Elimizdi tórtkúl dúnıege tanytatyn jol

Rýhanı joq izdegen jolaýshy ditte­genin osy jerden tabar edi. Maman­dar­dyń baǵamdaýyna qaraǵanda, búgingi týrıst tabıǵattyń tamasha sulýlyǵyn ǵana emes, sonymen birge jan dúnıesin sáýirdiń aq jaýyny jýǵandaı bir tazartyp alatyn, buryn kóp adam jolyq­tyra qoımaǵan, bastaý bulaǵynan sý ishpegen jańa qazynaǵa, rýhanı azyqqa jolyqqysy keledi. Bálkim olarǵa kóz arbaıtyn qyzyldy-jasyldy syrtqy pishini sýyqtaý sulýlyq ta qajet emes shyǵar. Eń bastysy, tumsa tabıǵattyń jibek shilteri kólegeılegen, kók munarǵa bógip turǵan kórkem dalada jan men tánge qajettiń bári bar. О́kinishtisi, qansha jyldan beri týrızmdi tabys kózine aınaldyramyz dep umsyna umtylǵanymyzben ýysqa túspeı tur. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Ádiletti Qazaqstannyń ekonomıkalyq baǵdary» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda elimizdiń týrıstik áleýetine toqtalyp, bul salada jumys aqsap turǵanyn synǵa alǵan. Aıtsa aıtqandaı, qolda bardy qunttap, kádege asyra almaı jatqanymyz da shyndyq.

Aqtaýda ótken úlken forýmda elimiz­degi týrızm salasyn ilgeriletý baǵytyn­da aýqymdy jobalar usynyldy. Endigi ara­da jańarǵan elimizdiń týrızm salasy týǵan jerdiń tó­sin týrıster aǵynyna aınaldyrsa. Jal­ǵyz tabys qana emes, týrızm tórge shyq­qanda qazaq dalasyn­­da­ǵy tabıǵı, rýhanı qazyna tórtkúl dúnıe­ge pash etiler edi. Bul oraıda «Týrızm serpindi jobalar qatarynda bolýǵa tıis» degen Prezıdent osy mańyzdy saladaǵy jumys durys atqarylmaı jat­qanyn, elimiz basqa memlekettermen salystyrǵanda artta qalyp kele jat­qanyn ekpin túsirip aıtyp ótti.

– Biz búginde sheteldik kirpııaz kóńil týrısterdi qabyldaýǵa daıynbyz ba degen saýalǵa jaýap izdep kóreıikshi. Mem­leket basshysy kóńil aýdaryp otyr­ǵan osy másele jandy jeıdi. Tumsa tabıǵa­ty­myz, baı tarıhymyz, aıryqsha mándi máde­nıetimiz ben ozyq salt-dástú­rimiz álemdegi ózgeden aty ozǵan tý­rıstik derjavalardyń qatarynda bo­lýǵa úlken múmkindik beredi emes pe? Aq­taý­da ótken forýmda elimizdegi týrızm salasyn damytýǵa yqpal etetin aýqymdy jobalar usynyldy. Osy jobalar iske assa, bógesinder qatpary alynyp, týrısterdiń jańa aǵyny Qazaqstan­ǵa qumarta keler edi, – deıdi týrızmdi turaqty damytý salasynyń ulttyq sarapshysy, Qazaqstan Respýblıkasy­nyń qurmetti týrızm qyzmetkeri, profes­sor Shynarbek Batyrhanov.

Shynarbek Búrkitbaıulynyń aıtýyna qaraǵanda, bul máselede ora­lym­syzdyq áli de kóp. Máselen, ókpek jo­laýshylar júretin, adam aıaǵy az basatyn tabı­ǵı qoınaýlarǵa baratyn joldyń jaǵ­daıy syn kótermeıdi. Eger týrıstik mar­­shrýt­tar jylan ja­laǵandaı tazarty­lyp, abattandyrylmasa, júrginshi nópirinen paıda bolatyn qoqys salynatyn konteınerler ornatylmasa, tipti eń aıaǵy dárethanalar­men qamtamasyz etilmese, salanyń ser­pin alýy múmkin be? Bul úshin barlyq tabıǵı aýmaqty muqııat tazalaý kerek. Aılyq ótkizemiz be, aksııa jarııalaımyz ba, jalpaq jurtty jumyldyramyz ba, áıteýir, bir amalyn istegen lázim. Jadyrap jaz kelgende, Altaıdan Aty­raýǵa deıingi ıen dalaǵa kúreńitip kúz kelgende respýblıkalyq aksııalar­dy ótkizýdiń máni zor. Birinshiden, taza­lyq, ekinshiden, sol tabıǵattyń ıgiligin kóretin jalpaq jurtty tárbıe­leýdiń, ásirese, jastardyń sanasyna tabıǵat-anany muqııat kútip ustaýdyń qajet eke­nin sińiredi.

