Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Elimizde eki bırja – Qazaqstan qor bırjasy (KASE) jáne Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy (AIX) jumys isteıdi. Bizdiń bırjalardyń ereksheligi – olardyń aýmaǵyndaǵy saýdaǵa salyq salynbaıdy. Bırja – satyp alýshy men satýshynyń kezdesetin alańy. Munda baǵaly qaǵaz, aksııa, oblıgasııa, ETF qorlaryndaǵy úlester, sondaı-aq munaı, metall, astyq sııaqty taýarlar saýdalanady.
Bırjada kez kelgen qundy qaǵazdy satyp alý úshin sizge deldal qajet. Deldal degenimiz – salalyq qyzmetti júzege asyrýǵa tıisti lısenzııasy bar brokerlik kompanııa. Broker ınvestorǵa bırjaǵa kirýge múmkindik beredi jáne sol úshin aqy alady. Siz brokerlik shotty ashasyz, ony qajetti valıýtada toltyrasyz jáne brokerge qandaı baǵaly qaǵazdardy satyp alý keregi týraly tapsyrma beresiz.
Broker tańdaý da asa jaýapty jumys sanalady. Senimdi kompanııany tabý úshin resmı resýrstardy paıdalaný kerek. Mysaly, KASE brokerler týraly kóp aqparat alýǵa múmkindik beredi. Olardy tańdaý kezinde myna krıterıılerge mán beresiz:
- Ulttyq bank bergen lısenzııasy bar ma?
- Yńǵaıly onlaın platformasy bar ma?
- Qoljetimdi quraldar men naryqtary qandaı?
- Qashyqtan qyzmet kórsetile me? (keńsege barmaı-aq)
Este ustaıtyn jaǵdaı – broker eshqashan shotty dereý toltyrýdy talap etip, joǵary kirister men tólemderge ýáde bermeıdi. Kepildi tabys týraly ýádeni úıip-tókken brokerden alys júrgen abzal.
Qosh, broker taptyńyz, bırjany tańdadyńyz, endigisi – baǵaly qaǵazdardy tústep taný. Ol da ońaı emes. Biraq qıyn da emes. Kópshilikke erekshe tanys, jıi atalatyny – aksııa. Bul – qundy qaǵaz, bıznestiń úlesine quqyǵyńyzdy rastaıtyn qujat. Úlestik baǵaly qaǵaz bolyp sanalady. Aksııa aǵymdaǵy paıdanyń úlesin dıvıdend túrinde alý, kompanııa taratylǵan kezde múliktiń bir bóligin alý, uıymdy basqarýǵa qatysý múmkindigin ıelený sııaqty múmkindikter beredi.
Oblıgasııa degenimiz – qaryz qaǵaz. Kompanııa damýǵa nemese keńeıýge aqsha jetpegen kezde oblıgasııalar shyǵarady. Investor óz kezeginde, turaqty kýpondyq tólemder alyp otyrady. Oblıgasııalardyń merzimi aıaqtalǵanda ınvestor barlyq aqshasyn qaıtaryp alady.
Paı qory – kásipqoılardyń strategııasyna sáıkes basqarylatyn baǵaly qaǵazdardan turatyn daıyn portfel. Al bırjalyq qorlar nemese ETF túrli sala men elderdi qamtyp, jahandyq ındeksterge negizdeledi. Úlesti satyp ala otyryp, siz birden barlyq baǵaly qaǵazdarǵa nemese aktıvterge ınvestısııalaısyz. Sondaı-aq ETF dıvıdend tóleıdi.
Bırjadaǵy ómirińiz sát ótken saıyn kúrdelene beredi. Aksııalardyń túr-túsin ajyratýmen is bitpeıdi. Meıli, tabys taýyp jatyrsyz, biraq atqarar sharýa áli orasan. Endigi mindet – ınvestısııalyq portfelińizdi jasaqtaý. Portfel ishine qaı kompanııalardyń, qansha aksııasyn, oblıgasııasyn kirgizesiz degen saýal aldyńyzdan kese-kóldeneńdeıdi. Máselen, portfeldi óńkeı munaı kompanııalarynyń aksııalarynan qalyptastyrýǵa bolmaıdy. Alda-jalda munaı baǵasy quldyrasa, sizdiń tabysyńyz da kúrt tómendeıdi. Al eger tehnologııalyq kompanııa, IT kompanııa, munaı kompanııasy, bank korporasııasy sekildi ár alýan kompanııa aksııalaryn ustasańyz, onda tıimdi tabysqa qol jetkizýge bolmaıdy. О́ıtkeni bulardyń bári bir sátte qunsyzdanbaıdy, tipti sáti kelisse barlyǵy birdeı tabysqa jol ashýy ábden múmkin.
