Jer qoınaýyn paıdalaný zańy jetildiriledi

Senatorlar zańdy Májiliske qaıtardy

Ekinshi oqylymda talqylan­ǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine jer qoınaýyn paıdalaný jáne ekologııa máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jer qoınaýyn paıdalaný jáne ekologııa sala­laryndaǵy zańnamany odan ári jetildirýge arnalǵan.

Atap aıtqanda, praktıka­lyq geolo­gııa­lyq barlaý jumys­taryna jedel kóshý­di, saraptama merzimderin 8-12 aıǵa qys­qartýdy, ákimshilik shyǵyndardy 2 ese­den astam joıýdy, sonymen birge jer qoı­naýyn paıdalaný jónindegi opera­sııa­lardy júr­gizý jaǵdaılaryn jaqsar­týdy kózdeıdi. Senatorlar zań normalaryn talqylaı kele, ony konseptýaldy túrde maquldap, birqatar túzetý engizdi.

Depýtattar usynǵan óz­geris­­­ter jer qoınaýyn zertteý jónindegi ýákiletti organnyń esepterdi tekserý rásimderi bo­ıynsha halyqaralyq standarttardy engizýine qatysty boldy. Sondaı-aq esepte jer qoı­naýy jáne jer qoınaýyn paıda­laný týraly málimetterdi ja­syr­ǵany úshin jaýapkershilik­ti kúsheıtýge qatysty ózgerister de qarastyrylǵan. «О́zgerister zańnyń jekelegen ereje­lerin jetildirýdi kózdeıdi. Atap aıt­qanda, zańda jer qoınaýyn paıdalaný salasyndaǵy ınvestısııa­lyq tartymdylyqty jaqsar­tý­ǵa, osy ba­ǵyt­taǵy saıasattyń turaqtylyǵyn qam­ta­masyz etýge arnalǵan normalar bar. Aldaǵy ýaqytta bul zań elimizde jer qoı­naýyn tıimdi paıdalanýǵa óz septi­gin tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.

Talqylaý nátıjesinde, Senat depýtattary qujatty Májilis­ke qaıtarý týraly sheshim qabyl­dady.

Jerdiń 75 paıyzynyń tozyǵy jetken

Palata otyrysy kezinde se­nator­lar depýtattyq saýaldaryn joldady. Má­selen, senator Zakırjan Kýzıev eli­mizdegi topyraqtyń tozyp ket­keni týra­ly aıtty. Onyń aıtýynsha, eli­miz­diń aýyl sharýashylyǵyn damytý úshin topyraqtyń jaı-kúıi asa mańyz­dy ról atqarady. Ol topyraq sapasy­nyń qazirgi jaǵdaıy týraly aıta kelip, deg­radasııanyń negizgi faktor­lary retinde deflıasııany, sý erozııa­syn, tuzdanýdy jáne gýmýstyń tómen­deýine toqtal­dy. Munyń bári jerdiń qunar­ly­ly­ǵyna qamqorlyqtyń joqty­ǵynyń saldarynan bolyp otyr.

«Agrotehnologııanyń bu­zy­lýy, eginshilik máde­nıeti­niń tómen­digi jáne taýar óndirýshilerdiń aýyl ­sharýashylyǵy biliminiń nashar­lyǵyna baılanysty jaǵ­daı kúrdelenip barady. Osynyń bári jerdiń tozý problemasyn kórsetip otyr. Elimizdiń búkil aýmaǵynyń 75 paıyzdan astamy tozyǵy jetken jer bolyp sanalady. Salystyrmaly túrde qalǵan 25 paıyzy qunarly topy­raq aerogendik áserge tózimdilik dárejesiniń tómendigine baılanysty genetıkalyq anyqtalǵan qasıetin joǵaltý qaýpi bar», dedi senator.

Zakırjan Kýzıev elimiz bú­ginde jaıylymdyq jer kóle­mi boıynsha álemde besinshi oryn­da turǵanyn atap ótti. Degen­men depýtat tarapynan tyńaıt­qyshtardy durys qoldan­baý topyraqtyń azyp-tozý jyl­damdyǵyn arttyrady jáne jaıy­lym ónimdiliginiń tómendeýine ákep soǵatyny aıtyldy.

