«Ádiletti Qazaqstandy» qurý qalaı júrip jatyr?

Jańa úlgidegi memleket

Keıingi úsh jylda Qazaqstan muǵa­limderdiń jalaqysyn eki ese­ge arttyrý, dárigerlerdiń jala­­qysyn arttyrý, Balalarǵa ar­nalǵan ulttyq qor qurý jáne óńir­­l­erdegi aýrýhanalar jelisin ke­ńeıtý sekildi mańyzdy maq­sat­tarǵa qol jet­kizdi. 2020 jyl­­dan 2023 jylǵa deıin aýyl­dyq jerlerde 300-den astam me­­dı­sınalyq nysan salyn­dy. De­genmen Qazaqstan Pre­zıden­ti­niń paıymdaýynsha, áli de at­qarylatyn sharýa je­ter­lik. Zor ekonomıkalyq serpilis jasaýǵa eldiń tolyq múm­kindigin barynsha paıdalaný qajet. Alaı­da basty maqsat – qaǵaz júzindegi bıik jetis­­tik­terge qol jetkizý emes, shyn máninde, ha­­lyqtyń turmys sapasyn jaqsartý bolýǵa tıis.

Qazaqstan Prezıdentiniń aıtýynsha, ınklıý­zıv­tik jáne únemshildik Qa­zaqstannyń jańa ekonomıkalyq baǵ­darynyń ózegine aınalýy kerek. Toqaev jaqyn bolashaqqa arnalǵan kún tártibine osyndaı maqsat qoıyp otyr. Iаǵnı eko­no­mı­kalyq ózin-ózi qamtamasyz etýge ke­pil­dik berýge qabiletti qýat­ty ın­dýs­­trııalyq ba­za­ny qalyp­tas­­ty­rady.

Resmı Astana aldaǵy is-sharalar josparynda Qazaqstan Prezıdenti bel­gi­legen ósý kór­set­­kishterine sáıkes bolýdy kózdeıdi. Osylaısha, ishki jalpy ónim kólemi jylyna 6-7 pa­ıyzǵa ósedi. Metaldy tereń óńdeý, munaı-gaz jáne kómir hı­mııasy, aýyr mashına jasaý, ýrandy konversııalaý jáne baıytý, avtobólshekter jáne tyńaıtqyshtar shyǵarý sııaqty baǵyttarǵa aı­ryqsha nazar aýdarylady. Otandyq jáne sheteldik ınvestorlardy tartý maqsatynda sa­lyq­tyq jeńildikter jasap, jeke­she­lendirý naýqany qaras­ty­rylmaq.

Sıfrly jáne turaqty memleket

Memleket pen jergilikti bıliktiń sıfrly ıkemdiliginiń negizgi kórsetkishi sanalatyn BUU-nyń elektrondyq úki­metti damytý ındeksinde Qazaqstan alǵashqy oryndarda turǵanyn eske alǵan jón. Toqaev Úki­met­ke 2026 jylǵa qaraı IT qyz­metteri eksporty kólemin 1 mlrd dollarǵa deıin arttyrýdy tapsyrdy.

BUU EGDI reıtınginde jıyr­ma se­gizinshi orynda tur­ǵan Qazaqstan (Belgııa men Majarstan sekildi elderden ozyp, Shveı­sarııadan keıingi satyǵa jaıǵasqan) aqparattyq jáne qarjylyq tehnologııalar alybyna aınalýdy maq­sat etip otyr. Sondyqtan Prezıdent Toqaev Qazaqstan halqyna Jol­daýynda elde seriktestik orna­týǵa múddeli osy saladaǵy kez kel­gen transulttyq korpo­ra­­­sııa­larǵa esik ashyq ekenin túsin­dirdi.

Joldaýa kóterilgen másele­­ler muny­men shek­­­tel­meıdi. Klı­mat­tyń ózge­rýi­men kúresý, son­daı-aq ener­ge­tı­kalyq qaýip­sizdikti (jáne ártarap­tan­dyrý) izdestirý maqsa­tynda Qazaq­stan Prezıdenti atom elektr stan­sasyn salý máselesin ha­lyq­tyń tańdaýyna berýdi, osylaısha, jalpyhalyqtyq re­ferendým ótkizýdi usyndy. Jalpy, AES máselesi Astana­ny geo­eko­nomıkalyq jáne ener­ge­­tıkalyq tolqynys dáýi­rin­de ózine qajetti deń­geıde ener­ge­tıkamen qamtamasyz etedi. Biraq halyqtyń kóp bóligi úshin Semeı polıgony salǵan jaraqat qorqynyshpen sınonım bolyp keledi.

Ortalyq Azııanyń kóshbasshysy

Qazaqstannyń energe­tı­ka­lyq sektordy túpkilikti túr­de atom ener­ge­tı­kasyna aýys­­tyrýǵa áleýeti de, tá­­jirı­besi de, tabı­ǵı resýrstary da je­te­di. Álemdegi ekin­shi iri ýran qory bar. Iаǵnı álem­degi bar­lanǵan barlyq ken orny­­nyń (qazirgi ýaqytta) 13 pa­ıyzy osy elde ornalasqan. Qazaqs­tanda orta jáne uzaq merzimde ishki jalpy ónim kólemin joǵary deńgeıge jetkizýge qabiletti halqy (ortasha jas 29,5) bar. Geografııalyq orna­lasýy Eýrazııanyń ortaly­ǵyna aınaldyrady.

Tabıǵı resýrstardy paıda­­la­nýǵa, jańarty­la­tyn energııa kózderin keńeı­tý­ge, ishki kólik ınfraqurylymyn je­til­dirýge, ınternet pen qarjylyq al­pa­ýyt­tardy tartýǵa salyn­ǵan ın­ves­tısııalar Asta­nany Or­talyq Azııanyń ekono­mı­ka­lyq kóshbasshysy rólinde máńgilik qalýǵa jol ashady. Ko­ro­navırýs pandemııasy men Ýk­raı­nadaǵy soǵys saldary­nan údemelegen jahan­dyq qun tizbeginiń ózgerýi shyǵys-batys pen sol­tústik-ońtústikti baılanystyratyn ne­giz­gi saýda joldarynyń toǵysynda or­na­lasqan Qazaqstanǵa paıda ákeletinin esten shyǵarmaý qajet.

Emmanýel PETROBON,

«Il Giornale» gazeti