Aýyldaǵy orta mekteptiń tarıh pániniń muǵalimi Azamat Asylbekov kópti tolǵandyryp otyrǵan keleli máseleniń tetigin taýypty. Mektep muǵalimi qat-qabat jumystan qoly bosasa, keıingi jyldary ýaqyt shymyldyǵy tumshalap tastaǵan ilkidegi Alash balasynyń júırik baptap, ıt júgirtken ádemi dástúrin búgingi kúnniń bederimen aıshyqtap, qaıta jańǵyrtyp júr eken. Mektep janynan «Murager» klýbyn ashypty.
Klýbtyń negizgi maqsaty – aýyl balalaryn at qulaǵynda oınaıtyn shabandozdyqqa baýlý. Árıne, aýyl balasynyń taqymy taıǵa tııýden qaldy demesek te, shabandozdyqty shyn óner sanap, aýyzdyǵymen alysqan tulpardy taqymdaý ózgeshe óner. Demek onyń qyr-syryna boılap, qapysyz meńgergen jón. Kásibı negizde aýzymen qus tistegen eren júıriktiń jalyna jarmasyp júrgen jeti-segiz oqýshy bar eken. Táýbe derlik. Ǵumyry at ústinde ósken arydaǵy arýaqty ata-babanyń búgingi jalǵasy jylqyny jatyrqamasa kerek qoı. Qyzyǵýshylar da az emes. Shoq juldyzdaı aýyldyń jıyrmaǵa jýyq balasy qurbylarynyń báıge atynyń basyna mingen myqtylyqtaryna qyzyǵyp, nıet bildirip júr. Azamat Shernııazulynyń óz uldary Danııar, Dilshat jáne oqýshysy Nurtileý Yrymhan aýdandyq, oblystyq deńgeıdegi ártúrli qashyqtyqtaǵy báıgege qatysyp, júldeli oryndarǵa ıe bolyp júr. Bul arada aıta ketetin bir jaıt, jylqynyń jalyn jastanyp ótken atalarymyzdyń búgingi urpaqtary tulpardyń tizginin ustaý ǵana emes, tilin bilý, júırik jaratý ónerin búge-shigesine deıin baıyptap, túsinip-túısiný. Aınalyp kelgende jer apshysyn qýyratyn has júıriktiń bitim-bolmysyn, jaratylysyn uǵý. Túptiń túbinde atbegilik ónerdi qapysyz meńgerý.
– 2014 jyly el irgedegi Reseıden arzan kólik ákelip jatty, men bolsam aǵylshyn tuqymdy jylqynyń eki qulynyn ákeldim, – deıdi tarıh pániniń muǵalimi. – Keıin sol «Jezkıik» pen «Samaldan» birneshe qulyn alyp, qoltýma sáıgúlikter ósirdim. «Samal», «Hanshaıym», «Gaýhartas» atty sáıgúlikterim top jaryp, júldege ıe bolyp júr. «Barqas», «Ahıles» atty qoltýma jylqylarymdy baptap, jarystarǵa qosyp kelemin. Baby kelisip, baby jansa, júldesiz qalmaıdy.
Keıipkerimiz 6-synyp oqýshysy kezinde-aq júıriktiń jalyn tartyp mingen eken. Tipti respýblıkalyq deńgeıdegi at jarystarǵa da qatysqan. Sol kezde oljalaǵan dıplomdary men medaldary otbasylyq muraǵatynda saqtaýly. Endigi bir qumarlyǵy – qumaı tazy. Aǵynan aqtarylǵan áńgimesin tyńdasańyz, qumaı tazysyn bireý ıt dese ókpesi qara qazandaı bolyp renjip qalady eken.
– Asharshylyq jyldary bir aýyldy bir tazynyń asyraǵandyǵy týraly derek óte kóp. Kıiz úıge kirip, bosaǵasynda jatatyn jeti qazynanyń biri emes pe, – deıdi Azamat Shernııazuly. – Aq kórpesin jamylǵan saıyn dalada aýyzdyǵymen alysqan qaqpan bel at minip, degdar tazy ertip kele jatsań, sol sýret-aq kókiregińdi qýanyshqa bólemeı me? Biz barymyzdy baǵalamaı júrgen halyqpyz. Áıtpese, qumaı tazynyń tuqymyn irgedegi kórshilerimiz «azııatskaıa borzaıa» dep enshilep aldy, qymyzǵa nemister ıe. Al ulttyq qundylyqtarymyzdy ózimiz ulyqtaýǵa nege sonsha enjarmyz?
Tarıh pániniń muǵalimi ultymyzdyń salt-dástúri men kóne tarıhyn jas urpaqtyń boıyna shym-shymdap sińirmek. Kókpardy da, teńge ilýdi de, toǵyzqumalaqty da meńgergen. Al dombyra tartyp, án salǵanda erke Esildiń boıyndaǵy qalyń toǵaı dúr ete túsetindeı.
– Azamat Shernııazuly bizdiń mektepte 2007 jyldan beri jumys isteıdi, – deıdi mektep dırektory Aıgúl Ermuhanqyzy. – Ol naǵyz ult janashyry, sabaqtary da óte qyzyqty ári mazmundy ótedi. Shákirtterin ólkemizdiń tarıhymen tanystyryp, olardyń boıyna týǵan elge, jerge degen súıispenshilik sezimin qalyptastyryp keledi. 2014 jyly bilim oshaǵynyń janynan tarıhı-ólketaný mýzeıin ashty.
Aıtpaqshy, osy mýzeı bul ólkede birinshi bolyp ashylǵan eken. Baǵzy zamandaǵy tas, temir dáýirinen jylǵa tartatyn, qatpary qalyń qazyna týraly syr shertetin 3 myńǵa jýyq jádiger jınaqtalypty. Osynyń bári – tarıh muǵaliminiń talpynysy. Belaǵash aýylynyń basym bóligi ózge etnos ókilderi bolǵanymen, elgezek muǵalimniń eren eńbegin baǵalaı biledi eken. Olar da ózderi kúneltip jatqan ólkeniń óz tarıhyn erteńdi oılaǵan Azamattan surap biledi. Jalǵyz ózi jarǵaq qulaǵy jastyqqa tımeı, osynsha sharýany tyńǵylyqtap júrgen qarapaıym muǵalimniń úlken isine qalaı súısinbessiń.
Aqmola oblysy,
Jaqsy aýdany