«О́kinishke qaraı, keıingi jyldary elimizde topyraqtaný ǵylymy nazardan tys qalyp keledi. Bizdiń elimizdiń basqa el­derden aıyrmashylyǵy – osy ýaqytqa deıin topyraqtyń anyq­tamasy, onyń qunarlylyq jaǵ­daıy múlde rettelmegen. Osy­ǵan baılanysty «Topyraq­ty qorǵaý týraly» zań jobasyn ázirleý, sondaı-aq 2025-2035 jyldar kezeńine arnalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq ıgi­ligi retinde aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdiń topy­raq qunarlylyǵyn saqtaý jáne qalpyna kel­tirý» uzaqmerzimdi memlekettik ǵyly­mı maqsattaǵy baǵdarlama qabyl­daý qajettigi týyndap otyr», dedi Z.Kýzıev.

Kooperatıvterdiń tólem qabileti tómen

Senator Janbolat Jór­genbaev aýyl sharýashy­lyǵy kooperatıvteriniń prob­lemalary týraly másele kóterdi. Otandyq agrarshylar aýyl sharýa­shy­lyǵy salasynda 3 284 kooperatıv qur­ǵan bolatyn. Alaıda is jú­zin­­de bul bir­lestik­terdiń 60 paıy­zy tólemge qabi­let­siz nemese áre­ket­siz turǵan bolyp shyqty. Sena­tor Janbolat Jórgen­baev óziniń depýtattyq saýalynda osy máseleni kóterdi.

Depýtattyń aıtýynsha, bas­tapqy kapıtaldyń bolmaýy – kooperatıvterdiń negizgi problemasy. Iаǵnı «áýeli nesıe alyp, sodan keıin kooperatıvke kirý» paıymdaýy jumys istemeıdi. Depýtat bıyl «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aıasynda 400 aýyl sharýashylyǵy kooperatıvi qurylǵanyn aıta kelip, olardyń jumys isteýi úshin 100 mıllıard teńge bólingenine toqtaldy. Sonymen qatar «Agrarlyq nesıe korporasııasy» 543 aýyl sharýashylyǵy kooperatıvine taǵy qosymsha 370 mıllıard teńge bóldi. Alaıda senatordyń aıtýynsha, eldegi 268 000 ferma men 1,5 mıllıonnan astam jeke qosalqy sharýa qojalyǵy áli kúnge deıin aýylsharýashylyq kooperatıviniń qyzmetine qosyl­maı otyr.

«Osy atalǵan qurylymdar arasynda irilendirý baǵy­tyndaǵy jumystyń álsiz júrip jatqanyn kórsetedi. Birinshiden, nasıhattaý jumysy júrgizilmeıdi jáne «Aýyl amanaty» baǵdar­lamasynyń múm­kin­dikteri tolyq ashylmaǵan. Ekin­shiden, jer qatynas­taryn retteý­­diń keıbir másele­leri tolyq qarastyryl­maǵan. Úshinshiden, kooperatıv pen onyń múshe­leri úshin salyq salý máseleleri tolyq rettelmegen. Tórtinshiden, kásipkerlik sýbektileriniń ónimdi saqtaýǵa arnalǵan qoımalardyń joqtyǵy, óńirlerde saýda-logıstıkalyq ortalyqtardyń sheshilmegendigi de problema bolyp otyr», dep atap ótti depýtat.

Senator osy aıtylǵandardy tujy­rym­daı otyryp, elimizdiń Úkimetine bir­qatar usynys aıtty. «Aýyl sharýa­shy­lyǵy koo­perasııasyn damytý jumys­taryn júıelendirý úshin Úı­lestirý keńesi qurylýǵa tıis. Osyǵan baılanys­ty «Aýyl sha­rýashylyǵy kooperatıv­teri týraly» Zańyna birqatar ózgeris engizý mańyzdy. Sonymen qatar Salyq zańna­masyn jetildirý aıasynda koopera­tıvke, onyń múshelerine qosar­lanǵan salyq salýdy alyp tastaýdy qaras­tyrý kerek. Aýyl sharýashy­ly­ǵy koo­peratıvteriniń kólik shyǵystaryn sýbsıdııalaý bo­ıynsha usynystardy qarastyrý mańyzdy», dedi senator.