Sala basshysy kásibı maman bolýǵa tıis

Qazir elimizde 20 mln halyq bar, endi 40 mln bolady delik. Biraq sý óspeıdi. Osy máseleni sheshetin sý  mamandary. Mysaly, qazir elimizde bir adamnyń bir kúnde tutynatyn sýy orta eseppen – 200 lıtr sý bolsa, keıbir elderde bul 2 ne 3 lıtr ǵana. Endi eseptep kórelik, bir kúnde 2 lıtr sýmen shaı ishińiz, sorpa ishińiz jáne jýynyńyz. Qalaı bolady? Mine, sondyqtan sýdyń baǵasy teńdessiz.

Sýmen oınaýǵa bolmaıdy. Sýmen oınaý – adamnyń ómirimen oınaýmen birdeı. Búgin kópten aıtylyp júrgen Sý mınıstrligi qurylatyn boldy. Biraq ony basqartýǵa bos júrgen burynǵy ákimder men depýtattardy ákelip qoıa salýǵa bolmaıdy. Jańa mınıstr eń birinshi sol salanyń kánigi mamany bolýǵa tıis. Bireý stakanmen sý ishedi de «men sýdy bilemin» deýi múmkin. Olaı bolmaıdy. Kezinde men  25 jyl osy salada jumys istedim. Bes jyl sý­dyń oqýyn oqydym, 30 jylda mınıstr boldym. 

Endi sý máselesin durys jolǵa qoımasaq, bir sózben aıtqanda, onda el bolmaımyz. Biz Syrdarııanyń bo­ıynda otyrǵan elmiz. Syrdarııa sýynyń zańy osydan 550 jyl bu­ryn jazylǵan. Ol 200 baptan tura­dy. Syrdarııa men Amýda­rııa­­­­nyń, ıaǵnı eki ózenniń zańy. Sol kezde­gi ǵalymdardyń bilim kók­jıegi­ne qaı­ran qalasyń. Tipti keıbir baptar búgingi kúnniń talabyna sáıkes keledi. Jańa Sý mınıstri áýeli osyny bilýge tıis. Birinshi kezekte sý júıesin tártipke keltirý tur. Ol úshin qolynan is keletin adamdy qoıý qajet. Sý – degen taza­lyq pen adaldyqtyń belgisi. Sý – kıeli zat. Aram oılaıtyn adam­dy sýdyń basyna jolatýǵa bolmaı­dy. Mysaly, men ınstıtýtty bi­tir­gen soń 2 jyl­dan keıin 1960 jy­ly Sý sha­rýashy­ly­ǵy mınıstr­ligi quryldy. Ol kezde Dúısenqul Saryqulov degen kisi mınıstr edi. Meni shaqy­ryp aldy. Sonda men istegen ortada ­17-20 jyl sý sha­rýa­shy­lyǵymen aınalysqan maıtal­­man mamandar boldy. Sol úlken kisi­ler meni únemi baqylap otyrady eken. Sebebi sý mamany taza ári adal bolý kerek deıdi.

Bala kezimizde «sýdy laılama, sýǵa las nárse tastama» dep úı­re­tetin. Sóıtsek bul 550 jyl bu­ryn­ǵy sý týraly jazylǵan zańda aıtylǵan baptar eken. Taǵy bir erekshe eskeretin nárse bar: «Sýdyń bas jaǵynda kim otyr, tómengi jaǵynda kim otyr degendi umytpa», deıdi. Sý degen – tazalyqtyń kózi emes pe?! Jańa mınıstrlik osynyń bárimen kúresý kerek. Kúresetin adam ózi de taza bolýy mindetti.

Narıman QYPShAQBAEV,

Sý sharýashylyǵy

eks-mınıstri, gıdrotehnık