Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Aqtyly mal baǵyp, aqyq dán ósirip otyrǵan aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń basshylarymen tildese qalsańyz, qos qoltyqtarynan demep, jebep otyrǵan memlekettik qoldaý ekendigin aıtyp, aǵynan jarylady. О́tken jyl jalpy dıqan qaýymy úshin yrysy kem, yryzdyǵy azdaý maýsym boldy. Ala jazdaı aspannan nár tambady. Esesine qońyr kúzde sylbyraǵan aq jaýynnan kóz asha almaı qaldy. Saldarynan dán sapasyz, nandyq qasıeti kem, baǵa tómen.
– Qazir kóptegen aýyl sharýashylyǵy qurylymdary memlekettiń kómek-qoldaýynyń arqasynda ǵana kúneltip otyr, – deıdi «Qulan» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Qulan Bolatov. Eger dál osyndaı kómek bolmasa, áldeqashan bankrot bolyp keter me edik. Tek bir ókinishtisi, sýbsıdııany iri sharýashylyqtar alady da, shaǵyn sharýashylyqtarǵa buıyra bermeıdi.
Bul pikir el aýzynda aıtylyp júrgeli qashan. Máseleniń mánisin jete bilmegendikten, syrttaı ton pishý tárizdi. Aq-qarasyn oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Erkesh Álenov aıtyp berdi. Túptep kelgende, túıinniń bári ótinimdi durys toltyrmaýdan týyndap jatady eken. Iri sharýashylyqtardyń shtatynda zańger bar. Olar ótinimdi tártipke saı toltyrady. Tıisinshe sýbsıdııaǵa ıe boldy. Al shaǵyn sharýa qojalyqtarynda zańger joq. Sýbsıdııa alýdyń talabyn taıǵa tańba basqandaı etip túsindirgenimen, ótinimder durys toltyrylmaıdy. Sol sebepti qaıtadan túzetip ákelgen kezde tizimniń sońyna shegerilip qalady. Orynsyz ókpe-nazdyń týyndaıtyn jeri de – osy.
О́tken jyly óńirdiń aýyl sharýashylyǵy qurylymdary 55,8 mıllıard teńge sýbsıdııa alǵan. Jetispeıtin qarajat kólemi joǵaryda aıtqanymyzdaı, 20 mıllıard teńge shamasynda. Bul oraıdaǵy tapshylyq jylda qaıtalanyp turady.
– О́tken jyly sýbsıdııa almaǵan sharýalarǵa ústimizdegi jyly qarajat alǵashqy kezekte tólenetin boldy. Ol úshin belgili bir somany suraý nemese josparlaý múmkin emes. О́ıtkeni sharýalardyń óz josparlary men mindetteri bar. Ádette ótken jylmen salystyrǵanda, qarjyny kóbirek suraımyz, – deıdi Erkesh Álenov.
Sýbsıdııa alýǵa beriletin ótinim sany jyl saıyn kóbeıip keledi. Eger 2022 jyly tyńaıtqyshtar alýǵa 6 myń ótinim tússe, kelesi jyly 15 myńǵa jetken. Áıtse de, sýbsıdııa alý – ońaı sharýa emes. 2023 jyldyń naýryz aıynda aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler Qoldau jeke platformasyna kóshti. Jańalyq jaǵymdy bolǵanymen, kemshiligi de bar eken. Máselen, ótinimderdi qabyldaý, sýbsıdııa kólemin esepteý, sondaı-aq ótinimderdiń qaıtalanýy týraly aqparattardyń bolmaýy qıyndyq týǵyzyp tur. Túsinikti bolý úshin sál ǵana taratyp aıtatyn bolsaq, bir ótinimniń eki ret qaralyp, eki ret aqsha tóleý qaýpi bar. Odan ózge de olqylyqtar az emes. Bir ǵana mysal keltire ketelik, 2022 jyly «Gormolzavod» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi óńdeýshi kásiporyndardyń shyǵyndaryn sýbsıdııalaýǵa 11 ótinim berse, 2023 jyly jańaǵy ótinimder kólemi 847-ge jetken. Mine, osyndaı kemshilikterden aryltyp, bir júıege keltirmeı bolmaıtyn syńaıly. Qazirgi kúni aýyl sharýashylyǵy qurylymdary basshylyǵynyń tarapynan shaǵymnyń kóbeıip ketýiniń bir sebebi – osynda. Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń mamandary sharýalar rásimdegen qujattarda kórsetilgen málimetterdi qaıta tekserýge májbúr. Bul arada ekpin túsirip aıta ketetin bir jaı, kelip túsken árbir ótinimdi muqııat qarastyra otyryp, aldyńǵysynyń sońyna núkte qoımaı, kelesisin óńdeýge kirise almaıdy. О́tinimder sany óse túskendikten, bul kádimgideı qıyndyq týǵyzyp otyr. О́tinim kólemi ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 2,2 ese kóbeıgen soń, bólimdi kúsheıtýge týra kelgen.
Sharýanyń shyraıyn keltirip turǵan sýbsıdııa ekendigin joǵaryda aıttyq. Basqasyn bylaı qoıǵanda, qysqa jip kúrmeýge kelmeı turǵan bıylǵy kóktemgi dala jumystaryna daıyndyq der kezinde bastalýy tıis. Qarajat bıýdjettiki bolǵandyqtan, qańtar aıynyń ekinshi onkúndiginde tólemderdiń zańdylyǵy tekseriledi. Júıeniń jetilmeýine baılanysty oryn alyp otyrǵan qatelikterden arylý ázirge múmkin emes degen alańdaýshylyq ta bar. Basqarma basshysy orynbasarynyń aıtýyna qaraǵanda, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine jáne baǵdarlama ázirleýshilerge hat joldanypty. San ret kóterilgen bul másele jóninde ózgeris bolarynan úmitti. Áıteýir eldiń dastarqanyn yryzdyqqa toltyrar sharýanyń moınyndaǵy júk jeńildese eken deısiń de.
Aqmola oblysy