Týrızm salasyndaǵy ýákiletti organdar sheteldik týrısterge qyzmet kór­setýdi júıeli túrde baqylaý qajet. Áýe­jaı jáne temirjol vokzaldarda úsh tilde beriletin aqparat bolýy shart. Anyqtamalyqtarda sheteldikterge tú­si­nikti tilde jaýap bere bilý, barlyq etı­ka­lyq normalar men qonaqjaılylyq saq­talýy kerek.

– Biz, Qazaqstan týrıstik qoǵamy­nyń ókilderi, el Prezıdentiniń Joldaýyn­da qoıylǵan mindetterdi basshylyqqa ­ala otyryp, týrızm salasynyń jan-jaq­ty damýyna kúsh salýymyz kerek. Kedergi bolyp otyrǵan jaı az emes. Týrızmdi basqarýdyń biryńǵaı qurylymyn ázir­leýde, kadrlardy irikteý men ornalas­tyrýda ortalyqta, jergilikti jerlerde júıeli jumys bolmaı tur. Bul jaı týrızm qurylymdarynda mınıstrlik­tiń atynan ortalyq ýákiletti organnyń ruq­satymen týrızmdi ekonomıkalyq qury­lymdarǵa, basqalaryn kásipkerlik­ke, úshinshisin mádenıetke, tórtinshisin sportqa qosaqtaǵan kezde paıda boldy. Berekesizdik jergilikti jerlerde osy salaǵa degen kózqarastyń qandaı ekenin kórsetedi. Tyǵyryqtan shyǵý úshin óńir­lerde týrızm basqarmasynyń úlgilik qurylymyn ázirlep, ony Úkimettiń beki­týine engizip, eń bolmaǵanda oblys ákimderiniń tapsyrmany orynda­ýyn mindettegeni jón. Mınıstrlik she­neý­nikterdiń únsiz kelisimimen bas­shy­lyq qyzmetke týrızmniń naǵyz jili­gin shaǵyp, maıyn ishken mamandary taǵa­ıyndalmaǵan soń kóptegen qatelikke jol beriledi. Basshylyq qyzmetke usyny­latyn úmitkerdiń jaramdylyǵy nemese daıyndyǵy týraly eskerile bermeıdi. Osy sebepti keıde týrızmnen alys adam­­dar da týrızm salasyndaǵy jaýap­ty laýazymdarǵa ornalasady. Kózqa­ras osyndaı bolǵannan keıin meılinshe tájirıbeli, kásibı daıarlyǵy myqty kadr­­lar shettetilip qalyp jatyr, – deıdi Shynarbek Búrkitbaıuly.

Mamannyń aıtýyna qaraǵanda, bir­qatar óńirde týrızmdi jedel damytyp, salaǵa sony serpin berý úshin burynǵy tásildi ózgertip, jańǵyrtqan lázim. Jer­gilikti jerdegi basym baǵyttar men ma­ńyzdy jobalar qolǵa alynýǵa tıisti. Má­selen, Almaty oblysyndaǵy ár jyl sa­ıyn óńirge myńdaǵan týrısterdi tartatyn «Taıqazan» jobasy keńeıtile túsýi qajet. Áttegen-aıy sol, bul tarap­ta ymy­ralasqan uıymdastyrýshylyq pen qarjylyq qoldaý nashar. Shyǵys Qazaq­stan oblysynyń «Alakól qanat­ta­ry» jobasy she? Býrabaı baýraıynda­ǵy halyqaralyq bard án festıvali jobasy da – nazar aýdararlyq-aq dúnıe. Demek, eli­mizdiń ár óńirinde laıyqty jobalar bar. Mundaı jobalar óziniń mazmundyq sıpatymen jerlesterimizdiń ǵana emes, alys-jaqyn sheteldikterdiń naza­ryn aýdaryp, elge tartýǵa septigin tıgizer edi. Túptep kelgende Qazaqstannyń halyq­aralyq deńgeıde tanylýyn qam­tamasyz etedi. Osyǵan baılanysty jańadan quryl­ǵan Týrızm jáne sport mınıstrligi óńir­lerde «Qazaqtýrızm» ulttyq kompa­nııasy ókildikterin qu­rý týraly usy­nysty quptaǵany jón. Jergilikti jerlerde týrıstik bıznesti damytýǵa óz úlesin qosa alatyn maman­dar legi tolyqqan kez­de bul oı aıtarlyqtaı nátıje berýge tıisti.

