Kópke tanys hám óte kóne aspap sybyzǵy qýraı, órik aǵashy, mys jáne janýarlardyń súıeginen jasalady eken. Uzyndyǵy, shamamen 50 sm, alty-jetige jýyq dybys oıyqtary bar. Bul aspap basqa úrlemeli aspaptarǵa qaraǵanda dıapazonynyń keńdigimen, tehnıkalyq-oryndaýshylyq múmkindikterimen, birqalypty dybys boıaýymen erekshelenedi. Aspaptyń dınamıkalyq erekshelikteri tehnıkalyq múmkinshiligi joǵary, árqıly, ártúrli mánerdegi shyǵarmalardy oryndaýǵa múmkindik beredi. Munyń bárin Ulttyq mýzeıde ótken «Sybyzǵynyń syrly úni» atty sheberlik saǵatynda bilip, tarıhymen tanysyp, sybyzǵyny qolmen ustap, sybyzǵyshydan sabaq aldyq. Jalpy, sybyzǵyny jasaý ońaı ári tez bolǵanymen, aspapta oınaý qıyn eken.
Sybyzǵy týraly alǵashqy jazbasha eskertkishter XI-XIV ǵasyrlarda paıda bolsa da, qazba jumystary kezinde tabylǵan aspaptar bizdiń dáýirimizge deıingi IV-I ǵasyrlarǵa jatady. Burnaǵy zamanda batyrlar men ańshylarǵa, ásirese, shopandarǵa sybyzǵy tarta bilý asa mańyzdy bolǵan. О́ıtkeni sybyzǵy jaılaýda júrgen shopandardyń jan serigine aınalǵan. Jalǵyzdyqtan qutqarǵan desedi. Al keshkilik ýaqytta sybyzǵy jyr-ańyzdardy súıemeldeýge paıdalanylǵan.
Sheberlik saǵaty barysynda Ulttyq mýzeıdiń ǵylymı hatshysy Saıalbek Ǵızzatov atalǵan is-sharanyń ulttyq mańyzyna toqtaldy.
«Ulttyq mýzeı mádenı murany dáripteýge úlken kóńil bóledi. Mýzeıimizde Mádenı murany ǵylymı zertteý ınstıtýty bar. Basty maqsat – ózimizdiń tól qundylyqtarymyzdy zertteý, odan ári nasıhattaý. Búgingi is-shara osy ınstıtýttyń bólim jetekshisi Ardabı Máýlet bastamasymen uıymdastyrylyp, ónersúıer qaýymdy qýantyp otyr», dedi ol.
Qytaı Halyq Respýblıkasynan arnaıy kelgen belgili kúıshi-sybyzǵyshy Beıilhan Qalıákbaruly Shyńjań óńirindegi sybyzǵyshylyq óneri týraly sóz qozǵap, óziniń sybyzǵyshy retindegi jolynyń qyr-syrymen bólisti. Sondaı-aq ónerpaz «Aqsaq qulan», «Qabanbaı batyrdyń jaýǵa shapqandaǵy Qýbas aty», «Berdiqoja batyrdyń atynyń júrisi» kúılerin, al onyń shákirtteri Kenjebek Doldauly men Qazez Muqııatuly sheberdiń ózi shyǵarǵan kúılerin oryndady.
«Qytaıdan kelgen qazaqtardyń týǵan jerinde sybyzǵyshylyq óner keremet damyǵan. Ol jaqtaǵy qaı sybyzǵyshyǵa kúı tartqyzsańyz da sonaý Qaıraqbaı, Aqymjan kúıshilerden qalǵan kúılerdi tartady. Sybyzǵy ustaǵannyń bári sol aty ańyzǵa aınalǵan kúıshilerdiń mektebinen shyqqan. Elge kelgen sybyzǵyshylar bizde ár óńirde ártúrli nusqalary tartylatyn «Asqaq qulandy» sybyzǵyda oryndady. Sybyzǵynyń úni, sybyzǵynyń áýezi sonaý kóne, ejelgi tarıhtan syr shertedi. Bul týraly derekter áli kúnge arheologııalyq qazbalardan tabylyp jatyr. Qazaq muny qýraı dep te ataıdy. Bashqurtstanda sybyzǵynyń konservatorııasy bar. Bizde, ókinishke qaraı, Almatyda Talǵat Muqyshev degen sybyzǵyny kásibı deńgeıde zerttep, úıretip, oqý baǵdarlamasyna kirgizip júrgen jalǵyz azamat bar. Sondyqtan búgingi qazaq ónerinde sybyzǵyshylyq ólip baryp qaıta tirilip kele jatqan ónerdiń túrine jatady. Áli kúnge deıin bir kafedra joq, áli kúnge deıin sybyzǵy úıretetin bir ortalyq joq», dedi Mádenı murany ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń jetekshisi Ardabı Máýlet.
Sondaı-aq sheberlik saǵatynda atalǵan ónerdiń túıtkildi máseleleri de qozǵaldy.
«Úsh sybyzǵyshy oryndaǵan 100-ge tarta kúıdi aýdıo, vıdeojazbaǵa túsirip, mýzeıdiń ǵylymı qoryna saqtap aldyq. Júz kúıden turatyn bul úntaspa úlken olja boldy. Sheberlik saǵaty barysynda ónerpazdar sybyzǵyshylyq ónerdiń máselelerine de toqtalyp, talqylady. Máselen, Beıilhan Qalıákbaruly qazir bizde sybyzǵyshy dep júrgenderdiń kóbi ansamblderdi, estradalyq aspaptardy súıemeldep, ysqyryp qana júrgen jaı sybyzǵyshylar ekenin aıtty. Bul kisi ózi ómirbaqı jylqyshy bolǵan adam. Onyń sybyzǵy tartqandaǵy áýezi, kómeıden shyǵaratyn dybystary baıaǵy dástúrli naqyshta saqtalǵan. Jalpy, bul is-sharanyń ótýine muryndyq bolǵan – sybyzǵyshylardy elimizge aldyrtyp, qujat jaǵynan kómektesip, qoldaǵany úshin Syrtqy ister mınıstrligine qarasty Otandastar qoryna, Ulytaý oblysynyń ákimdigine erekshe alǵys aıtqym keledi», deıdi A.Máýlet.
Aıta keteıik, sheberlik saǵatyna Túrki akademııasynyń folklortanýshy ǵalymdary, zııaly qaýym men professorlar, ónersúıer jurt jınaldy.
