Kredıtimen kelgen kelin

Sodan beri de talaı ýaqyt ótip, neke buza salý tańsyq bolýdan qalǵan kezeńde bir­ne­she ajyrasý oıdan shyǵar emes. Osydan bir­neshe jyl buryn alpysqa tolaıyn dep otyr­ǵan aǵamyz ajyrasatynyn, basqa amaly qalmaǵanyn telefonmen amanattap jiber­gen­de, aldymen sonaý sana túkpirinde umyt bola bastaǵan oqıǵa eske túsip edi.

– Kóke-aý, aldymyzda jol kórsetip, aqyl aıtatyn jasqa jetkende ashýyńyzdy ba­syńyz. Sabyrǵa kelińiz, – dep biletin basýy­myzdy aıtyp, tipti basqa sharýany jıysty­ryp, elge baryp, ol kisini jeń­ge­miz­ben tatý­las­tyrmaq bolǵan áreketten túk shy­ǵa­ra almaı, qaıtyp kelgenimiz bar.

Aǵa-jeńgemizdi alpysqa kelgende ajyras­tyryp tynǵan – kredıt degen kesapat bolatyn. Kókemizdiń úıindegi kisi bala-shaǵasymen qosylyp, bireýin aıtyp, bireýin aıtpaı, nesıe alýǵa ábden úıir edi. О́zderiniń «nesıe tarıhtary» quryǵannan keıin aǵamyzdyń da atynan alýǵa kóshken. Bir tańǵalarlyǵy, jeńgemiz alǵan nesıelerin nege jumsaǵanyn aıtyp, túsindirip bere almaıtyn. Balasymen qosylyp, bir nesıeniń ústine bir nesıeni ústemelep ala berý ádetterine aınalǵan, úı­lerinde bereke, telefondaryna tynyshtyq joq. Aǵamyzdyń ishpeı-jemeı, arqa eti – arsha, borbaı eti – borsha bolyp, baqqan bar maly da nesıe tóleýge ketken. Shańyraqty kúıretip, shydamnyń shegine jetkizgen oqıǵa – áıeli men uly kókemizdiń eń sońǵy qoı­la­ryn nesıe tóleý úshin jaıylyp júrgen jerinen satyp jibergeni.

Osy jaǵdaıdan keıin kúıingen, aıtqa­ny­nan qaıtpaýǵa bekingen, ábden ashyn­ǵan kókemiz «Qalǵan ómirimde ne qaryzsyz ómir súrem, ne asylyp ólemin» degen soń, eshkim bul iske qaıta kılikken joq. Sodan beri jalǵyz...

Áńgime qaryz týraly bolyp jatqanda ózge­lerge sabaq bolsyn dep bir jigittiń aza­mat­tyǵyn aıta ketken jón bolar. Uzatyl­ǵaly otyrǵan qaryndasy jarty jyl buryn qymbat smartfon satyp alǵan eken, osyǵan namystanǵan aǵasy: «Erteń bul barǵan jerinde jumys isteı me, istemeı me, nesıesin kim tóleıdi? «Qaryzymen kelgen» degen sóz­ge qalmasyn», dep qalǵanyn túgel tólep, qyz­dy nesıesiz uzatypty.

Al endi bizdiń áriden oraǵytyp aıtqymyz kelgeni – kredıtimen kelgen kelinder týraly. Qandaı áke-sheshe bolsa da, ýaqyty jetkende, ósip qalǵan ul-qyzdyń jyrǵatylyp júrip almaı, teńin tapsa qýanady. Bul kisiler de otyzǵa jaqyndap qalǵan uldyń úılenemin degen sózin estigende qýanyshtan esteri shy­ǵyp, qudalyqtyń kádelerin jasaýǵa kirisip ketken edi. Jurttan qalmaı, jıǵan-tergen­de­rin aıamaı, jalǵyz uldyń ulan-asyr toıyn atqaryp berdi.

Alaıda shańyraq kótermeı jatyp, kelin men uldyń ortasyna syzat tústi, aldymen túsinispeýshilik ekeýiniń eki túrli ortadan óskeninen bastalsa, kóp uzamaı kelinniń astyn­daǵy sý jańa, súlikteı qymbat kólik kredıtke alynǵany, aı saıyn tórt júz myńǵa jýyq nesıe tóleıtini málim bolady. Ákesiniń arzanyraq mashına ala tur degenin tyńdamaǵan qyz jańa tabaldyryqty on mıllıon teńgege jýyq qaryzben attaǵany aıan bolyp shyqty. «Ebepke – sebep» degendeı, aqyl toqtatqan jasta otaý qurǵan eki jasty aıyrýǵa basqa myń sebep tabylǵanymen, syzatty úlkeıtkeni – osy úlken nesıe.

Osy jýyrda ǵana «atasymen kredıt úshin tóbelesken kelin» degen mazmunda aqpardy oqyp edik. Jańadan túsken kelinge kólik alý úshin nesıe aldyrǵan atasy keıinirek kelini jumystan shyǵyp qalyp, qaryzdy jaba almaǵanda alakózdenip, túrtkilep, tynysh­tyq bermeı, tilin shyǵaryp, aqyry tóbelesýge deıin barǵany jáne bul jurttyń jaǵasyn ustata qoımaǵany seskentedi.

Al biz ózimizge aıan birneshe ǵana nesıe tarıhyn, birneshe ǵana otbasynyń taǵdyryn mysalǵa keltirip otyrmyz. Byltyr jyl aıaǵyna qaraı Májilistegi parlamenttik tyń­daý­da elimizde 8,4 mıllıonnan astam adamnyń qaryzy bar ekeni, onyń ishinde 1,7 mıl­lıon adam qaryzyn ýaqtyly tóleı almaı, 90 kún­nen keshiktirilgen qaryz kólemi – 1,4 trln teńgege jetkeni aıtyldy. Eger jur­tymyz jón-josyqsyz, shamasyna qara­maı nesıe ala berýdi toqtatpasa, túbi jaq­sylyqqa aparmaıtyny, qaryzy qysqanda adamdar ajyraspaq túgili, túrli alaıaqtyq pen qylmysqa barýǵa májbúr bolatyny aıan.