Qoıylym qoıýǵa bul oryn kezdeısoq tańdalǵan joq, sebebi dál osy shirkeýde Robert Brıýs Shotlandııa koroli retinde alǵash ret tanylǵan bolatyn. Premera kúni tarıhı soborda anshlag boldy. Kórnekti ǵalymdar, tarıh zertteýshileri, mýzyka óneriniń ókilderi, jazýshylar, jýrnalıster jáne Shotlandııanyń turǵyndary avtordyń jańa opera janry – soborlyq operany alǵashqylardyń biri bolyp tyńdaý úshin premeraǵa qatysty.
Ataýy aıtyp turǵandaı, opera Shotlandııa koroli Robert I Brıýs týraly baıandaıdy. Al lıbretto Djon Barbýrdyń 1375 jyly jazylǵan ortaǵasyrlyq «Brıýs» poemasyna negizdelgen jáne Rahat-Bıdiń Shotlandııa Koroldik konservatorııasy men Sent-Endrıýs ýnıversıtetindegi doktorlyq zertteýleriniń negizgi bóligin quraıdy.
Bul kesh onyń shyǵarmashylyq jolyndaǵy mańyzdy sát qana emes, álemdik mýzyka tarıhyndaǵy aıtýly oqıǵaǵa da aınaldy. Ulybrıtanııanyń túkpir-túkpirinen kelgen qonaqtar, sonyń ishinde Anglııa men Shotlandııanyń iri qalalarynda bilim alyp jatqan «Bolashaq» baǵdarlamasynyń stıpendıanttary Glazgo soboryna aǵyldy. Qazaq ulynyń keremet operasy talǵampaz tyńdarman júregine jetip, shirkeý ishin erekshe kóńil kúıge bóledi. Rahat-Bı Ábdisaǵın óz sózinde jerlesterine qoldaý kórsetkenderi úshin rızashylyǵyn bildirip, shekara men ýaqyttan asatyn óner tóńireginde toptasý mańyzdylyǵyna toqtaldy.
«Men ertedegi shotlandtardyń tarıhı kontekst máselelerine den qoıyp, onyń aıtylýyn anyqtaý hám zertteý úshin jetekshi lıngvıst, tarıhshylarmen qoıan-qoltyq jumys istedim. Sondaı-aq mátindi metaforalyq jáne áriptik jolmen deshıfrlaýda da mańyzdy jumystar atqaryldy. Mýzyka muqııat zerdelendi jáne sobor keńistiginde keremet dybys álemin jasaý úshin organnyń ulylyǵyn paıdalandyq. Batystyń bedeldi konservatorııasynda bilim alyp, álemdik ónerge óz úlesimdi qosýǵa múmkindik bergen «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasy men Qazaqstan Respýblıkasynyń Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligine alǵysymdy bildiremin», – dedi Rahat-Bı Ábdisaǵın.
Avtordyń aıtýynsha, bul shyǵarma ótken men bolashaq arasyndaǵy mýzykalyq kópirge aınalady jáne shotlandııalyq uly monarhtardyń biri, táýelsizdik úshin kúresken tarıhı tulǵanyń bolmysyn jan-jaqty qyrynan ashady. Sonymen qatar soborlyq opera, shirkeýdiń akýstıkalyq zalynda oryndaýǵa arnalǵan jańa janr bostandyq pen izgilik, kisilik pen kúsh, kúres pen tabandylyq, bir adamnyń tutas bir halyqtyń ómirin túbegeıli ózgerte alatyndyǵy týraly syr shertedi.
О́z sózinde atap ótkendeı, Rahat-Bı lıbretto jáne tarıhı kontekst máseleleri boıynsha Shotlandııadaǵy kóptegen bedeldi tarıhshy, ádebıettanýshylarmen keńesken. Al organ mamandarynyń biri – Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Ǵabıt Nesipbaev boldy.
Opera Glazgo ýnıversıtetiniń Shotlandııa ádebıetiniń professory, aqyn Alan Rıachtyń jandy daýysta oqýymen Rahat-Bı ózi oryndaǵan on mınýttyq organ ývertıýrasymen ashyldy. Qoıylymda Shotlandııa Koroldik konservatorııasynyń opera ánshileri men dırıjerler óner kórsetti. Akterler quramynda Robert Brıýsti oınaıtyn akter (tenor), oqyrman, ánshiler ansambli jáne organ bar. Organ partııasyn Rahat-Bı Ábdisaǵınniń ózi oryndady.
Premera Robert Brıýstiń týǵanyna 750 jyl tolýyna oraı Ulybrıtanııanyń tórt kórnekti soborynda ótti. Atap aıtsaq, 17 aqpanda Glazgo soborynda, 21 aqpan – Edınbýrgtegi Sent-Daıls shirkeýinde, 24 aqpan – Áýlıe Salvator kapellasyndaǵy Áýlıe Endrıýs ýnıversıtetinde shyrqaldy. Al 3 naýryz kúni Robert Brıýstiń jerlengen orny – Danfermlaın abbattyǵynda talǵampaz tyńdarman talantty qazaq kompozıtorynyń shyǵarmashylyǵymen tanysa alady.
