Mádenı óristiń mańyzy zor

Biregeı jobalardyń jetek­shisi ári uıym­dastyrýshysy, Sýretshiler oda­ǵynyń múshesi, Má­denıet qaıratkeri Bolat Ham­zınniń pikirine qaraǵanda, mun­daı jobalardyń ózektiligi túrkitildes halyqtardyń genetıkalyq jadyn, mádenı kodyn saqtaýdyń tarıhı qajettiliginen kórinis taba­dy. Qa­zaqstan árqashan geo­grafııalyq jáne tarıhı turǵydan mádenıetter men dástúrlerdiń toǵysynda tur­ǵanyn umytpaǵan abzal.

Jobanyń nysanaǵa alǵan maq­saty da sol, adamdar arasyn­daǵy qarym-qatynas shekarasyn keńeıtý, keleshek óskeleń urpaqtyń tárbıesi úshin ulttyq-mádenı murany damytý jáne tolyqtyrýǵa yqpal etetin múm­kindik týdyrý. Rýhanı-adam­ger­­shilik daǵdarysty eńserý úshin qarastyrǵan tujy­rymda­malyq ulttyq jobalardyń biri – tarıhymyzdyń mádenı ar­tefaktiler ansamblin qurý. Qazaq­stannyń ulttyq dástúrlerin jańǵyrtý jáne ilgeriletý isine óz úlesin qosýdy murat tutqan avtorlardyń oıynsha, joba keshe­gi, búgingi jáne bolashaq má­denıe­tiniń sımbıozy bolady.

Aǵashtyń tamyrsyz óse almaıtyny sııaqty adam da óziniń ótken tarıhyn, jádigerlerin, mádenı kodty saqtaý arqy­ly ǵana keleshek kóshine ilese alady. Jobany ázirlegenderdiń kózdegen maqsaty aýqymdy – búkil el aýmaǵyna ta­ralǵan barlyq asa mańyzdy má­­denı nysandardyń tutas an­sam­bli bir jerde qurylatyn bo­la­dy. Bul halyqtyń ulttyq-má­de­nı murasyn jańǵyrtýǵa jáne damytýǵa, qoǵamdyq sana­daǵy ult­tyq qundylyqtar men dás­túr­lerdiń oń beınesin ny­ǵaıtýǵa, ishki jáne syrtqy týrızm­­di da­mytýǵa, halyqtyń tarı­hı ózin­dik sana-sezimi arqyly eldiń zamanaýı ımıdjin brend­teýge, bolashaq urpaqqa patrıottyq tárbıe be­rýdi damytý, balalar men jas­tar arasynda ulttyq-mádenı qundylyqtardy ilgeriletý jolynda baǵyt berip, jón silteıdi.

Alǵashqy joba sáýlet ónerine baǵyt­talǵan «Uly dala amanaty» tarıhı etno­mádenı jobasy. Jobany ázirlegen Bolat Hamzın men Ýálıbek Hýsaıynnyń aıtýynsha, bul elimizdiń keń aýmaǵynda, bir jerde (Dısneılend tıpi bo­ıynsha Almaty oblysynyń aýmaǵynda, Almaty men Qonaev qalasy arasyndaǵy, Astana ma­ńyndaǵy nemese respýblıkanyń bas­qa óńirlerindegi jol boıynda) barlyq asa mańyzdy mádenı nysandardyń tutas ansambli bol­maq. Ejelgi kompozısııalarmen qatar qazirgi zamanǵy mádenı rá­mizder men fýtýrıstik nysandar, sońǵy sıfrlyq tehnologııalar­dy qoldana otyryp, tarıhı retrospektıvada vırtýaldy álemge enetin ortalyq bolmaq. Búgingi ýaqyt talaby men zamanaýı baǵyttardyń betalysyn baqylap otyrǵan Túrkııa joǵary oqý or­nynyń túlegi, músinshi, dızaıner Ýálıbek Hýsaıynnyń joba­laýynsha, sáýlet jobasynyń orta­lyǵy kıiz úı túrinde oryndalady, aınalasynda oǵan kórik berip, to­lyqtyryp turatyn ózge de sáý­­let nysandary qonys teppek.

