Bálkim, byltyr jyl boıy júrgizilgen qatań monetarlyq saıasattyń jemisi, 21,3 paıyzǵa deıin sharyqtap ketken ınflıasııa deńgeıi baıaýlap, 2023 jyldyń jeltoqsanynda 9,8 paıyz boldy. Sóıtip, kópten kútken bir tańbaly mánge de jettik. Ári bul Ulttyq bank boljamyna da sáıkes keledi. Baǵa ósiminiń baıaýlaýy júrgizilip jatqan aqsha-kredıt saıasatyna, azyq-túliktiń álemdik baǵasynyń jáne óndiris shyǵyndarynyń tómendeýine, bıliktiń ınflıasııaǵa qarsy sharalaryna, sondaı-aq ótken jylǵy joǵary baza áseriniń yqpalyna baılanysty.
UB málimetinshe, bazalyq jáne maýsymdyq faktorlardy eskermeıtin ınflıasııa kórsetkishteri birneshe aı boıy turaqty bolyp otyr. Bul rette olar áli de belgilengen targetten joǵary. Jalpy, ınflıasııany 5%-ǵa deıin senimdi túrde tómendetý úshin 2025-2026 jyldary onyń ornyqty bóligin odan ári baıaýlatý – basty mindet. Qarjy qadaǵalaýshysy halyqtyń ınflıasııalyq kútýleri de birshama tómendedi deıdi. Alaıda kútýler áli de turaqsyz jáne olarǵa tamaq ónimderi men janar-jaǵarmaı baǵasynyń ósýi áser etken.
«Sheshim qabyldanǵanda ınflıasııalyq úderisterdiń baıaýlap kele jatqany eskerildi. 2022 jylǵy aqpannan bastap alǵash ret jyldyq ınflıasııa bir tańbaly mánge jetti. Inflıasııanyń ornyqty bóliginiń kórsetkishteri de turaqtalyp keledi. Syrtqy ınflıasııalyq orta jaqsarýda. Bul álemdik azyq-túlik naryqtaryndaǵy baǵalardyń odan ári tómendeýine jáne ortalyq bankterdiń tejeýshi saıasatyna baılanysty. Biraq ınflıasııany ósirýi múmkin keıbir faktorlar men táýekelder saqtalyp otyr. Ekonomıka ishindegi táýekelder ornyqty tutynýshylyq suranysqa, fıskaldyq yntalandyrýǵa, joǵary ınflıasııalyq kútýlerge jáne retteletin baǵalardaǵy reformalardyń aıaqtalmaýyna baılanysty. Syrtqy ortada Reseıdegi ınflıasııanyń jedeldeýine baılanysty táýekelder baıqalady.
Osyndaı jaǵdaılarda biz buǵan deıin aıtylǵan rıtorıkaǵa sáıkes áreket etemiz. Qatań aqsha-kredıt sharttary ustamdy qalpynda. Bul ınflıasııanyń ornyqty túrde tómendeýin qamtamasyz etip, ortamerzimdi keleshekte ınflıasııany 5% maqsatqa jýyq turaqtandyrý úshin qajet», deıdi Ulttyq bank tóraǵasy Tımýr Súleımenov.
Sheshim qabyldaýǵa úsh negizgi faktor túrtki bolǵan. Onyń birinshisi – ınflıasııa jáne ınflıasııalyq kútýler dınamıkasy. 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha jyldyq ınflıasııanyń 9,8% bolýyna túrli saladaǵy óndirýshiler baǵasynyń ósý turǵysynan baıaýlaǵany jáne ótken jylǵy joǵary bazanyń yqpaly joǵary boldy. 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha aldaǵy bir jylda kútiletin ınflıasııanyń medıanalyq kórsetkishi birshama tómendep, 16,4%-dy quraǵan.
Ekinshi sebep – ishki ekonomıkadaǵy úrdister. 2023 jyly ekonomıkanyń ósýi qysqamerzimdi ekonomıkalyq ındıkator negizinde 5,1%-ǵa baǵalanýda, bul UB boljamyna sáıkes keledi.
Úshinshi sebep – syrtqy ekonomıkalyq konıýnktýra. Syrtqy sektorda ınflıasııalyq qysymnyń álsireýi jalǵasýda. Kóptegen ortalyq bankterdiń tejeýshi aqsha-kredıt saıasaty nátıjesinde álemdegi ınflıasııa baıaýlaǵanmen, kóptegen elde áli de targetten joǵary. Osyǵan baılanysty ortalyq bankterdiń kóbi uzaq ýaqyt boıy mólsherlemelerdi joǵary deńgeıde saqtaý qajet dep kelisip keldi. Qazaqstannyń negizgi saýda-seriktesi – Reseıdegi ınflıasııanyń dınamıkasy erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Onda kórsetkish 7,4%-dy qurap, ishki suranystyń tez ósýine jáne ınflıasııalyq kútýlerdiń joǵarylaýyna sebep boldy. Osynyń barlyǵy aqsha-kredıt saıasatyn odan ári qatańdatýdy talap etti. О́tken jyldyń sońynda olar negizgi mólsherlemeni 16%-ǵa deıin kóterdi.
Eýroodaqta Eýropa Ortalyq Bankiniń tejeý saıasaty jaǵdaıynda ınflıasııanyń baıaýlaý úrdisi baıqalady – 3,1%. Degenmen 2% targetke 2026 jyly ǵana qol jetkizý múmkin degen boljam bar. Iаǵnı joǵary paıyzdyq mólsherlemeler uzaq ýaqyt boıy saqtalady dep kútiledi.
Qazaqstannyń taǵy bir saýda-seriktesi – Qytaıda ekonomıkalyq belsendiliktiń álsiz kórsetkishteri jaǵdaıynda úsh aı qatarynan deflıasııa baıqalýda – 0,3%. Álemdik azyq-túlik naryqtarynda baǵalar tómendep keledi. Bul qant, ósimdik maıy men et baǵasynyń túsýine baılanysty. Jeltoqsan aıynda Qara teńiz tóńiregindegi logıstıkalyq qıyndyqtarǵa baılanysty astyq baǵasy ósti.
Árıne, táýekelder árqashan saqtalady. Biz de jahan ekonomıkasynyń bir bólshegi bolǵandyqtan planetadaǵy kez kelgen geosaıası jáne geoekonomıkalyq ahýal belgili bir deńgeıde áserin tıgizedi. 2024 jyly jahandyq saıası teketirester odan ári órshimese tynyshtala qoıǵan joq. Reseı men Ýkraına arasyndaǵy soǵys áli jalǵasyp jatyr. Basty munaı eksporttaýshy el bolǵandyqtan Iemendegi hýsıtter men AQSh áskeri arasynda shıelenistiń artqanyna, sol arqyly Qyzyl teńizdegi jaǵdaıdyń ýshyqqanyna da alańdaımyz. Ekeýi de jetekshi munaı óndirýshi memleketter sanalatyn Gaıana men Venesýela arasyndaǵy kelispeýshilikti de «bizge qatyssyz» dep qamsyz otyrmaımyz. Iran men Pákistan arasyndaǵy dıplomatııalyq daýdyń da beıbit nátıjemen aıaqtalýy asa mańyzdy. Qalaı bolǵanda da, bılik jáne Ulttyq bank bul táýekelderdi de esepke alady, eskeredi.
Ulttyq banktiń Aqsha-kredıt saıasaty komıtetiniń bazalyq mólsherleme boıynsha kezekti josparly sheshimi 2024 jylǵy 23 aqpanda Astana qalasynyń ýaqytymen saǵat 12:00-de jarııalanady.
