Taǵzym • 29 Qarasha, 2023

О́miriniń ózi mıf...

270 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Ulan-ǵaıyr qazaq dalasynyń bir túkpirinde qolarbada otyryp kompıýterge úńilgen, etpettep jatyp arǵyqazaq mıfologııasyn zerttegen Serikbol Qondybaı esimi barshaǵa tanys. Tanys qana emes, esiminiń ózi ańyzǵa aınaldy. О́miriniń ózi mıfke ulasty.

О́miriniń ózi mıf...

Ol 2000 jyldardyń basynda qazaq ádebıeti men mádenıetine, tarı­hyna, geografııa ǵylymy men ult etnografııasyna, fılosofııa­syna, rýhanııatyna orasan eńbek sińirip, ózgeshe qubylys bolyp endi. «Qazaq mıfologııasyna kiris­pe», «Qazaq dalasy jáne ger­man táńirleri», «Esen-qazaq», «Gıper­boreıa: tús kórgen zaman sheji­resi» jáne tórttomdyq «Ar­ǵy­qazaq mıfologııasy»... Onyń qysqa ǵumyryna syımaıtyn osynshama ǵalamat muranyń zerttelip, jazylýy da ańyzǵa bergisiz eńbek.

Ulttyq bolmysymyzdyń túpki tamyryna qatysty keı­bir máselelerge, túrki dúnıesi qundy­lyq­­tarynyń shyǵý tórkinine, este joq eski zamandaǵy ata-baba­larymyzdyń dúnıetanym kók­jıegine tyń izdenistermen tal­daý jasaǵan etnograf, pýb­lısıst Serikbol Qondybaıdyń bıyl 55 jyldyǵy atap ótilip jatyr. Osyǵan oraı Ulttyq mýzeıde ǵalymnyń mereıli datasyna arnalǵan «Ǵylymda óshpes iz qaldyrǵan» atty estelik dóńgelek ústel ótti.

Ulttyq mýzeı dırektorynyń ǵylymı jumystar jónindegi orynbasary, tarıh ǵylymdary­nyń doktory Aqmaral Ibraeva, eń aldymen, ańyz tulǵanyń shyǵar­mashylyqtaǵy jan-jaqtylyǵyna toqtaldy.

«Serikbol Qondybaıdy zııaly qaýym «qazaqtyń ekinshi Shoqany» deıdi. О́ıtkeni onyń ǵumyry tym qysqa boldy. Biraq bar ómirin qazaqtyń tarıhy men mádenıetin, salt-sanasyn jańǵyrtýǵa arnady, aıanbaı eńbek etti. Serikbol aǵamyz – ólketanýshy, tarıhshy, mádenıettanýshy, geograf jáne geomorfolog, etnograf ári pýb­lısıst bolǵan san qyrly ǵulama ǵalym», dedi ol.

Is-shara barysynda Serikbol Qondybaıdyń ómiri men shyǵar­mashylyǵyna arnalǵan beınejazba kórsetildi.

Dóńgelek ústelge arnaıy kelgen S.Qondybaı atyndaǵy memorıaldyq mýzeıdiń ǵylymı qyz­met­keri, ǵalymnyń týǵan áp­kesi Balsulý Qondybaı baýy­ry­nyń ómiri, qaısar minezi, basyna túsken qıyndyqtarǵa tótep bergeni týraly aıtty.

Al aqyn, jýrnalıst, L.N.Gý­mılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń dosenti, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Ońaıgúl Turjan taý-tulǵa týraly estelikterimen bólisip, ǵylymǵa qosqan úlesi jóninde oı bólisti.

Sondaı-aq «Otuken.kz» saıty­nyń bas redaktory, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty, mádenıettanýshy Zıra Naý­ryz­baeva Serikbol Qondybaıdyń «Qazaq mıfologııasy» atty eń­begine toqtalyp, fılosofııalyq qyryn talqylady.

«Árbir bet – jańalyq, árbir bet – jańa konsepsııa. Keı kezde 2-3 sózde kádimgideı álemde qalyptasqan ǵylymı teorııany tóńkerip, bir-eki jol jazbamen kózqarasty túbegeıli ózertetin», dedi mádenıettanýshy.

N.Nazarbaev ýnıversıtetiniń assıstent-professory, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Janar Baıtelıeva ǵalym mu­rasyn zertteý jóninde baıandap, túrli mamandyqta oqıtyn stý­dent­terdiń mıfologııaǵa qyzyǵý­shylyǵy jóninde sóz qozǵady.

Al Tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Qarlyǵash Erǵazy Serik­bol Qondybaıdyń eńbek­terine qatysty taldaýyn usynyp, ǵalymnyń etnografııalyq mu­rasyna keńinen toqtaldy.

Ańyz-adamnyń basty irgeli eńbegi «Arǵyqazaq mıfologııasy» – qazaq tarıhyndaǵy sanaýly oljanyń biri. Ǵalym munda qazaq ǵylymynda keshendi zerttelmegen mıfologııa taqyrybyna tuńǵysh ret qalam tartady. Sonaý eski zamannyń tereńine boılap, indete zertteıdi. Gýmanıtarlyq saladaǵy túrli baǵyt-baǵdar, ádis-tásildiń arasynan eń tıimdi­sin tańdap alyp, ásirese shetel ǵalym­darynyń ómirsheń ıdeıalaryn dóp basyp qoldady, olardy tarmaqtata taratyp, izdenisin jalǵastyrdy. Alys aýdanda jat­qandyqtan, ǵylym-bilimniń tere­ńine erkin boılaı almaǵanyna ókinish bildire otyryp, ıdeıa-boljamdaryn dáleldeý barysynda kemshin tustaryn ashyq moıyndady, qajet tustarda qaıta qa­rap, ózgertip, jetildirip otyrdy. Etnograf Aqseleý Seıdimbektiń «Serikbol Qondybaı qazaq tarıhyn ıisi túrki tarıhynyń, túrki tarıhyn jalpyadamzattyq tarıhtyń quramdas bóligi retinde zerdeledi. Nátıjesinde, qazaq tarıhynyń fılosofııasy dep atalatyn ǵylym salasynyń baǵyt-baǵdary anaǵurlym aıqyndala tústi», deýi de osydan shyǵar.