozǵalady. Bul da halyqqa úlken kómek boldy. Buǵan deıin aptasyna 2 ret shyǵyp kelgen «Oı-túıin» saraptamalyq baǵdarlamasy endi 4 ret shyǵady. Maqsat aıqyn, halyqqa aqparatty jan-jaqty jetkizý. Saıası-áleýmettik taqyryptardy kúndelikti talqylap otyrý. Kúndizgi jáne keshki aqparattyq shyǵarylymda da tyńdaýshyǵa tyń jańalyqty birinshi bolyp jetkizý kózdelgen.
- Ernur Kósherhanuly, óte tamasha jobalardy qolǵa alyp, efırge shyǵaryp jatyrsyzdar. О́te tamasha. Qandaı jetistikterińiz bar?
- Árıne, ózgerister óte kóp, jetistikter de joq emes. Eń basty jańalyq, 2022 jyly Qazaq radıosy qazaq jáne orys tildi radıoarnalar reıtınginde 9,1% úlespen úshinshi orynǵa shyqty. TNS CENTRAL ASIA málimetine saı 2020 jyly 10-shy, 2021 jyly 9-shy, al 2022 jyly 3-shi orynnan kórindik. Reıtıng 100 myńnan astam turǵyny bar qalalar boıynsha ázirlengen. Bul biz úshin jetistik. Qazaq radıosynyń tikeleı efır stýdııasy qaıta jasaqtalyp, oǵan dıktor, jýrnalıst Ábdiráli Bólebaıdyń aty berildi.
Bıyl qazaqtyń «Levıtany» atanǵan ataqty dıktor, Qazaqstannyń Halyq artısi Ánýarbek Baıjanbaevtyń týǵanyna 100 jyl toldy. Ataýly mereıtoıǵa oraı, Almatydaǵy radıo stýdııaǵa Á.Baıjanbaev esimi berildi. Bul is-sharaǵa radıo ardagerleri men Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli ózi qatysyp, stýdııanyń lentasyn qıdy.
Áıgili dıktor ómiriniń 45 jylyn qazaq radıosyna arnaǵan. Onyń oqýyndaǵy 500-ge tarta ádebı, mýzykalyq, tarıhı shyǵarmalar men resmı habarlardyń barlyǵy Qazaq radıosynyń «Altyn qorynda» saqtaýly.
Ár adamnyń ómir ónegesi bar. Ol árıne, sol adamnyń óz ustanymyndaǵy tereńdigi, ulttyq sanany joǵary qoıatyn tulǵalyq bolmysy, halqyna sińirgen eńbegi, arqalaǵan amanatymen ólshenedi. Al, ondaı azamattyń ómiri soqtyqpaly kelgenimen, ózindik bıigi bar erekshe ǵumyr ispetti. Osy ómir kerýeninde ózindik izimen tanylǵan azamattyń biri Ánýarbek Baıjanbaev dep bilemin. Endeshe, Qazaq radıosynyń qalyptasýyna ushan-teńiz eńbek etken ol kisiniń 100 jyldyq mereıtoıy da nazardan tys qalmaýy kerek. Osy oraıda «Daýylpaz daýys ıesi» atty ǵylymı -tájirıbelik konferensııa ótti. «Qazaqstan» Ulttyq arnasy Á.Baıjanbaevqa arnalǵan «Úniń ketpes qulaqtan» derekti fılmin túsirdi. «Baıjanbaev» atyndaǵy dıktorlar baıqaýy jarııalanyp, jeńimpazdar anyqtaldy. «Astana» qalasynan Baıjanbaev atyna kóshe berildi. Mundaı ıgilikti sharalar daýylpaz daýys ıesiniń bıylǵy 100 jyldyq mereıtoıyna oraı jalǵasyn tappaq. Týǵan óńiri Semeı qalasynan da dıktor atyna kóshe berý josparlanyp otyr.
Qazaq radıosynda aptasyna 80-ge jýyq habar áýe tolqynyna jol tartady. Olardyń biri kúnde daıyndalsa, endi biri aptasyna bir ret. Al, radıonyń aqparattar legi ár saǵat saıyn efırde jáne ózge aqparat kózderinen buryn beredi. Alaıda bul azdyq etkesin tyńdaýshyǵa aqparatty keńirek jetkizý maqsatynda «Aqparattyq-saraptaý qyzmeti» redaksııasy quryldy. Redaksııa saıası-áleýmettik, taldaý jáne saraptamalyq janrdaǵy habarlar daıyndaıdy. Radıo tarıhynda tuńǵysh ret «Oı-túıin» radıo tok-shoýy ashyldy. «Oı-túıin» demekshi keshe ǵana osy baǵdarlamanyń júrgizýshisi Janbolat Shákim Parlament Májilisiniń «Parlament sózi» syılyǵynyń «Úzdik ınternet jáne radıo materıaly úshin» nomınasııasyn jeńip aldy. Byltyr da bul habar «Úrker» syılyǵyn ıelengen edi. Keshe BAQ qyzmetkerleri kúnine oraı Qazaq radıosynyń júrgizýshisi Almıra Elimsarına men «Shalqar» radıosynyń redaktor-júrgizýshisi Janar Orazymbetova «Amanat» medıa syılyǵyn ıelendi. Reti kelgesin júlde alǵan áriptesterimdi aıtyp qalyp jatyrmyn (kúledi).
