Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Kolledj stýdentterin yntalandyrý maqsatynda shákirtaqy 50 paıyzǵa kóbeıdi. Keler jyly 100 paıyzǵa jetkizý kózdelgen.
Bıyl 2,5 myń orynǵa arnalǵan 13 jańa jataqhana ashylady dep kútilip otyr. Al ınjenerlik-pedagogıkalyq qyzmetkerlerdi yntalandyrý maqsatynda basshylar men olardyń orynbasarlaryna biliktilik sanaty úshin laýazymdyq jalaqysyna 30 paıyzdan 100 paıyzǵa deıin materıaldyq qosymsha aqy tólenedi.
Sonymen qatar bıyldan bastap eńbek ótili 5 jyldan kem emes ári óndiristen tartylǵan pedagogterge attestattaýdan ótpeı-aq «pedagog-moderator» biliktilik sanaty berilip, eńbekaqysyna qosymsha 30 paıyz qosylady. Al 10 jyl óndiristik eńbek ótili bar pedagogterdiń eńbekaqysyna 35 paıyz ústeme qosylyp, «sarapshy» biliktiligi beriledi. Dýaldy oqytýǵa 8 myń kásiporyn, 72 myń bilim alýshy, 558 uıym tartylǵan. Kolledjderge kásiporyndardyń qamqorlyǵy aıasynda 498 kásiporyn 410 kolledjben kelisimge qol jetkizip otyr. Oqý-aǵartý mınıstrligi aldaǵy ýaqytta kolledjderdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańartýdy jalǵastyryp, stýdentterdiń kásipkerlik daǵdylaryn damytýda bıznes ókilderiniń qatysýymen tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdary janynan júzdegen bıznes-ınkýbator ashýdy usynyp otyr.
Desek te, elimizde jumysshy mamandaryn daıarlaý, olardyń bedelin arttyrý mańyzdy bolyp tur. Sarapshylardyń pikirine súıensek, taıaý jyldarda elimizde jumysshy mamandar jetispeıtin bolady. Aldaǵy on jylda 200-den asa jańa kásip paıda bolyp, qazirgi kásipterdiń 95 paıyzy ózgeriske ushyraýy yqtımal. Osyǵan baılanysty árbir ekinshi maman jumys ornynda turaqtap qalýy úshin qaıta biliktilikten ótýge tıis. Eńbek naryǵyndaǵy ahýaldy eskere otyryp, tıisti mınıstrlik kásiporyndardyń ótinimderi boıynsha kadrlardy maqsatty túrde daıarlaýdy engizdi. Bul rette jumys berýshi praktıkany uıymdastyrý jáne kolledj túlekterin odan ári jumysqa ornalastyrý mindettemesin ózine alady. Byltyrdan beri kásiporyndardyń ótinimderi boıynsha qosymsha 10 myń stýdent qabyldanyp keledi. Al 2025 jylǵa deıin talapkerlerdiń barlyǵy kolledjderde tegin bilim alady dep kózdelip otyr. Búginde kolledjderde bilim berý baǵdarlamalarynyń mazmuny men oqytý merzimin derbes anyqtaý jolǵa qoıylyp, stýdentter úshin úsh biliktilikke deıin alý qarastyrylǵan.
Kolledjge túsetinderdiń 80 paıyzyn 9-synyp túlekteri quraıdy. Osy oraıda mamandyq tańdaýǵa baılanysty ekiushty pikirlerdiń de oryn alyp kelgeni belgili. Kóp jaǵdaıda kolledjge túsken túlekterdiń basym kópshiligi qandaı mamandyqty tańdaıtynyn bilmeıdi degen pikir bar. Saldarynan dıplom alyp shyqqannan keıin basqa salalarǵa ketýge májbúr bolady. Almaty temirjol kóligi kolledji dırektorynyń oqý isi jónindegi orynbasary Ǵalıma Mýsınanyń aıtýynsha, qazirgi kezde túlekter oqýǵa qabyldanǵan birinshi jyly bolashaq mamandyǵyn anyqtaı alady. Munymen qosa kolledjderge berilgen akademııalyq erkindik túlekterdiń sapaly bilim alýyna, óndirispen tyǵyz jumys isteýine tolyqqandy jaǵdaı qarastyryp otyr.
