A.V.Zataevıch (ortada) qazaq ónerpazdarymen birge
Ol zamanda qazirgideı jazyp ala qoıatyn dıktofon joq, aınalasyn asharshylyq jaılaǵan, halyqtyń turmysy nashar, aq pen qyzyl taıtalasqan qyrǵyn soǵys júrip jatty... Osyndaı aýyr jaǵdaıda júrip-aq qazaq óneriniń joqshysy bolǵan Zataevıchtiń atasyna myń rahmet.
Bul kisiniń týǵan jeri – Orel gýbernııasy. Týǵan jyly – 1869. Segiz jasynda ákeden aıyrylǵan. Oreldegi áskerı gımnazııada oqyp júrip, mýzykamen aınalysqan. Nota jazyp úırengen. 1920 jyly Orynborǵa qyzmetke keledi. Osynda júrip ult qaımaqtary: Á.Jangeldın, S.Seıfýllın, E.Aldaońǵarov, J.Aımaýytov, B.Maılındermen tanysady. Bulardan kóptegen án jazyp alady.
Qazaq ániniń áýezdiligine qunyqqan zertteýshi 1926-1927 jyldary Qazaq Halyq aǵartý komıssarıaty arqyly Semeı, Qarqaraly, Oral, Jetisý óńirlerin aralap, el ishindegi qazynalardy jıyp-teredi. Qolyna túsken án-kúıdiń notalaryn jazýmen qatar, keıbireýlerin fortepıano súıemeline ıkemdep, orkestrge túsirdi. Oryndaýshysy ózi bolǵan. Abaıdyń mýzykalyq murasy jóninde alǵash pikir aıtqan da osy kisi.
Ataqty kompozıtor Rahmanınovpen tanystyǵynyń arqasynda qazaq ánderiniń jınaǵyn Amerıkaǵa jiberip, ondaǵy jurtty qulaǵdar etken. Qazaq ónerin shet jurtqa nasıhattaǵan alǵashqy adam da Zataevıch.
Bul kisige Alash arystary da jolyǵyp, án jazdyrǵan. Rasyn aıtar bolsaq, qazaq oqyǵandarynyń barlyǵy ózderi biletin ánderdi aıtyp berip, jazdyrǵan. Mysaly, Mirjaqyp Dýlatov 1919 jyldary «Qanat taldy» deıtin án shyǵarǵan. Ony jasyryp, Seıitjan saldiki dep keldik. Jaqań bul ándi amaly taýsylyp, jan-jaǵyna bolshevıkterdiń qyspaǵy túsken kezde shyǵarǵan sııaqty. 1920 jyldary Qorǵaljynǵa kelgen saparynda «Qanat taldyny» Qosymjan Babaqovqa úıretedi. Ándi elge taratqan – Qosymjannyń aǵasy Seıitjan sal. Sondyqtan án osy kisige telinip kelgen.
1934 jyly Isa Baızaqov joǵary jaqtyń tapsyrmasymen ánniń mátinin ózgertken.
«Ánderdiń uly atasy
«Qanat taldy»,
Arqada ańyratqan
Seıitjan saldy...»
degen joldar qosylǵan.
Qysqasy, Zataevıch Mirjaqypqa jolyǵyp, «Qanat taldy» jáne «Ker zaman» deıtin ánderin jazyp alǵan.
Bul kisiniń uqyptylyǵy – ánderdi jazyp alýmen qatar, ony kimnen jazyp alǵanyn hattap-shottap otyrǵan. Keıbir ánderdiń shyǵý tarıhyna da mán bergen. Sonymen qatar termelerdi de jazyp alǵan. Mysaly, 1934 jyly Almatyda talantty ónerpazdardyń sleti ótedi. Onda Nartaı Bekejanov terme aıtqan. Ony Zataevıch tyńdap kórip, qolma-qol qaǵazǵa túsirgen.
Qazirdiń ózinde aıtylyp júrgen «Syrdyń qaratorǵaıy» deıtin án bar. Buny Úkili Ybyraıdyń áni dep júrmiz. Zataevıchte ánniń 9 nusqasy berilgen. Osy kisiniń arqasynda qazaq óneriniń maıtalmandary: Birjan, Muhıt, Aqan, Jaıaý Musa, Balýan Sholaq, Mádı, Maıra, t.b. attary alǵash ret baspa betin kórdi. Joǵarydaǵy kitaptarynyń sońynda qazaqtyń ánshi-kúıshileri jaıly qundy pikirler aıtylǵan.
Sonymen qatar A.Zataevıch qazaq kúılerin de notaǵa túsirgen. Atap aıtqanda, «Kenesarynyń kókbalaǵy», «Qalmaqtyń qara jorǵasy» deıtin kúıler bizge jetken. Osy eki kúıdi 1926 jyly Qarqaralyǵa barǵan saparynda aǵaıyndy Túrikbaı jáne Múrásil Meńaıaqov degen azamattardan jazyp alypty. Sol sııaqty Oral óńirin aralaǵan saparynda Bókeıdiń tikeleı urpaǵy Naýsha Bókeıhanov deıtin kúıshiden Qurmanǵazynyń «Adaıyn» da jazyp alǵan.
Árıne, onyń sal-seriler jaıly aıtqan oǵash pikirleri bary ras. Biraq buǵan qatysty Qaıyrjan Mahanov bastaǵan mýzykatanýshylar A.Zataevıchtiń pikirin túzetip, bulaı deýiniń sebep-saldaryn aıtty. Onyń syrtynda ánderdi notaǵa túsirgende sál-pál qatelik jibergeni jaıly da aıtylyp júr.
«Oǵan túsinistikpen qaraǵan jón. О́ıtkeni ándi qolma-qol jazyp alatyn qazirgideı qural joq, onyń ústine qazaqtyń tilin bilmeıtin adamǵa ánniń yrǵaǵyn qaǵazǵa túsirý – qıyn. Ándi bir emes, birneshe ret qaıtalap aıttyrý kerek. Ándi qaıta-qaıta aıtatyndaı adamdardyń kóńil kúıi bola ma, joq pa... Qaıta biz bul iske syn aıtpaı, rahmet aıtýymyz kerek», deýshi edi ónertanýshy aǵamyz marqum Q.Mahanov.
