Ár adamnyń keýdesinde «Boztorǵaı» bar

Áı­teýir, ilki sátke de tynym tappaıdy. Qozǵalýdan sharshamaıdy. Olardyń úninde áýen tunyp turǵan sııaqty. Túrli daýys qulaqqa maıdaı jaǵady.

Ilgeride kún nury sebezgilep turǵan kóktem mezgilinde kók júzinde qarlyǵashtar bezek qaǵyp ushatyn. Aýyldaǵy úıi­mizge erkin kirip, uıa salýshy edi. Qazir olaı emes qoı. Quıryǵy aıyr qus adamdardan alshaq­tap bara jatqandaı kórinedi. Adamdardan jerindi me? «Nege?» degen jalqy sóz­den turatyn saýal týyndaıdy. Biraq nege eke­nin kim bilsin? Tipti keı­de sol bir aıaýly qusy­myz qarly­ǵashty tappaı qalamyz. Qos qanatty sulý qus eki aıaqty do­synan qaımyǵa ma? Esesine boz­torǵaıdyń ánin estımiz. Dalany dýmanǵa bóle­gen onyń shyryly qulaqqa talyp jetedi. Qaıda eken dep alysqa kóz tas­taımyz...

Tutastaı muz qursanǵan An­tarktıdadan basqa qurlyqtyń barlyǵyn meken etken sol boz­torǵaı tynyshtyqty súıedi eken. Sodan da bolsa kerek, qa­syna jolaı ketseń, qos qana­tyn sermep usha jóneledi. Ma­ńa­ıyna jaqyndatqysy kel­meı­tin sekildi. Boıyn áldebir qor­qynysh sezimi bıleı me? Álde adamdardan alshaq júrgendi unata ma? Bul da biz úshin sheshýi joq jumbaq sııaqty.

Qazaqta boztorǵaıǵa arnal­ǵan án az emes. Qordaıdyń boz jýsan ısi ańqyǵan boz dalasyn­da týǵan Kenen Ázirbaevtyń «Boz­torǵaıynyń» jóni bir bó­lek. Ǵajap shyǵarmany tyń­­da­ǵanda qazaq bolǵanyńa qýa­­nasyń. Qazaqqa ǵana tán ıirim­­der janyńdy jadyratady. Ony naqyshyna keltirip shyr­qaǵan Saıat Medeýovti tyń­darmandary «Qaratorǵaı» atap ketkeni de jadymyzda. Ke­me­line kelgen shaqta Kenen án­derin oryndaǵan Saıattyń daýy­synan qazaqylyqtyń ısi de ań­qyp turady ǵoı, shirkin. Ja­lyqpaısyń. Qaıtalap tyńdaı bergiń keledi. Qulaqqa jaǵym­dy únnen kóńiliń tolqıdy, sha­bytyń da shalqıdy.

Áýelde Altynbek Qoraz­baev sahnaǵa alyp shyqqan Meı­­rambek Bespaev ta «Boztor­ǵaı» ánimen kúlli qazaqtyń yqy­lasyna bólendi. Adam oıyn onǵa bóletin ánniń mátini de, ánshiniń oryndaýshylyq sheberligi de kópshiliktiń kó­ńiline qondy. Bir anyǵy, Meı­rambek Bespaevty óner­súıer jurt «Boztorǵaı» áninen bó­lip-jaryp qaraı almaıdy. Ǵalamat týyndy bú­ginde jurt súıispenshiligine bó­lengen án­shi­niń boıtumary bolyp qala beretini sózsiz.

Qalaı desek te, qazaq sahnasynda shyrqalyp júrgen «Boztorǵaı» ánderine ortaq bir uqsastyqtyń bar ekeni aqıqat. Iirimder tereńge tarta túsedi. Barlyq mátinniń ón boıynan kózge kórinbegenimen, kóńildi túrli arnaǵa bura túsetin ortaq muń, sarqylmas saǵynysh, tipti keıde ókinish te kórinis berip jatady. Sonysymen janyńdy baýraıdy, saǵymǵa aınalǵan jyldarǵa kóz júgirtesiń...

Belgili kompozıtor Esken­dir Hasanǵalıevtiń shyǵar­mashylyǵy týraly áńgime qoz­ǵala qalsa, áıgili «Atame­­ken» ánin attap óte almasymyz anyq. Kúlli qazaqtyń júregin ustap turyp aıtatyn súıikti shyǵarmasy qaı kezde de jadymyzdan óshpek emes. Áıtse de, Eskendirdiń «Boztorǵaıy» da júrek pernesin dóp basady.

Sózin Bákir Tájibaev jaz­ǵan «Boztorǵaı» ánin tyń­da­ǵanda janyńdy qoıarǵa jer tap­paısyń. Bir tylsym sezim júre­gińdi órteı túsetin syńaı­ly. Jabyrqaısyń.

«Tirshilikte aınymasqa taǵdyr qosqan,

Qus ediń ǵoı, keń dalaǵa baýyr basqan.

Aıazdardan tońbaısyń ba, boztorǵaıym,

Jyly uıańa qonbaısyń ba, boztorǵaıym»,

dep bastalatyn alǵashqy shý­maq­tyń ózi sanany san saqqa jú­girtetini sózsiz. Butaqqa qon­ǵan boztorǵaıdyń dirili kóz aldy­ńa elesteıdi. Qus jolyna kóz tik­ken qanshama adamnyń kóńili sýyp, boz dalada jany jabyrqap júr eken dep lajsyz oı túbine súńgısiń. Mátin arqyly adam men qus arasyndaǵy baılanys­ty izdeısiń. Saǵynyshtyń ısi burqyrap turǵan ıirimderden ósken ólkege degen qurmettiń tabyn sezesiń.

«Dalany men de,

Súıemin sendeı,

Baýyrmal qusym!

Nazyńnan ásem,

Sazyńnan ásem,

Jańylmas, qusym!

Taýqymet tartyp,

Toryqpa, janym,

Qoryqpa, janym,

Qushaǵymdy ashyp,

Keýdeme basyp,

Bereıin jalyn»,

dep keletin shýmaqtar da jú­rek­ke jylylyq syılaıtyny anyq.

Boz dalanyń qyraty men oıpańy da, qarasań kóz talatyn muzart shyńy da, gúrildep aqqan ózeni de, tóbesinen tónip ushqan qustar syzǵylap sýret salǵan aıdyny da biz úshin qaı kezde de qymbat. Boztorǵaı úshin de solaı. Ol da úırengen jerinen alystaǵysy kelmeıdi. Ol da baıtaq atyrapty siz ben biz sekildi súıedi. Ol bizden alys­taǵanda bizdiń boıymyzdy shar­pyǵan saǵynysh alaýyn qa­natyna qondyryp áketip bara jatqandaı bolady. Bálkim, solaı shyǵar, kim bilsin...

Eskendirdiń «Boztorǵa­ıyn» oryndaǵan ánshi az emes. Biraq bizge taǵy da sol Saıat Medeýovtiń daýysy jaǵym­dy­raq kórinedi. Saıattyń oryndaýynda tyńdaǵan saıyn bizdiń de ishimizde bir boztorǵaı án salyp ushyp bara jatqandaı bolady...