– Qazirgi kezde memlekettik jalpyǵa ortaq standart boıynsha kásiporyn mamandarymen tyǵyz jumys isteý júıeli jolǵa qoıylyp otyr. Iаǵnı óndiristegi mamandar kolledjdegi oqý úrdisine oqytýshy retinde qatysa alady ári oqý baǵdarlamasyn birlese ázirleýge de atsalysady. Bıyl kolledjde dýaldy júıe boıynsha 70 balany oqytý kózdelip otyr. Aldaǵy ýaqytta munda bilim alyp jatqan túlekter elimizdiń temirjol salasyndaǵy kásibı mamandardyń qataryn tolyqtyrady degen senim mol, – deıdi Ǵ.Mýsına.
Bilim baǵdarlamasy sarapshylarynyń zertteýlerine súıensek, otandyq kolledjder ozyq mamandar daıarlaý qaǵıdatyn zaman talabyna saı ıkemdep otyrýǵa tıis. Oqý oryndarynyń halyqaralyq standarttar boıynsha maman daıarlaýy kóptegen salanyń damýyn jedeldetedi. Almaty qurylys jáne halyqtyq kásipshilik kolledji dırektorynyń óndiristik oqytý jónindegi orynbasary Talǵat Aıtjanov jumysshy mamandyqtarynyń bedelin arttyrý úshin basymdyqtardy zańnama turǵysynan bekitý keregin aıtty. Osy rette Germanııa, Fınlıandııa elderindegi dýaldy oqytýdyń ozyq úlgilerin, kásiporyndardyń strategııalyq damý keleshegin aıqyndap, bolashaqtyń mamandyqtaryn boljap otyratyn tájirıbesin negizge alǵan tıimdi.
– Zamanaýı trendterge baılanysty túlekter avtomobılderdiń elektr qurylǵysyn jasaıtyn elektrıkten góri aspaz nemese tasymaldaýshy bolyp istegendi jón kóredi. Munymen qosa jańa tehnologııa kezeńinde IT mamandyqtarǵa suranys artyp keledi. Alaıda on jyldan keıin dánekerleýshilerge suranys artyp, qurylys salasy, jıhaz óndirisi jumysshy mamandyqtar tapshylyǵyn sezine bastaıdy. Sondyqtan kolledjder óz ımıdji úshin jumys istep, avtomattandyrý, sıfrlyq baǵdarlamalardy paıdalanýy qajet. Búginde dánekerleý apparattary, qurylys salasyndaǵy jumystardyń kóbi sıfrlyq júıemen basqarylady. Alpys jyldan asa tarıhy bar kolledj kezinde myńdaǵan jumysshy mamandaryn daıarlaǵany málim. Olardyń 20 paıyzy – dánekerleýshi, 20 paıyzy – elektrık, 20 paıyzy kran júrgizýshisi bolsa, der kezinde jumyspen de, baspanamen de qamtamasyz etilip kelgen. Al qazirgi kezde eńbek naryǵyna endi shyqqan jas kadrlar birden qıyndyqqa tap bolady. О́ndiris oryndarynyń kóbine dıplomdy kadrlardyń ornyna shetelden jumysshy shaqyrǵan áldeqaıda tıimdi. Sondyqtan jas mamandardy jumyspen qamtyp, áleýmettik jaǵdaıyna qaraılasý, baspana baǵdarlamalarynyń sharttaryn jeńildetýdi qarastyrǵan jón, – deıdi Talǵat Aıtjanov.
Búginde kolledjge túsý túlekterge qıyn emes. Onlaın testileý baǵdarlamasy arqyly óz qabiletterin anyqtap, qandaı mamandyqqa ıkemdi ekenin tekserip, durys tańdaý jasaı alady. О́tken oqý jylynda atalǵan kolledj túlekteriniń 88 paıyzy jumysqa ornalassa, onyń ishinde 65 paıyzy óz mamandyǵyna saı jumys tapqan. Tek kóptegen túlektiń jumysqa ornalasyp, tájirıbe jınaqtaǵannan keıin jalaqysy táýir salalarǵa aýysyp ketetini qynjyltady. Sóıtip, alǵan dıplomy kereksiz bolyp qalady. Bul memleket aqshasynyń jelge ushqanymen birdeı.
