Mýzeı mamandarynyń maqsat-múddesin bir arnaǵa toǵystyrǵan alqaly basqosý «О́zbekáli Jánibekov murasy jáne mýzeı isi» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııamen bastaldy. Jıyn tizginin ustaǵan Ulttyq mýzeı dırektorynyń mindetin atqarýshy Aıbek Sydyqov mýzeı isi tarıhynda tuńǵysh ótip otyrǵan kongrestiń basty maqsaty – sala mamandarynyń basyn qosyp, ózara tájirıbe almasýyna múmkindik jasaý ekenin atap ótti.
Odan keıin sóz alǵan Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Mádenıet komıtetiniń tóraǵasy Kúmis Seıitova jınalǵandardy kongrestiń ashylýymen quttyqtap, mańyzdy is-shara barysynda mýzeı salasyn damytýdyń joldary men ádisteri týraly sony oılar qozǵalady degen senimin jetkizdi.
«Ultymyzdyń san ǵasyrlyq tarıhy men baı mádenı murasyn zerttep, ony keńinen nasıhattaýǵa elimizdegi 270-ten astam memlekettik mýzeı óz úlesin aıtarlyqtaı qosyp keledi. Byltyr mýzeıge kelýshiler sany 6 mıllıonǵa jýyqtady. Bul elimizdiń mádenı qundylyqtaryna qyzyǵýshylyq jyldan-jylǵa artyp kele jatqany dep bilemiz. Búginde jahandyq mádenıetter almasýy – mýzeı qyzmetkerlerine úlken jaýapkershilik artyp, kásibı biliktiligin jan-jaqty damytýdy talap etip otyr», dep qatysýshylarǵa sáttilik tiledi.
Belgili qalamger, ǵalym, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Saýytbek Abdrahmanov kongrestiń alǵashqy jıyny halqymyzdyń ardaqty perzenti О́zbekáli Jánibekovke arnalǵany óte oryndy ekenin aıtyp, atalǵan tulǵa týraly estelik aıtty.
«Mýzeı isin jańa deńgeıge kóterý jóninde О́zaǵańnyń tyndyrǵan eńbegine eshqandaı sóz jetpeıdi. Men О́zaǵańnyń shákirti retinde ol kisimen qatar jumys isteý baqytyna ıe boldym. Jalpy, Jánibekov týraly aıtqanda, tarıhqa soqpaı kete almaımyz. О́tken jyldarǵa sheginis jasaıyq. 1974 jyly qazirgi Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń tórtinshi kýrsynda oqıtyn bir top jigit bir-birimizge úıimizdi kórsetip, jaqyn aralasaıyq, ata-anamyzben tanysaıyq degen oımen ońtústik ólkege saparǵa shyqtyq. Alǵashqy saparymyzdy Túrkistannan bastap, sondaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesin kórýdi jón kórdik. Sol kúni túnde juqa qar jaýǵan. Kesenege baratyn jolda eshqandaı adamnyń izi baıqalmaıdy. Buǵan tańǵaldyq. Sóıtsek, mavzoleı jabyq eken. Anda-sanda adamdar kelgende ǵana ashatyn kúzetshisi bar eken. Biz sol adamdy izdedik. Ol sol kúni Kentaýǵa ketip qalypty. Sóıtip, Túrkistanǵa baryp turyp, babamyzdyń kesenesine kire almadyq. Nege bulaı boldy? О́ıtkeni ol kezde О́zbekáli Jánibekov burynǵy Torǵaı oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy edi. Ol Mádenıet mınstriniń orynbasary qyzmetine 1977 jyly ǵana keldi. О́zaǵań qashan mádenıet salasyna basshylyq qyzmetke kelgenshe, bizdiń eń basty jádigerimiz – Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi sondaı jaǵdaıda edi. Osy jalǵyz ǵana mysal, bir adamnyń halqymyzdyń tarıhy úshin qandaı oryn alatynyn kórsetedi», deı kelip, qalamger qoǵam qaıratkeriniń Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesinde saqtalǵan ortaǵasyrlyq taıqazannyń Sankt-Peterbýrgtegi Ermıtaj mýzeıinen tarıhı otanyna qaıtarýǵa ózi bas bolǵanyn búge-shigesine deıin baıandady.