Sýretshi Bolat Hamzınniń atap ótken ekinshi jobasy – qazaq jáne túrkitildes elderdiń ejelgi zaman­nan búgingi kúnge deıingi tarıhyn beıneleıtin úlken kó­lemdegi panoramalyq tarıhı sýret. Asa kólemdi tarıhı týyndy túrki el­deriniń paıda bolý, qaıta órleý tarıhy, ǵundar, saqtar, skıfter tarıhynyń kórinisterinen tura­tynyn atap ótti. Jobany jú­zege asyrý úshin ıdeıa avtorlary Ulttyq ǵylym akademııasymen, túrkitanýshy tarıh­shyla­men birlese jumys istep, zertteý isin bastap ta ketken, bul birlesken ju­mysty aldaǵy ýa­qytta da jal­ǵastyra berýge nıetti. 100 sharshy metr kó­lemdegi alyp týyndy ıdeıasyn júzege asyrýǵa Qazaqstan, Qyrǵyz Res­pýblıkasy, О́zbek­stan, Túrik­menstan, Ázerbaıjan, Túr­kııa, Ma­jarstan sııaqty elderdiń she­ber­l­eri yqylas tanytyp otyr. Orta Azııanyń óner tarlandaryn qyzyq­tyryp otyrǵan aýqymdy jobany ázirleýde «Er namys» qoǵam­dyq birlestiginiń tóraǵasy, sport ardageri, professor Er­bo­lat Alııa­dın de atsalysqan.

Tarıhtyń syrly kezeńderin qudi­retti qylqalammen keskin­deıtin alyp kar­tına «Uly dala amanaty» sáýlet orta­lyǵynda or­nalaspaq. Joba avtorlary Bolat Hamzın men Ýálıbek Hýsaıyn bolashaqta bul ortalyqta álemdegi eń iri balalar gallereıasyn qurýdy jos­parlap otyr. Respýblıkanyń aý­dan-aýylyndaǵy, shaǵyn jáne iri qalalaryndaǵy daryndy ba­lalardyń shyǵarmalary or­ta­lyqtyń kórnekti tusynan oryn taýyp, mamandar taı kúninen ta­nylǵan jas talanttardyń esimin el ishine dáriptep, tanytýdyń tıimdi tásilderimen aınalysady. Osy oraıda aıta ketý kerek, birneshe jyldan beri Pa­rıj­­degi IýNESKO shtab-páteri janyndaǵy Qazaqstannyń halyq­aralyq mádenı dıplomatııa qa­ýymdastyǵymen birlese otyryp, balalar shyǵarmashylyǵyn shet­elde nasıhattaý úshin sýret kórmeleri uıymdastyrylyp keledi. Álemdegi dostyq pen beı­bitshilikti nyǵaıtý úshin máde­nı-tanymdyq mindetpen birge bul ıdeıa óskeleń urpaqqa kórkem­dik-estetıkalyq tárbıe berý min­­detin de óz moınyna alǵan. Ba­­la­lardyń týyndylary Beıjiń Olım­pıadasynda, Lývrdaǵy ba­lalar óneriniń dúnıejúzilik kór­mesinde júldeli orynǵa ıe boldy. Parıjde, áıgili Lývrda qazaq eliniń talantty balalary tarıhta tuńǵysh ret dúnıejúzilik sýret­shiler kórmesine qatysty.

О́tken jyly balalar shyǵar­mashy­lyǵyna arnalǵan «Uly Ji­bek joly» jobasy ázirlendi, onyń aıasynda kóshpeli kórme uıym­dastyryldy. Jyljymaly kórme – ekspozısııany, arnaıy qurylymdyq keńistikti jáne kór­meniń konseptýaldy, beı­ne­li tutastyǵyn qamtamasyz ete­­tin, qorshaǵan ortanyń sura­ny­sy men qyzy­ǵýshylyǵyn qam­tıtyn biryńǵaı júıe. Ol jas sýret­­shiler men olardyń ata-ana­­larynyń eńbegin nasıhattaýmen birge, óziniń dızaınerlik, este­tı­kalyq, aqparattyq, kórkemdik qa­sıetterimen de paıdaly mánge ıe.

Mektep pen bilim berý isinde kóshpeli kórmeniń atqaratyn róli orasan zor.

Halyqaralyq basqosýda Fran­sııa elinen kelgen CROSS COUNTRY SKIING SAND kom­panııasynyń prezıdenti Estel Peıen, belgili qoǵam qaırat­ker­leri men rý­hanııat janashyrlary Valerıı Tol­machev, Asyly Osman, «Qazaqstandaǵy orys máde­nıet ortalyǵy» qoǵamdyq bir­lestiginiń tóraǵasy Vsevolod Lýkashev, Ha­lyq­ara­lyq Mádenıet­terdi ja­qyndastyrý ortalyǵy dırek­to­rynyń orynbasary Sal­­tanat Áshi­mova jobanyń keleshek urpaq­tyń rýhanı óristeýi jo­lyn­daǵy ma­ńyzyn keńinen atap ótti.

ALMATY