Sońǵy jyldary qalaǵa keletin kólikterdiń sany kóbeıip, joldarǵa túsetin salmaqtyń da artyp otyrǵany belgili. Osy oraıda jol paıdalanýdyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda ákimshilik ınnovasııalyq ádisterdi paıdalaný arqyly qalanyń júktemesin azaıtýǵa kúsh salyp keledi.
Qazirgi kezde qalanyń Túrkisib aýdany arqyly ótetin Úlken Almaty kanaly Seıfýllın-Rysqulov dańǵylyndaǵy kópirde, sondaı-aq Seıfýllın kóshesiniń boıynda jóndeý jumystary júrip jatyr. Aýdan ákimi Baqytjan Aqjarovtyń aıtýynsha, kólik qozǵalysynyń kóptigine qaramastan, Seıfýllın kóshesinde sońǵy jyldary kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilmegen.
«Úlken Almaty kanaly arqyly ótetin kópir mańyndaǵy jaıaý júrginshilerge arnalǵan baspaldaqtardyń, kópir qaptamalarynyń tozyǵy jetken. Osy oraıda turǵyndar qaýipsizdigin basshylyqqa ala otyryp, jóndeý jumystary qajet ekenine baılanysty qala ákimshiligine usynys jasaldy», deıdi aýdan ákimi.
Seıfýllın dańǵylyndaǵy Úlken Almaty kanaly men Seıfýllın-Rysqulov dańǵyly qıylysyndaǵy kópir ótken ǵasyrdyń 80-jyldarynda salynǵan. Ár jyldary synǵan, tozǵan plıtalardy ishinara, bólshektep qalpyna keltirý jumystary jasalǵanmen, kópir tolyǵymen jóndeýden ótpegen.
Qurylys jumystarynyń barysy jaıynda túsindirip ótken Almaty qalasy Mobıldilik basqarmasynyń basshysy Saǵyndyq Telibaevtyń aıtýynsha, sońǵy ret Seıfýllın dańǵylyndaǵy jóndeý jumystary 2010 jyly júrgizilgen.
«Normatıvtik talaptarǵa sáıkes árbir bes jyl saıyn ortasha jóndeý jumystary júrgizilip otyrýy tıis. Osy oraıda Seıfýllın dańǵyly boıynsha 5,7 shaqyrym jóndeý jumystary bastalyp, asfaltty beton jabyndynyń joǵary qabaty aýystyrylýda. Qalada kólikterdiń kóbeıýine baılanysty joldar jyldam toza bastady. Osynyń eskere otyryp, ári jol sapasyn arttyrý maqsaynda polımerli asfaltty beton paıdalanylyp otyr. «Polımer ShMA materıaly ótken jyly qaladaǵy bes ýchaskede synaqtan ótip, ǵylymı-zertteý jumystary da qatar júrgizilgen bolatyn. Qazirgi kezde qaladaǵy magıstraldy joldarda atalǵan materıal qoldanysta. Al kópirdiń qaptamasynda materıaldyń eki túrin paıdalanyp otyrmyz. Oń jaǵynda – granıtti tastar, al sol jaǵynda Seıfýllın dańǵylynyń júrý bóliginde – qalyńdyǵy 20 mm kesilgen granıt plıtalar qoıylýda. Túsi ketpegen, ári saqtalǵan bútin granıtti tastar aýystyrylmaıdy. Baspaldaq jıekteri, plıtalarynyń synýy, úgitilýi jaıaý júrginshilerge qaýip tóndiretinditken, jóndeý jumystary aıasynda búlingen plıtalar tazartylyp, bastapqy qalpyna keltirilip, 25 paıyzǵa jýyǵy aýystyrylady. Ornatylatyn granıt plıtalarynda memlekettik tehnıkalyq retteý júıesiniń derekter tiziliminde tirkelgen sáıkestik sertıfıkaty bar», deıdi S.Telibaev.
Osy oraıda «qaladaǵy jol jóndeý kezindegi qolaısyzdyqtarǵa turǵyndar túsinistikten qarasa» degen usynyn jetkizgen basqarma basshysy bul mańdaǵy jol qurylysy jumystarynyń shilde aıynyń aıaǵyna deıin aıaqtalatynyn jetkizdi.
Jol ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń prezıdenti, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor Baǵdat Teltaevtyń aıtýynsha, polımerli asfalt betondar qalanyń qazirgi jaǵdaıyn eskere otyryp paıdalanyp jatyr.
«Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń hımık ǵalymdarymen birlesken zertteýler aıasynda joldar sapasyn arttyrýǵa qatysty jobalar júzege asýda. Osy oraıda qalanyń jol qurylysyndaǵy materıaldardy synyqtan ótkize kelip, tańdaý shaǵyl tasty-mastıkalyq 20 markaly túrine tústi. Endi burynǵydaı bıtým ǵana emes, polımerli bıtým paıdalanýdyń múmkindigi zor. О́ıtkeni bul materıal ózara birigip, karkas túzýge beıim. Aýyr júk kólikterinen túsetin salmaqqa tózimdi. Mysaly, tıtan polımerin óte az mólsherde qosqannyń ózinde keńistik toryn túzege yqpal etedi. Tor tastardyń yǵysýynan saqtaıdy. Zamanaýı materıal Almatynyń tabıǵı-mehanıkalyq jaǵdaıyna, qoǵamdyq kólikterdiń salmaǵyna, temperatýraǵa laıyqtalǵan. Qyzmet kórsetý ýaqyty keminde 5-8 jylǵa barady. Qazirgi kezde bul materıal Abaı, ál-Farabı dańǵylyndaǵy jol jóndeý jumystarynda da paıdalanýda», deıdi Baǵdat Teltaev.
Qalada jalpy uzyndyǵy 44 shaqyrymbolatyn magıstraldyq kósheler 2008 jyldan 2015 jylǵa deıin jóndeýden ótken. Jalpy reglamentke sáıkes Almaty qalasynyń jol-klımattyq aımaǵyn eskere otyryp, ortasha jóndeýdiń jóndeý aralyq qyzmet merzimi 5 jyldy quraıdy. Sarapshylardyń pikirinshe, jańa polımerli quramdaǵy jol qurylysy materıaldary 8-10 jylǵa deıin tózimdi keledi. Atalǵan materıal kólik kóp júretin ýchaskelerde jol sapasyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Endigi kezekte jol-jóndeý jumystary Alǵabas, Terekti, Tomırıs, Qarasý, Aqbulaq, zerdeli, Shapaǵat, Shuǵyla, Taýsamaly, Qalqaman, Rahat, Jas qanat jáne t. b. shaǵyn aýdandarda jalǵasatyn bolady.
Almaty qalasy Mobıldilik basqarmasynyń eskertpesine súıensek, Abaı dańǵyly boıymen Tilendıev kóshesinen Rozybakıev kóshesine deıingi qozǵalys ashylyp, ál-Farabı jáne Abaı dańǵyldaryndaǵy birqatar ýchaskelerde qozǵalys ýaqytsha shekteletin bolady. Abaı dańǵylynda 7,3 shaqyrym jol jóndeýden ótedi.
Qazirgi kezde ál-Farabı dańǵyly boıymen Asqarov jáne Dostyq dańǵylyna deıingi aralyqta 9,3 shaqyrymda ortasha jol jóndeý jumystary qarqyndy júrip jatyr. Asqarov-Jarokov kóshesine deıingi aralyqqa asfalt tóselgen. Jóndeý jumystary júrip jatqan aýmaqta polımerli asfalt paıdalanylyp, jaramsyz bordıýrler aýystyrylýda. Bordıýrlerdiń jalpy uzyndyǵy 25 myń metrdi qurasa, onyń 3 paıyzy ǵana jańasyna almastyrylady. Osy oraıda Esentaı ózeni arqyly ótetin kópirdegi jóndeý jumystarynyń barysyna tanystyryp ótken Saǵyndyq Telibaev kópirdi zertteý barysynda apatty jaǵdaıdaǵy tirekterdi de aýystyrý qajettigi eskerilip otyrǵandyǵyn jetkizdi.
«Kópirdiń uzyndyǵy 12 metr bolsa, eni 33 metrdi quraıdy. Endigi kezekte gıdroızolıasııasy jasalyp, asfaltty beton salynady. Ál-Farabı dańǵylyndaǵy júrý jyldamǵy saǵatyna 80 shaqyrymdy quraıtyndyqtan, bul mańda jaıaý júrginshiler úshin de qaýip joǵary. Osy maqsatta Esentaı ózeninen ótý úshin jaıaý jáne velosıpedshiler úshin arnaıy kópir salynatyn bolady. Jańa oqý jyly bastalǵanǵa deıin magıstraldy joldardaǵy jáne kópir jóndeý jumystary aıaqtaý kózdelgen. Al kópir qurylysy aıaqtalǵanan keıin kólikter tórt jolaqpen qozǵalyp, dańǵyl boıyndaǵy kólik tyǵyzdyǵy 20 paıyzǵa deıin jeńildeıdi», deıdi basqarma basshysy.
Almatyda bıyl 200 shaqyrymnan asatyn 230 kóshege ortasha jóndeý jumystary júrgiziletin bolady. Búginde qalada 2746 kóshe tirkelgen bolsa, jalpy uzyndyǵy 3097 shaqyrymdy quraıdy. Jol jóndeý jumystary aıaqtalǵannan keıin joldardyń sapasy 89, al 2025 jylǵa qaraı 95 paıyzǵa deıin jetedi dep boljanyp otyr.