Al memleket jáne qoǵam qaıratkeri Darhan Myńbaı elimizdegi mýzeıler jumysynyń sapasyn jaqsartyp, ony jańa deńgeıge kóterý týraly baıypty oı qozǵady.
«Mundaı jıynda jetistikterdi tizbelegennen góri, aldaǵy ýaqytta mýzeı jumysyn ilgeri damytý úshin ne isteımiz degen baǵytta oı órbitken durys sekildi. Aldymen mýzeı jumysynyń sapasyna kóńil bólýimiz qajet. Bolashaqta da osy joldan taımaǵan durys. Eger biz osyǵan mán bermesek, jurtshylyq burynǵy mýzeı jumysymen salystyrady da, teris aınalady.
Mýzeı – kez kelgen eldiń tarıhymen qysqa ǵana ýaqytta tanysa alatyn ǵajaıyp oryn. Memleket basshysy Ulttyq quryltaıdyń Túrkistandaǵy otyrysynda Ádiletti Qazaqstandy adal azamattar quratynyn aıtty. Al О́zaǵańnyń ómir jolyna úńilseńiz, ol – naǵyz adaldyqtyń úlgisin tanytqan tulǵa. Ardaqty aǵamyzdyń bir ǵana ult aspaptar mýzeıin qurǵan eńbeginiń ózi nege turady? Keńes dáýirinde bul mýzeıge shetel azamattary jıi keletin. Qazir táýelsizdik aldyq degenimizben, ultymyzdyń án men kúıin, baı mýzykalyq aspaptaryn asqaqtatqan osyndaı mýzeı qaı oblysta ashyldy? «Qazaq pen jylqy – egiz uǵym» dep aıtqanymyzben, jylqyǵa arnap bir mýzeı asha almaı otyrǵanymyzdyń ózi aıtýǵa uıat. Buǵan úkimetten qoldaý kerek ekeni anyq. Biraq qoldaý kútý úshin mýzeıshiler myqty ıdeıamen birigip jumys isteýi kerek. Sonda járdem bolady. Aǵylshyndarda «aldymen ıdeıa, sodan keıin qarjy kerek» degen sóz bar. Eshqashan qarap otyrmaıyq. Máselen, mýzeıdegi jádigerler qoryn baıytý úshin qundy muralarymyzdyń kóshirmesin jasataıyq. Áıtpese mýzeı qoryn eshkim syrttan kelip baıytpaıdy», dep, osy salaǵa qatysty máselelerge basa mańyz berip ótti.
Jıynǵa mártebeli meıman retinde shaqyrylǵan birtýar tulǵanyń nemeresi, О́zbekáli Jánibekov atyndaǵy qordyń dırektory Ázel Jánibek-Sháripova konferensııany ótkizýge qoldaý kórsetken Mádenıet jáne aqparat mınıstrligine, osy is-sharanyń basy-qasynda júrgen azamattarǵa Jánibekovter otbasy atynan alǵysyn aıtty.
«Atam barlyq sanaly ǵumyryn qazaqtyń tarıhyna, mádenıetine arnady. Sonyń ishinde mýzeı isine erekshe mán berdi. Atamdy halqymyzdyń tarıhy, mádenıeti, mýzeı isi nege oılandyrdy dep oılaýshy edim. Ol kisi memlekettik qyzmette júrgende saıasatqa nemese basqa salaǵa burylyp ketýi de múmkin edi. Biraq ult tarıhy men mádenıetine aıryqsha den qoıdy. Sonyń jaýabyn atamnyń jazǵan eńbekterin oqyǵanda, onymen birge qyzmettes bolǵan áriptesterimen tildeskende uǵyna bastadym. Atam ulttyq mádenıeti berik, myqty eldiń rýhy da bıik bolatynyna sendi», dep atasynan alǵan ónegesi týraly syr shertti.