Rahat-Bı 1999 jyldyń 2 aqpanynda qarapaıym otbasynda dúnıege keldi. Otbasynda mýzykanttar joq. Onyń ákesi – ǵalym, tanymal teorııalyq fızık, anasy – pedagog jáne zańger. Ol jas kezinen mýzyka, matematıka, fızıka, kitap oqý, keskindeme jasaýǵa qyzyqty, júzýmen aınalysty, tilderdiń ózara baılanysyna qyzyǵýshylyq tanytqan. Mýzyka mektebindegi oqý sapasyn tek negizgi jalpy bilim beretin mekteptegi jaratylystaný jáne gýmanıtarlyq pánderdi oqytýdyń joǵarǵy nátıjelerimen ǵana baıytqan joq, sonymen qatar konservatorııadaǵy (Almaty) mýzykalyq professorlardyń sheberlik synyptaryna turaqty qatysý arqyly da damytty.
Qyzyǵy, shyǵarmashylyq joldy bastaǵanynan-aq «eń jas» uǵymy Rahat-Bımen birge keledi. Ol – «Daryn» memlekettik jastar syılyǵynyń eń jas laýreaty. Táýelsiz Qazaqstan tarıhyndaǵy 17 jasynda TMD parlamentaralyq Assambleıasynyń «Mádenıet pen ónerdi damytýdaǵy eren eńbegi úshin» qurmet belgisimen marapattalǵan eń jas jáne jalǵyz mádenıet qaıratkeri. Ol – Bah, Mosart, Gaıdnnan bastap, qazirgi klassıkterge deıingi álemdik klassıkalyq shedevrlerdi jınaıtyn Ońtústik Illınoısa ýnıversıtetiniń (AQSh) «Discography» orkestrimen fortepıanoǵa arnalǵan týyndylardy oryndaıtyn álemdik qordyń qorjynyna týyndylary engen elimizdegi eń jas ári jalǵyz kompozıtor. Sondaı-aq ol – zamanaýı mýzykalardy oryndaýshylar men kompozıtorlardyń halyqaralyq akademııasynyń eń jas qatysýshysy:
El arasynda «qazaqtyń Mosarty» atanǵan Rahat-Bıdiń shyǵarmashylyǵy 10 jasynan bastalady. Ol 13 jasynda stýdent, 17-de magıstrant atanyp, dıssertasııa qorǵaǵan. Al 18 jasynda Rım qalasyndaǵy Santa-Chechılııa akademııasynyń doktorantýrasyna qabyldanǵan alǵashqy qazaq. Jas talanttyń 14 jasynda jaryq kórgen «Mathematics and Contemporary Music» («Matematıka jáne qazirgi zamanǵy mýzyka») atty ǵylymı eńbegi búginde atalǵan sala mamandarynyń joǵary baǵasyna ıe. Bundaı erekshe jaǵdaı – elimizde ǵana emes, álemdik tájirıbede de sırek kezdesetin qubylys.
Jıyrma beske endi tolǵan mýzykant búginge deıin sımfonııalyq orkestrge jáne ár janrdaǵy kameralyq ansamblderge arnalǵan 100-den asa klassıkalyq mýzykalyq týyndynyń avtory atanyp úlgerdi. Rahat-Bı qııalynan týǵan ǵalamat mýzyka Astana men Almatydan bólek, Praga, London, Vena, Parıj, Berlın, Mıýnster, Los-Andjeles, Baıroıt, Frankfýrt, Beıjiń, Seýl, Ankara, Ystanbul, Máskeý, Sankt-Peterbýrg, Tom, Kıev, Iаlta, Rogashka-Slatına, Kodja, Bergamo, Gras, Mıýrssýshlag, Arkeı, Alıkante, Teýlada-Moraıra, Kaır, Amman, Aleksandrııa syndy álemniń iri qalalarynyń úzdik sahnalarynda oryndalyp, klassıkalyq mýzykanyń talǵampaz tyńdarmandary arasynda zor qoshemetke bólenip júr. Al kompozıtordyń tumandy Albıonda ótken alǵashqy operasynyń premerasy da aǵylshyn tyńdarmandarynyń joǵary baǵasyna ıe boldy. Tipti sheteldik synshylar Rahat-Bıdyń talant tabıǵatyna «qazaqtyń naǵyz ǵajaıyp qubylysy, minezinde ambısııasy, qolynda erekshe kúshi bar asqan sheber pıanıst» degen baǵa berdi. Bul – sózsiz qazaq mýzyka óneriniń mereıi.