Qazaq radıosynyń efırinen alǵash ret fýtboldan álem chempıonaty tikeleı efırde translıasııalandy. Bul fýtbol jankúıerleriniń kóńilinen shyqty. Qazaq radıosy App Store jáne Google Play qosymshalarynan Anchor platformasynda podkast ashty. Ol jerden mádenı, ǵylymı, tarıhı tanymdyq habarlardy tyńdaýǵa bolady. Tikeleı efırdegi baǵdarlamalardy sapaly beıne formatta áleýmettik jelilerge taratý úshin radıony vızýalızasııalaý kesheni satyp alyndy. «Shalqar» arnasy Qazaq radıosy efıriniń mazmunyn qaıtalamas úshin formatyn ózgertip, ulttyq-etnıkalyq únjarııaǵa aınaldy. Radıoarna ulttyń bolmysyn ashyp, mádenıeti men ónerin nasıhattaıdy. Aıta ketý kerek, «Shalqar» ótken jyly tolyqqandy tehnıkalyq jasaqtalyp, qazir Almatydan habar taratyp jatyr. «Classic» radıosynyń sıgnalyn spýtnıkten qabyldaý úshin kásibı sandyq «Harmonic» qabyldaǵyshy satyp alyndy. Astana radıosy úsh bloktan turatyn 10 saǵat tikeleı efır, sonymen qatar jańalyqtar qyzmeti jáne mýzykalyq formatyna ózgerister engizdi. Aldaǵy ýaqytta budan da kóp jumystar atqaramyz degen nıetimiz bar.
- Iıa, ol kezde taǵy da ózińizben júzdesip suhbat alamyz degen úmitimiz bar. Mynaý shekaralyq aımaqtardaǵy aýyldar bizdiń emes, kórshi elderdiń radıosyn tyńdaýǵa májbúr bolyp jatady. Bul buryn másele retinde qaralatyn. Biraq sońǵy kezde bul áńgime aıtylmaıtyn bolyp júr. El másele sheshilgen soń aıtpaı ma álde aıtyp sharshady ma?
- Bul másele kezeń-kezeńimen júzege asyp jatyr. Qazir shalǵaı aýyldarǵa bizdiń radıolardy taratatyn qurylǵylar ornatylýda. Jol kartasyna sáıkes 2021-2024 jyldar aralyǵynda habar taratý jelisin tórt kezeńde damytý josparlanyp otyr. Mınıstrlik ótkizgen baıqaýda birinshi kezeńge 107 radıojıilik spektri (89-y «Qazaq radıosy» radıoarnasyna, 18-i «Shalqar» radıoarnasyna) bólingen edi. Qazir alǵashqy kezeń sátti júzege asyp, memlekettik radıohabar taratýdy qamtý shamamen 434 myń adam turatyn 380 shekaralyq eldi mekenge artty. Ekinshi kezeńge 82 radıojıilik spektri bólindi. Onyń 68-i – «Qazaq radıosy» radıoarnasyna, 14-i – «Shalqar» radıoarnasyna. Bul 2-kezeń iske qosylǵan kezde memlekettik radıohabar taratýdy qamtý shamamen 338 myń adam turatyn 263 shekaralyq eldi mekenge artady. «Shalqar» radıoarnasy týrıstik aımaqtarǵa, al «Qazaq radıosy» radıoarnasy negizinen shekaralyq aımaqtarǵa jáne telearna, ınternet jelileri tartylmaǵan shalǵaıdaǵy eldi mekenderge baǵyttaldy.
- Ernur Kósherhanuly, 100 jyldan astam tarıhy bar Qazaq radıosy óziniń ómir saparynyń ózindik jolynda jańa qurmetke bólendi, jyly lebizge keneldi. Bir ǵasyrdan astam ósý men órleýdiń, talmaı izdený men talǵamshyl talpynystyń jemisi sol Qazaq radıosy búginde Uly dalanyń úni degen laıyqty atqa ıe boldy. Tyńdaýshy talǵamy qashanda bıik. Qazaq radıosy sol talǵamǵa saı máńgilik eldiń sózi salmaqty, oıy oramdy – aqparat quraly bola bereri haq. О́zińizge jáne Sizdiń shyǵarmashyl ujymǵa tabys, tolaıym jaqsylyqtar tileımiz. Qara shańyraq qazaq radıosy ulttyń múńyn muńdap, jyryn jyrlaı bersin! Áńgimeńizge raqmet!
