Kollajdy jasaǵan Almas MANAP, «EQ»
Bul, negizinen, bızneske qaryzdardyń ómirlik sıkliniń qysqa sıpatyna baılanysty, bul olardy berý úshin tezirek óteýge ákeledi. Jumys istemeıtin nesıelerdi esepten shyǵarý jáne qaıta qurylymdaý portfelge jaǵymsyz áser etýi múmkin.
Qaýymdastyq sarapshylarynyń aıtýynsha, qyzmet kórsetilmeıtin nesıelerdi tómendetý boıynsha júrgizilgen jumys týraly esepti merzimi ótken bereshektiń, ásirese aýyl sharýashylyǵy men qurylystyń qatty tómendeýimen baǵalaýǵa bolady.
«Ekonomıka salalary bólinisinde jańa qaryzdar berý qurylymyndaǵy úles saýdaǵa (2018-2022 jyldar qorytyndy berýdiń orta eseppen 60 paıyzy), sondaı-aq ónerkásipke (26 paıyz) qaryzdar basym. Alaıda portfeldegi olardyń úlesteri ártúrli baǵytta ózgeredi (saýda eki esege jýyq tómendeıdi – 32 paıyz, ónerkásip 13 paıyzdyq tarmaqqa – 39 paıyzǵa deıin), bul saýdadaǵy «qysqa» qaryzdardyń shoǵyrlanýyna baılanysty bolýy múmkin (aınalym qarajatyn tolyqtyrý úshin). Memlekettiń bıznesti nesıelendirýge qatysýy aıtarlyqtaı dep baǵalanady. Ekinshi deńgeıli bankter portfelindegi jeńildikti qaryzdardy esepke almaǵanda, bızneske keńeıtilgen anyqtamadaǵy barlyq nesıeniń úshten biri QDB men «Báıterek» UBH enshiles uıymdaryna tıesili», dep málimdeıdi qaýymdastyq.
2022 jyly baıqalǵan ósimge qaramastan, ekonomıkanyń kóptegen salasy boıynsha óndiristiń rentabeldiligi nesıeleý mólsherlemelerinen joǵary bolyp qalady. Bul rette shyǵyndy kompanııalardyń úlesi 2021 jylǵy 26,4 paıyzben jáne 2020 jylǵy 25,8 paıyzben salystyrǵanda 2022 jyly 31,9 paıyzǵa deıin ósti. Osy oraıda bıznes tarapynan nesıelerge ótinimder boıynsha maquldaý koeffısıenti osy jyldyń birinshi toqsanynda barlyq ótinimniń 50 paıyzynan tómen tústi.
«Ekonomıkanyń kóptegen salasy úshin eńbek ónimdiliginiń ósý qarqyny turaqty. Osyǵan baılanysty olardyń IJО́ qurylymyndaǵy úlesi de ózgergen joq (2018 jyly — 64,9 paıyz, 2022 jyly — 64,8 paıyz). Salyqtyq tólemder iri jáne orta kásiporyndarda, al salalar boıynsha – ónerkásip pen saýdada aıtarlyqtaı shoǵyrlanǵan. Olardyń kórsetilgen kezeńdegi ortasha jyldyq ósý qarqyny 14,8 paıyzǵa ósken kezde 22,6 paıyz jáne kórsetilgen kezeńdegi ınflıasııa 9,4 paıyzdy qurady», dep túsindiredi sarapshylar.
Mamandardyń aıtýynsha, korporatıvtik nesıeleýdiń qazirgi qurylymy, eń aldymen, ekonomıkanyń qurylymy men sapasyna baılanysty. Soǵan qaramastan salalardyń ekonomıkalyq kórsetkishteriniń serpinin baǵalaı otyryp, nesıeleý ozyq qarqynmen júrip jatqanyn atap ótý qajet. Ataýly mánde berilgen korporatıvtik qaryzdyń kólemi 2018 jylǵy 9,1 trln teńgeden 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha 11,7 trln teńgege deıin ósti (ortasha jyldyq ósý qarqyny – 9,9 paıyz). Alaıda esepti kezeńde zańdy tulǵalarǵa kredıtter portfelin berýmen salystyrǵanda qaryzdardy tezirek óteýge baılanysty 2018 jylǵy 8,2 trln teńgeden 2022 jyldyń qorytyndysy boıy paıyzǵa 8,7 trln teńgege deıin 6,0 paıyzǵa ortasha ósim baıqaldy.
«Bıznestiń jańa nesıelerine degen suranys saýdada aıtarlyqtaı shoǵyrlanǵan, bul esepti kezeńdegi barlyq aýdarymnyń 60 paıyzyn quraıdy. Bul rette esepti kezeńde IJО́-degi saýda úlesi ózgergen joq jáne 16,8 paıyzdy qurady. IJО́-degi neǵurlym eleýli úlesti ónerkásip alady – 29,3 paıyz, al onyń bankterden jańa korporatıvtik qaryzdar berýdegi úlesi shamamen teń jáne 26,0 paıyzdy quraıdy. Jalpy, joǵaryda atalǵan salalardyń IJО́-degi úlesi sońǵy 5 jylda ózgergen joq (64,8 paıyz), bul eńbek ónimdiligin jaqsartý qajettigin kórsetedi, bul – respýblıkanyń ekonomıkalyq damýynyń jańa kezeńiniń negizgi mindetteriniń biri. Sonymen qatar memlekettiń bıznesti nesıelýge qatysýy mańyzdy bolyp qala beredi, bul mólsherlemelerdiń eleýli arbıtrajyn jasaıdy, baǵany burmalaıdy, jekelegen qaryz alýshylarǵa naryqtyq emes básekelestik artyqshylyq beredi, osylaısha, ekonomıkanyń jekelegen salalarynyń memlekettik qoldaýǵa táýeldiligin barǵan saıyn qaıtymsyz etedi», dep habarlaıdy.