T.Aıtjanov jumysshy mamandyǵynyń bedeli olardy oqytatyn ustazdarǵa da tikeleı baılanysty ekenin alǵa tarta otyryp, búginde magıstratýradan keıin kolledjderde sabaq berip júrgen mamandarǵa qosymsha aqy tólenbeı kelgenin eske saldy. Onyń ústine óndiristik tájirıbeden sabaq beretin sheberlerdiń jalaqysy tómen bolǵandyqtan, kópshiliginiń kásiporyndarǵa ketip qalýy jıi kezdesedi. Bul másele Parlamentte de kóterilip, depýtattar kolledjderdegi muǵalimder men sheberlerdiń jalaqysy orta mektep muǵalimderine qaraǵanda áldeqaıda tómen ekenin, bul faktor mamandardyń jumystan ketýine, kásiptik bilim sapasynyń tómendeýine ákeletinin aıtqan-dy. Al kolledj stýdentteri úshin jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý orta mekteptegi tólemderden eki ese tómen. Osy oraıda depýtattardyń aıtýynsha, kolledjderde sapaly bilim berýdi uıymdastyrý men bilikti orta býyn mamandaryn daıarlaý úshin jan basyna qarjylandyrýdy tıisti deńgeıde qamtamasyz etý qajet.
Osy oraıda Almaty ákimdiginiń de bul baǵyttaǵy qadamdary qýantarlyq. Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý júıesin damytý úshin bıyl memlekettik tapsyrysty 16 500 orynǵa arttyryp, jergilikti bıýdjetten 7,8 mlrd teńge qarastyrylǵan. Tálimgerlik baǵdarlamasyn engizý arqyly dýaldy bilim berý tetigi de qaıta qarastyrylyp otyr. Stýdentter jaqsy tájirıbe jınaqtaýy úshin ákimdik tarapynan óndiristik tájirıbeli sheberler eńbegin qarjylandyrý jaǵyna da kóńil bólinip keledi. Sondaı-aq bıyl ondaǵan maman Germanııa, Fınlıandııa, Túrkııa, Shvesııa, Shveısarııanyń ozyq bilim ortalyqtaryna barady.
Oqý-aǵartý mınıstrligi akademııalyq derbestik alǵan kolledjderde oqý merzimi 3 jyl 10 aıdan 2 jylǵa deıin qysqaryp, kásiptik-tehnıkalyq bilim berý uıymdary jergilikti kásiporyndarmen kelisim jasaýynyń nátıjesinde túlekter 100 paıyz jumysqa ornalasýǵa kepildik alady, dep málimdegeni belgili. «Alaıda akademııalyq derbestik boıynsha oqý merzimin qysqartý máselesi mamandyqtardyń barlyǵyna qoldanylmaýy kerek», deıdi T.Aıtjanov. Onyń aıtýynsha, oqý merzimin belgili ýaqytpen ǵana shekteýge bolmaıtyn mamandyqtar bar. «Búginde mamandyqqa lısenzııa berý normatıvi de qarastyrylyp jatyr. Bir mamandyqta 3-8 biliktilik bolýy múmkin. Al tekseris barysynda oqý orny sol talaptarǵa sáıkes kelýi kerek. Iаǵnı oqý ádistemesi, sheberhanasy, oqytýshysy da zamanǵa saı bolýǵa tıis. Sondyqtan biliktilik boıynsha lısenzııany barlyq mamandyqqa paıdalanǵan durys emes. Mysaly, aspaz-kondıterdiń oqý merzimin qysqartqanmen, ony qurylys mamandyqtaryna qoldanýǵa kelmeıdi. Sondyqtan keıbir mamandyqtarǵa saraptama kerek», deıdi ol.
Memleket qarjysyn bilikti mamandar daıarlaýda tıimdi jumsaý úshin iske asyratyn qadamdar jetkilikti. Mamandar dýaldy oqytý júıesin damyta otyryp, kásiptik tehnıkalyq oqytýdyń standarttaryna ózgeris kerek degen pikirde. Al jumysshy mamandyqtarynyń bedelin kóterip, suranysyn arttyrý úshin kovorkıng ortalyqtar, mektepter, kolledjder janynan óndiristik habtar ashý tájirıbesine de kóńil bólgen abzal. Mektep baǵdarlamasynda eńbek, tehnologııa páni baǵdarlamasyn kúsheıtý – ýaqyt talaby. Al kolledjder túlekter tańdaǵan mamandyqty kásibı turǵydan shyńdaýdyń bazalyq ortalyǵyna aınalýǵa tıis.
ALMATY