Ásilinde, ınvestısııalaýdyń eki negizgi stıli bar – aktıv jáne passıv. Aktıv portfelde ósý aksııalary basym bolady, al ekinshi jaǵdaıda ındekstik qorlar jáne oblıgasııalar basymyraq. Sizdiń jetistigińiz portfeldiń kirisimen ólshenedi. Bul – baǵaly qaǵazdardan alynǵan paıdanyń ınvestısııalardyń jalpy somasyna qatynasy. Ol ádette paıyzben kórsetiledi, ıaǵnı siz aksııany satyp alý úshin 1000 dollar ınvestısııalaısyz da, keıinirek ony satyp, 1 500 dollar alasyz. Munda sizdiń tabysyńyz 50% bolady. Keıbir ınvestorlar turaqty qarjy quraldaryn satyp alsa, keıbiri joǵary táýekeldi aksııalarǵa qumar. Investısııalaýdyń bastapqy kezeńinde kez kelgen ınvestorǵa táýekelge tózimdilikti anyqtaý óte mańyzdy. Bul ınvestordyń strategııasy men ınvestısııalaý merzimin anyqtaýǵa múmkindik beredi.
Konservatıvti portfelde kóbine oblıgasııalar basym, al aksııalar az bolady. Portfeldiń bul túri ınvestısııalaýdy endi bastap jatqandarǵa yńǵaıly. Agressıvti portfel tabysy joǵary baǵaly qaǵazdardan turady. Tabys joǵarylaǵan saıyn, táýekel de joǵarylaıdy. Sondyqtan onda aksııalar kóbirek bolady, al oblıgasııalar óte az bolady. Tájirıbeli, táýekelge barýǵa qoryqpaıtyn, naryqtyń minez-qulqyn boljaı alatyn ınvestorlar kóp jaǵdaıda agressıvti portfel qalyptastyrýǵa beıim.
Investısııalaý strategııasynyń ózi birneshe túrge bólinedi.
P О́sý strategııasy: Keminde 20% áleýetti ósimi bar kompanııaǵa ınvestısııalaý. Ádette dıvıdend tólemeıtin kompanııalar barlyq taza tabysty óz damýyna ınvestısııalaıdy.
P Dıvıdendtik strategııa. Munda biz dıvıdendterdi turaqty tóleıtin kompanııalardy tańdaımyz. Osyndaı ınvestısııalyq stıl passıv ınvestorlar arasynda tanymal.
P Qundyq ádis. Baǵalanbaǵan baǵaly qaǵazdarǵa naqty qunyna sáıkes kelmeıtin tómen naryqtyq qun belgilenedi. Investısııalaýdyń bul ádisinde ınvestor qor naryǵynyń «klımatyn» baqylaıdy da ondaǵy baǵalanbaǵan aksııalardy alady.
P Indekstik ınvestısııalaý. Indeks – baǵaly qaǵazdar jıyntyǵy. Bul belgili bir eldiń aksııalary bolýy múmkin. Ár aktıvtiń mólsheri aldyn ala anyqtalǵan.
Strategııa uzaq jáne qysqamerzimdi bolyp ta ajyratylady. Uzaqmerzimdi strategııanyń artyqshylyǵy – kompanııany durys tańdaǵan jaǵdaıda joǵary kiris túsý yqtımaldylyǵy artady, emosıonaldy stress azaıady jáne sheshim qabyldaý úshin ýaqyt jetkilikti bolady. Al kemshin tusy – joǵary kiriske jetý úshin bir jyldan asa ýaqyt kútý kerek jáne uzaqmerzimdi strategııa fýndamentaldy taldaý negizderin oqýdy qajet etedi. Al qysqamerzimdi strategııany tańdaǵan kezde az ýaqyt ishinde kóp paıdaǵa kenelý múmkindigi týyndaıdy. Biraq munyń táýekeli joǵary. Sonymen birge tehnıkalyq jáne fýndamentaldy taldaý negizderin oqý qajettiligi, mámile kóbeıgen saıyn komıssııalyq shyǵynnyń da kóbeıýi, jańalyqtar men qaýesetterge kóńil bólýge kóp ýaqyt jumsaý – osy strategııanyń kemshilikteri dep aıtylady.
Qor naryǵynyń sarapshylary táýekeldi de birneshe nusqamen qarastyrady. Kompanııa menedjmenti nashar bolýynan tabys boljamynyń aqtalmaýy múmkin ekenin emıtent táýekeli dep ataıdy. Sektorlyq táýekel – sektordaǵy barlyq kompanııanyń ónimderine degen suranystyń tómendeýi. Syrtqy faktorlar saldarynan kompanııa tabysynyń quldyraýy ekonomıkalyq jáne saıası táýekelge jatady. Árıne, pandemııa, tabıǵı apat sekildi fors-major jaǵdaılar – baqylanbaıtyn táýekelder.
Investısııalaý merzimi uzartylsa, táýekel de tómendeıdi. О́ıtkeni uzaqmerzimdi perspektıvada naryqtyń ósý yqtımaldyǵy aıtarlyqtaı joǵary. Al qysqamerzimde baǵa aýytqýy erekshe seziledi. Joǵaryda atap ótken portfeldi ártaraptandyrý týraly da osy jerde taǵy aıtamyz. О́ıtkeni portfeldi ártaraptandyrý ınvestordy túrli táýekelden qorǵaıdy. Salalar arasynda teńgerimdi saqtaý jáne quraldardyń ártúrliligi salynǵan aqshanyń joǵaltý qaýpin azaıtady.