Akademık Hankeldi Ábjan óz baıandamasynda tarıhymyzda bólek orny bar tulǵanyń azamattyǵy men eńbekterin áńgimeledi.
«Búgingi jıyn «Tulǵaǵa taǵzym» degen ataýǵa laıyqty dep oılaımyn. О́zbekáli Jánibekov sekildi tulǵalar halqymyzdan kóp shyqsa, Qazaq eli álemdik básekege daıar turary daýsyz. Ol keńes dáýirinde Stalın, Hrýshev, Brejnev basshylyq jasaǵan saıasattyń kermek dámin tatyp, eseıdi. Komsomol men partııa uıymynda qyzmet atqaryp, múltiksiz adaldyǵymen tanyldy. Halyqtyń qurmetine bólendi. Elimizdiń túkpir-túkpirinen kitaphanalar, teatrlar ashýmen rýhanı baılyqty molaıtýǵa olja saldy. Naýryz meıramy men qasıetti taıqazannyń qaıta oralýy, tarıhı, mádenı jádigerlerdiń, mýzykalyq aspaptardyń el ishinen jınalýy О́zekeńniń esimimen baılanysty. Qazaq «alpysqa kelgennen aqyl sura» dep beker aıtpaǵan. Intellektýaldy áleýmeti men kemeldigi tolysqan alpys jasynda elimizdiń egemendigin aıryqsha qýanyshpen qarsy aldy. Endi burynǵydan da ónimdi eńbek etýge daıar edi. Biraq abzal azamatty zeınetkerlikke erte shyǵaryp jiberdi. Ár nárseniń qaıyrymy bar. Azattyqpen kelgen shyǵarmashylyq erkindik Jánibekovtiń qalamyna qanat bitirdi. Osy tusta jazǵan eńbekteri ulttyq tarıhymyzǵa aıtarlyqtaı úles qosty. Jarııalanbaı jatqandary da barshylyq. Aıtýly tulǵanyń barlyq dúnıesin jınaqtap, oqyrmanǵa usynatyn ýaqyt jetti», dedi belgili ǵalym.
Konferensııa barysynda mádenıet qaıratkeri Bazarbaı Altaev, restavrasııa salasynyń ardageri Qanat Tuıaqbaev, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Zábıra Jákisheva, sonymen qatar beınebaılanys arqyly AQSh-taǵy Smıtsonıan mýzeıinen Selıa Emmelhaınz sekildi ǵalymdar baıandama jasap, О́.Jánibekovtiń parasattylyǵyn, kisiligin, kishiligin, qarapaıymdylyǵyn, jan tazalyǵyn, qysqasy, halyqqa qyzmet etýdi paryz sanaǵan adal azamattyń bolmysyn ár qyrynan ashyp kórsetti.
Odan keıin is-shara «О́zbekáli Jánibekov taǵylymy» atty tórt bólimnen turatyn kórmege ulasty. Onda «Áziret Sultan» memlekettik mýzeı qoryǵynyń etnografıkalyq jáne jazba qorynan júzge tarta jádiger qoıyldy. Sonyń ishinde О́zaǵańnyń tutynǵan zattary, mýzykalyq aspaptary, fotosýretteri kórmeni tamashalaǵan jandardyń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzdy.
Sondaı-aq birinshi kongress aıasynda «Mýzeı zattaryn qalpyna keltirý jáne jańǵyrtý» atty semınar-praktıkým ótip, mýzeı mamandary tarıhı eskertkishter men mádenı murany saqtaý boıynsha tájirıbelerimen bólisip, pikir almasty. Restavrasııalyq alańda kásibı mamandar mýzeı jádigerlerin konservasııalaý, restavrasııalaý boıynsha tájirıbelik jumys kórsetti. Sonymen qatar bıyl Ulttyq mýzeıden shyǵatyn «Mádenı mura» ǵylymı jýrnalynyń jaryq kórgenine 20 jyl tolyp otyr. Osyǵan baılanysty buǵan deıin basylymda istegen qyzmetkerlerdiń oqyrmandarmen kezdesýi ótti.