Otandyq týrızmdi damytýda orta­lyq­ta da, jergilikti jerlerde de vedom­stvo­aralyq úılestirýdiń bolmaýy salanyń damýyna kedergi bolyp tur. Máselen, eldiń sport pen mádenıet salasynda aýqymdy sharalar ótkizilip jatyr. Biraq bul sharalardy sheteldik týrısterdiń nazaryna usyný jaǵy kemshin.

– Bizdiń oıymyzsha, Oqý-aǵartý mınıstrligi balalar men jasóspirim­der týrızmin damytý úshin ýákiletti or­gandarmen tyǵyz jumys isteýi kerek. О́z eliniń naǵyz patrıoty bolyp, tól tabıǵatymyzdy kózdiń qarashyǵyn­daı saqtaýǵa mektep partasynan bas­tap tárbıelengeni jón. Sondyqtan balalar men jasóspirimder týrızm má­denıetin erterek boıyna sińirgeni durys. Bul saladaǵy uzaq ýaqyttan beri qordalanyp qalǵan máselelerdi sheshý úshin el Úkimeti janynda bir kezde bolǵan týrızm jónindegi keńestiń qyzmetin qaıtadan jandandyrǵan lázim. Al Týrızm jáne sport mınıstrligi janynan týrızm salasyndaǵy barlyq qoldanystaǵy zańnamany, tujyrymdamalyq jáne baǵdarlamalyq qujattardy taldaýǵa, týrıstik salany damytý jónindegi ba­sym­dyqtar men shuǵyl sharalardy aıqyn­d­aýǵa tıis ǵalymdar men sarap­shylar keńesin qurý qajet, – deıdi Shynarbek Búrkitbaıuly.

Mamannyń aıtýyna qaraǵanda, týrızmnen ǵylymı dıssertasııa qorǵa­ǵan ǵalymdardyń da shetqaqpaı qal­ma­ǵany abzal. Negizinde olar týrıstik sala­nyń eń mańyzdy strategııalyq já­ne baǵ­darlamalyq qujattaryn ázir­leýge jáne iske asyrýǵa tartylǵany jón. Eli­mizdegi týrızmdi ilgeri damy­tý úshin birinshi kezektegi jáne pers­pek­tıvalyq mindetterdi eskere otyryp, al­daǵy bes jylda týrızmdi damytý jó­nindegi memlekettik baǵdarlamany ázir­legeni abzal. Sondaı-aq Memleket bas­shysynyń Joldaýynda qoıylǵan as­qaraly mindetterin júzege asyrý úshin Týrızm jáne sport mınıstrligi bıznes ókilderiniń qatysýymen týrıstik salanyń birinshi kezektegi ári kezek kúttirmeıtin máselelerin sheshý boıynsha is-qımyldar josparyn jedel ázirlese jón bolmaq. Eldegi týrızmdi damytýdyń barlyq tujyrymdamalyq jáne strategııalyq qujatty naqty bıýdjetpen, ınvestısııalarmen qamtamasyz etilýge tıisti. Elimizdegi týrızmdi tórge shyǵarý úshin balalar men eresekterge, sondaı-aq she­teldik týrısterge arnalǵan ǵajaıyp tarıhı jáne asa kórnekti oryndary boıynsha júrip ótetin týrıstik poıyzdyń iske qosylýy paıdaly bolar edi.

Aqmola oblysy