Zamanaýı strategııa – ulttyń jańa sapasy

Suhbatta el Prezıdenti «Biz ozyq oıly ult retinde halqymyzdy ydyratatyn emes, biriktiretin joldy tańdap, tek qana alǵa qaraýymyz kerek. Jalpyulttyq qundylyqtar bárinen joǵary turýǵa tıis... eńbekqorlyq, bilimpazdyq, kásibılik, birlik, yntymaq, janashyrlyq, iskerlik, bas­ta­mashyldyq, adaldyq, qara­paıymdylyq jáne únemshildik – naǵyz otanshyl, adal aza­matqa tán qasıetter men qun­dy­lyqtar. Halqymyzdyń qýatyn arttyryp, tabysqa jete­leı­tin osyndaı qasıetter men qun­dylyqtardy jan-jaqty dáriptep, urpaq sanasyna sińirý arqyly ǵana sapaly ultqa aınala alamyz», dedi.

Memleket basshysynyń uıytqy bolýymen jalpy­ult­tyq qundylyqtardy qa­lyp­tas­tyrý úshin jastar saıasaty durys qurylyp jatyr. Úkimet jas ǵalymdardy qoldaý maqsatynda naqty sharalar qabyldap jatqanyn da bilip otyrmyz.

Ekopolıetılen, ıntel­lek­­týaldy eginshilik, sýdy ın­­no­vasııalyq súzý – S.Aman­jo­lov atyndaǵy Shy­ǵys Qa­zaqstan ýnıversıteti jas ǵa­lymdarynyń ǵylymı joba­­­larynyń az bóligi ǵana. Ýnı­versıtet keıingi jyldary elimizdiń irgeli jáne qol­dan­­baly zertteýleriniń basym baǵyttaryna sáıkes qa­lyp­tas­qan ǵylymı zert­teý­lerdi jetildirip jatyr. Zertteý ju­mysynyń resýrstaryn jańar­typ, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Ǵylym komıtetiniń ǵylymı jobalary men baǵdarlamalaryn granttyq qarjylandyrýǵa ar­nal­ǵan baıqaýlarǵa qatysyp keledi.

Jaqynda joǵary oqý oryn­darynyń jas ınnovatorlary mınıstr Saıasat Nurbekke ǵylymı eńbekterin tanys­tyr­dy. Osy oraıda Tilek Qýanyshbekov «Sý obek­ti­lerin tazartýǵa arnalǵan kom­po­zısııalyq súzgi materıaldaryn óndirý tehnologııasy» atty jobasyn kórsetti. Joba ózekti álemdik problema – tushy sýdyń sapasyzdyǵyn sheshýge arnalǵan. Joba aıasynda bıopolımerler, keramıkalyq materıaldar, sondaı-aq kartrıdj­ge qurastyrylǵan grafıt oksı­dimen modıfıkasııalanǵan, kó­mir­tekti materıaldar negizin­de súzgish kompozısııalyq sorbentter óndirisin jolǵa qoıý, sonymen qatar ýnıversıtet baza­synda korpýstar jasaý jos­parlanǵan. Ǵylymı jumys­tar­dyń qorytyndy ónimi iri kásiporyndarda jáne turǵyn úılerde qoldanylady dep jos­parlanyp otyr.

Al ǵalym, 30 jyldyq ju­mys tájirıbesi bar agronom Almasbek Máýlit sıfrly analogtik portaldy tanys­tyrdy. Ǵalymdar ázirlemesi mýl­tıspektrli kamerasy bar aqyldy dronnan turady. Ol egis jumystarynyń ýa­qy­tyn, ónimdiligin jáne ty­ńaıt­qyshtyń qajetti kóle­min boljaýǵa kó­mek­­tesedi. Budan bólek ýnı­versıtet ónertapqyshtary aram­shóp­termen kúreste jasandy ın­tellektini qoldanýdy jol­ǵa qoıǵan. Qurylǵy qa­shyq­­tan túsirý kezinde kamera ar­qyly ósimdikterdiń ártúrli túrin ajyratyp, aram­shóp­ter shoǵyryn anyqtaı alady.

Ulttyq ǵylymı zerthana bazasynda ýnıversıtettiń kishi ǵylymı qyzmetkeri Narıman Qaıyrbekov polıetılen paket­teri kesirinen búkil álemde qorshaǵan ortanyń lastanýy problemasyn sheshý jolynda tynymsyz eńbektenip júr. «Tabıǵı polımerler negizinde bıologııalyq ydyraıtyn materıaldardy ázirleý» jobasy kúnbaǵys, raps tuqymy men dala ósimdikteriniń sabaǵynan jasalǵan bıologııalyq ydyraıtyn polıetılen paketter daıyn­­daýdy maqsat etedi. Ydy­ratý úshin qoldanǵannan keıin sellofan qaldyqtaryn sýda eritse jetkilikti.

«Ekologııa, qorshaǵan orta jáne tabıǵatty utymdy paıdalaný» basym baǵyty bo­ıynsha joǵary oqý ornynda «Sýtekti alýǵa, saqtaýǵa jáne elektr energııasyn óndirýge arnalǵan ınnovasııalyq tehnologııalardy, materıaldar men qurylǵylardy ázirleý jáne zertteý» jobasy oryndalyp jatyr. Jobanyń negizgi mindeti boıynsha Ulttyq ıadrolyq ortalyq sýtegi elementin óndi­rý, saqtaý jáne tasymaldaý salasyndaǵy problemalardy sheshýge baǵyttalǵan zertteý­ler júrgizedi. Ýnıversıtet alynǵan sýtegi elementin kádege jaratý arqyly elektr energııa­syn alý úshin membranalyq elektrod blogin jasaýmen aınalysady. Nátıjesinde, jasyl energııaǵa qol jetkizýdi qamtamasyz etetin ekologııalyq qaýipsiz tehnologııalar tizbegin ázirleý iske asyrylady.

Ýnıversıtet ǵalymdary ózderiniń ǵylymı jobala­ry­nyń nátıjesinde mektepter, balabaqshalar men túzeý mekemeleriniń bilim berý orta­syna ınklıýzııany engizip jatyr. Erekshe bilim berý qa­jettiligine muqtaj balalary bar otbasylarǵa qoldaý kór­setip keledi. «Erekshe bi­lim berý qajettilikteri bar ba­lalardy psıhologııalyq-pedagogıkalyq daıarlaý jáne ádistemelik-tehnologııalyq qol­daý jónindegi quzy­retter ortalyǵy» kom­mer­sııa­lan­dy­rylǵan jobasy avtorlyq ádistemelik qu­raldardy, konstrýktorlardy, psıholog-de­fek­tologtiń kásibı ústelin, ver­tıkalızatordy, tirek-qımyl apparaty buzylǵan balalarǵa arnalǵan partalardy jáne tirek-qımyl apparaty buzylǵan balalardy ońaltý jáne damytý jónindegi tehnıkalyq quraldardy ázir­leý­di qamtıdy.

Kreatıvti oılaý jáne ónimdi shyǵarmashylyq, eńbek jáne pragmatızm qaǵıdaty – Qazaq­standa ómir­di shynaıy qabyldaýdy qa­lyptastyratyn zamanaýı qoǵam qurýdyń bas­ty negizderi.

Muhtar TО́LEGEN,

S. Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan ýnıversıteti basqarma tóraǵasy-rektor, professor, PhD