О́ner • 04 Jeltoqsan, 2023

О́mirimen órilgen portret

291 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Beınesi ańyzǵa aınalǵan Anna Ahma­tovanyń portretteri kópke málim. Aqyn­nyń sýretin ár jyldary Amedeo Modılıanı men Kýzma Petrov-Vodkın, Iosıf Brodskıı men Alekseı Batalov salǵan. О́nertanýshy Erıh Gollerbah aıtqandaı, «Ahmatovanyń portretterinde ondaǵan synshynyń kitaptaryna qaraǵanda áldeqaıda kóp shyndyq bar» desedi. Iá, ańyz-tulǵanyń ómiriniń ár kezeńin beınelegen týyndylarda sol ýaqytqa saı aqynnyń kóńil kúıi de kórinetindeı. Dese de birneshe portretine ortaq bir kúı bar – muń. Qaı sýretshiniń qyl­qalamyndaǵy Ahmatovaǵa qara­sańyz da bıik rýh, syrbaz beıne, asqaq jan, janarynan esetin qońyr muńdy baı­qamaý múmkin emes.

О́mirimen órilgen portret

Aqynnyń alǵashqy portretiniń biri ekinshi jınaǵy «Taspıq» jaryq kórgen ýaqytta salyndy. Bul 1914 jyl bolatyn. Natan Altmannyń «Onyń aqyn dostary biletin beınesi» atty portretinde ol tákappar jáne álsiz bolyp beınelengen. Altmanmen bir mezgilde Ahmatovany Olga Della-Vos-Kardovskaıa da saldy. Sýretshiniń qyzy Ekaterına óz esteliginde osy eki kartınany salystyrady: «Kórkemóner turǵysynan alǵanda, meniń anam salǵan portret ózime qansha unasa da, aqyn dostary men tabynýshylary biletin Ahmatova bul portrette emes, Altmannyń týyndysynda dál berilgen dep sanaımyn».

Aqyn avangardtyq portret pen Natan Altman týraly «Qasıetti otannyń toǵaıyn tastap ketkende» óleńinde jazady.

ıchsm

Ahatovanyń endigi ataqty portreti – «Muńdy sulý». 1921 jyly Ahmatova Petro­gradta, kúıeýi Vla­dımır Shıleıkomen (olar 1918 jyly, Ah­matova men Gýmılev ajyrasqan jyly úılendi) turyp jatty. Aqyn­nyń dostary Borıs Anrep pen Olga Glebova-Sýdeıkına shetelge qonys aýdarǵan bo­latyn. Al Ahmatova keńestik Reseı­de qalyp, oryn alǵan ózgerister men jaqyn adam­dary­men aıyrylysýdyń aýyr kezeńin bastan keship júrdi.

Petrogradtaǵy Kırochnaıa kóshesindegi úıde onyń sýretin Iýrıı Annenkov saldy. Ol Ahmatovany aýyr oılardan aryltýǵa bar kúshin salyp baqty: «Momyn tutqyndaı kórinetin muńdy sulý, ásem aqsúıekshe sándi kóılek ja­sanǵan! …Ahmatova maǵan sýretin asqan shydammen, sol qolyn keýdesine qoıyp turyp saldyrdy. Seans kezinde biz beıtarap taqyryptarǵa suhbattasyp, maıda-shúıdeni áńgime qyldyq».

stı

Bul kartınadan keıin birneshe jyl óter-ótpeste Ahmatovanyń shyǵarmalaryn ja­rııalaý múldem doǵarylǵan edi. «Más­keýdegi keshterimnen soń (1924 jyldyń kóktemi) meniń ádebı qyzmetimdi toqtatý týraly qaýly shyqty. Meni jýrnaldar men almanahtarǵa jarııalamady, ádebı keshterge shaqyrýdy qoıdy», dep jazdy aqyn.

Osy kezeńde sýretshi Nıkolaı Tyrsa erek­she materıaldar – akvarel men kerosın shamy kúıesiniń qospasyn paıdalanyp, Ah­matovanyń úsh portretin saldy. Sýretshiniń bul týyndylary Osıp Mandelshtamǵa erekshe áser qaldyrdy. Mundaǵy aqynnyń kóńil kúıi portrettegi boıaýlardan-aq anyq kórinip tur.

Budan keıingi salynǵan portretter de aqynnyń ómiri men shyǵarmashylyǵyndaǵy súreńsiz jyldarda salyndy. Osmıorkınniń «Aq kóılekpen aq túnde», Sarıannyń «Ideıa­dan jurdaı bos poezııa ókili» por­tretteri sol kezeńniń qanyq boıaýyn bergendeı.

1964 jyl. Ahmatovany qaıta jarııalaı bastady, Keńes Jazýshylar odaǵyndaǵy músheligin qalpyna keltirdi. Aqyn Italııada «Etna-Taormına» ádebı syılyǵyn ıelendi. Onyń uly aqtalyp, 1956 jyly bosap shyqty.

Sol jyly Moıseı Lıangleben Ahmato­vanyń eń sońǵy portretteriniń birin saldy (ol 1966 jyly ómirden ótti). Sýretshi ony natýradan bes ret salyp, Ahmatova sol por­tretterdiń tórteýinde óz qoltańbasyn qaldyrǵan. Demek, unaǵany ǵoı.

Bul múldem basqa Ahmatovanyń por­tretteri bolatyn. Sýretshi ári jazýshy Iýzef Chapskııdiń esteligine súıensek, munda Anna Andreevna úlken kresloǵa jaıǵasqan, iri, baıypty, tolyq, sál sańyraýlyǵy bar. Olar XVIII ǵasyrdaǵy orys patshaıymdarynyń min­siz portretterin eriksiz eske túsiredi. Tý­yn­dynyń «Orys patshaıymy» dep atalýy da sodan shyǵar.