Pikir • 20 Qyrkúıek, 2023

«Tý qaıda?..»

580 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Kúni keshe qazaq sportynyń jeńis shejiresine tańbalanatyn tarıhı beldesý ótti. Serbııa astanasy Belgradta ótken erkin kúresten álem chempıonatynda otandasymyz Rızabek Aıtmuqan sońǵy sekýndtarda ázerbaıjan balýanynan basym túsip, jeńimpaz atandy. Tarıhı deıtinimiz, Rızabek – erkin kúresten álemdik birinshilikte jeńis tuǵyryna kóterilgen tuńǵysh qazaq. Biraq...

Biraq egemen el atanǵaly beri 30 jylda erkin kúresten álemdik deńgeıde alǵash ret altyn buıyrǵan sátte atoılap kóteretin kók baıraǵymyzdy tappaı typyrshyp qaldyq. Dúbirli doda dástúrine saı jeńimpaz týǵan eliniń týyn tóbesine kóterip, bozkilemdi bir aınalyp shyǵýy kerek edi. Sportshylar bul dástúrdi ózara «Qurmet sheńberi» dep ataıdy. Osy jarysta álem chempıony bolǵan AQSh, Iran balýandary óz elderiniń týyn maqtanyshpen alyp ótkenin kórdik. Kórdik te súısindik. О́kinishke qaraı, halqymyz talaı jyl kútken jeńisti kók týsyz qarsy aldy. Álemdi moıyndatqan tarıhı sátte chempıonatty uıymdastyrýshylar, bapkerler men jankúıerlerden bir týdyń tabylmaǵany óte ókinishti, árıne. Qazaq jigitiniń jankúıerlerine qarap janushyra «Tý qaıda?» dep aıqaılaǵan, ashýǵa býlyqqan, sharasyzdyqqa toly daýsyn estigende uıattan jarylyp keterdeı boldyq. Amalsyzdan kilemge bapkeri kóterilip, álem chempıonatynan alǵashqylardyń biri bolyp qorjynǵa altyn salyp bergen Rızabektiń qolyn kóterip júrip sharshy alańdy aınalyp shyqty. Aınala júrip óziniń kıimindegi kózge áreń kórinetin kók týdy kórsetkendeı boldy... Táýelsiz el tarıhynda erkin kúresten tuńǵysh álem chempıonyn marapattap, altyn júldemen qosa chempıondyq belbeý taqqan kezde de tý syrtyna ilingen týymyz tolyq kórsetilmedi – oıýynyń jartysy jabylyp qalǵan.

Keshegi kórinisten keıin Qazaqstan kúres federasııasy men chempıonnyń bapkerine qarata aıtylǵan syn da, qoıylǵan suraq ta kóp. «Sheshýshi sátke kók baıraqsyz qalaı keldi?», «Bul bapkeriniń shákirtine degen senimsizdigi me?» degen jurttyń birazy «Altynnan úmiti bolmaǵan soń týdy ózderimen birge almaǵan bolar» degen boljamyn da ashyq aıtyp otyr.

О́kinishke qaraı, halyqaralyq dodalarda memlekettik rámizderimizge qatysty mundaı olqylyqtar birinshi ret bolyp otyrǵan joq. Áıteýir, bir kemshiligimiz álem jurtynyń aldynda kórinip qalady. Esterińizde bolsa, ótken jyly Latvııada sporttyq bıden álem chempıonaty ótip, jarysta jastar arasynda synǵa túsken otandastarymyz Maksım Jılenkov pen Arına Molochnıkova sporttyq bıdiń qossaıys túrinde bas júldege ıe bolǵan edi. Álem chempıondaryn marapattaý saltanatynda masqara bolyp, elimizdiń qazirgi gımniniń ornyna burynǵy ánuran qosyldy. Túrkııa elinde álem memleketteriniń týlarynyń ishinde kók baıraǵymyzdyń teris ilingenin de kórdik.

Qaıbir jyldary Qazaqstan namysyn sheteldik jarysta qorǵaıtyn ár komandaǵa elimizdiń gımni men kók týyn qosa alyp júrý mindeti qoıylǵan bolatyn. Biraq keshe­gi jaǵdaıdan keıin bul tapsyrmanyń da sońy suıylyp ketkenin anyq ańǵarýǵa bola­dy.

Ras, kez kelgen halyqaralyq jarysta jeńiske jetken sportshy úshin tóbesine eliniń týyn kóterýden asqan baqyt joq. Shetelderde elimizdiń kók baıraǵy kókke kóterilip, ánuranymyz aıtylǵanda Qazaq­stanym dep soqqan ár júrektiń erekshe kúıge bólenip, rýhymyz kóteriletini sózsiz. Al tý jeńisterdi atap ótýdiń ajyramas nyshanyna aınalyp ketti. Qandaı básekeni bolsyn baıraqsyz elestetý múmkin emes. Al jeńil atletıkada jeńis tuǵyrynan kóringen atlettiń óz eliniń týyn arqasyna jamylyp, búkil stadıondy aınala júgirip shyǵatyny osy bir bekzada sporttyń jazylmaǵan zańdylyǵyna aınaldy. Sol sııaqty kúres túrlerinen de chempıonnyń týmen birge kilemdi aınala júrip ótýin qalyptasqan dástúr dep qabyldaıtyn boldyq. О́ıtkeni týdy kóterip, jınalǵan jurttyń qoshemetine bólený – namysyn qorǵap, abyroıyn asyrǵan eliniń atyn asqaqtatý, jurtyńdy maqtan tutý degen sóz. Sebebi kók tý – eldiń aıbary, ánuran – halyqtyń aıbyny. Tý – eldiktiń belgisi, Táýelsizdiktiń rámizi. Halyqaralyq arenadaǵy Qazaqstannyń abyroı-bedeli memlekettik rámizderge degen qurmetpen qalyptasady. Týy joq sportshylar da bar. Bar týyn baıraqty básekeniń bıiginde kótere almaı júrgen elder de joq emes. Bizdiń keıde sol barymyzdy jarqyratyp kórsete almaı qalatynymyz janǵa batady. Keshegi olqylyq ta qazaq kúresiniń tarıhynda «bir kem dúnıe» bolyp qalary anyq.