«Taraz» premer-lıgamen nege «araz»?

Talanttar az ba túzdegi?

Teńbil dopqa telmirgen jam­byl­dyq jankúıerler «Tarazdyń» otyz jyl burynǵy qarqynyn saǵynyp-aq júr. 1995 jyly áýlıe­atalyq komanda el chempıonatynda kúmis júldeger atansa, araǵa jyl salyp chempıon bolǵan edi. Kelesi maýsymda ekinshi ret kúmis júldeni ıelengen klýb oıynshylarynyń jankeshtiligi kimniń jadynan óshsin? Sol jyldary óńir tizginin qolda ustaǵan Amalbek Tshanovtyń «Tarazǵa» zor qoldaý kórsetkenin jankúıerler áli kúnge deıin maıyn tamyzyp áńgimeleıdi.

Sol jyldary komandanyń bas bapkeri bolǵan Vaıt Talǵaevqa «Qazaqstannyń eńbek sińirgen jat­tyqtyrýshysy» ataǵy berildi. So­nymen qatar klýbtyń fýtbolshylary «sport sheberi» ataǵyn ıelendi. Munyń bári endi ótken shaq qana...

Jambyl fýtbolynyń dańqty túlekteriniń tolaıym tabystary qaı kezde de maqtanýǵa turarlyqtaı bolǵan. Kásibı mansabynda onnan astam fýtbol komandasynyń sa­pynda jasyl alańǵa shyqqan Oleg Lıtvınenkonyń tehnıkalyq sheberligi men shabýyldaǵy tamasha oıyn úlgisi eshqashan jan­kúıerlerdiń jadynan shyqpaıtyn shyǵar.

Qazaqstan chempıonatyndaǵy úzdik shabýylshylardyń biri bolǵan marqum Oleg Lıtvınenko jasyl alańda qaı kezde de kási­bıligimen daralanǵan edi. Odan bólek el chempıonatynda 142 gol soqqan Núrken Mázbaev, qarsy­lastardyń qaqpasyn 131 márte dál kózdegen Murat Tileshev sekildi sur­mergen oıynshylardyń da esimderi klýb tarıhynda altyn árip­termen jazylǵan.

Bul fýtbolshylardyń bar­lyǵy da túrli klýbtardyń sapyn­da aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizgenimen maqtana alady. Jankúıerler jasyl alańda qyz­ba minezimen tanylǵan Murat Ti­leshevti áli kúnge umyta qoıǵan joq.

Árıne, «Taraz» fýtbol klýby birde sýper-lıga, endi birde premer-lıga atalǵan Qazaqstan chempıonatynda ártúrli nátıjelerge qol jetkizip júrdi. Tipti premer-lıgadan shyǵyp qalyp, birinshi lıgada óziniń myqty ekendigin dáleldep, premer-lıgaǵa qaıta oralǵan kezderi de az bolǵan joq.

Klýbty jattyqtyrǵan mamandar ujym órlegen kezde de, ná­tıjesi quldyraǵan shaqta da ta­lantty fýtbolshylardyń tyny­syn ashýdan tanǵan joq. Árige barmaı, beriden zer salsaq, Ulan Qonysbaev, Baýyrjan Is­lamhan, Baqtııar Zaınýtdınov, Erkebulan Seıdahmet sekildi talantty fýtbolshylardyń esim-soıyn tizip kete berýge bolady. Osylardyń ishinde erekshe ta­lan­tymen kózge túsken Baqtııar Zaınýtdınov búginde túbi bir tú­rikterdiń «Beshıktashynda» atoı salyp júr. Bir sózben aıtqanda, «Taraz» fýtbol klýbynan túlegen talanttar túz kezip ketti.

Sol Baqtııar Zaınýtdınov ulttyq qurama sapynda da óziniń shyn sheber ekenin dáleldeýden tanǵan emes. Úzdik surmergen de atandy. Bir sózben aıtqanda, «Ta­raz» fýtbol klýbyn talanttardy daıyndaıtyn akademııa desek te bolady. Al Baqtııar Zaı­nýtdınov «Taraz» fýtbol klýbynda dop teýip júrgen kezde, ıaǵnı 2017 jyly «Qazaqstannyń eń úz­dik jas fýtbolshysy», «Maýsym ashy­lýy» atalymdary boıynsha jyl qorytyndysynda jeńimpaz atan­ǵanyn jurtshylyq jadynan shyǵarǵan joq. Biraq keıingi jyl­dardaǵy nátıje Tarazda talanttar kóp bolsa da, nátıje joqqa aınalǵanyn aıǵaqtap turǵandaı ma, qalaı ózi?..

Jeńisti mezet kúzdegi

Saǵymǵa aınalǵan 1997 jyldan keıin «Taraz» fýtbol klýbynyń fanattary komandanyń tabysty nátıjesin ańsaı bastaǵan bolatyn. Ujymnyń oıdaǵydaı oıyn órnegin kórsete almaı júrgenine renjigender de jetkilikti edi. Áıt­kenmen, klýbtyń shyn jan­kúıer­leri «Tarazdyń» áıteýir bir kúni jeńisti joryqty bastaıtynyna sendi. 2004 jyly olardyń senimi aqtaldy.

Sol maýsymda kópshilik «Ta­raz» fýtbol klýby qandaı da bir ta­bysqa qol jetkizedi dep oı­la­mady. Alaıda komandanyń jeıde­sin kıgen jampozdar jeńiske degen erekshe talpynystarynyń arqasynda el kýbogyn utyp alýǵa barynsha tyrysyp baqty. Dál osy jyly Qazaqstan kýbogi jo­lyndaǵy alaman eshqandaı ujymǵa ońaı soqqan joq. О́ıtkeni dodada 45 komanda topqa túsip, kýbok jeńimpazy atanýdan úmitti bolǵan edi. Bári de baryn saldy. Ár juptyń jeńimpazy shırek f­ınalǵa deıin bir ǵana oıynnyń nátıjesimen anyqtalyp jatty. Tek shırek fınalǵa jetken koman­dalar ǵana eki kezdesý ótkizýge múmkindik aldy.

Qazaqstan kýbogin jeńý jo­lyndaǵy «Tarazdyń» joryǵy bas­talmaı jatyp aıaqtalýy múmkin edi. 1/16 fınaldyq básekede «Taraz» fýtbolshylary Pavlodardyń «Er­tis» fýtbol klýbyna qarsy jasyl alańǵa shyqty. Dál sol jyldary «Ertistiń» «Tarazǵa» qaraǵanda bási de, desi de basym bolatyn. Bul kezdesý negizgi ýaqytta da, qosymsha ýaqytta da 0:0 esebimen teń aıaqtaldy. Penaltı serııasy jankúıerlerdiń júıkesine shı júgirtkeni anyq. Biraq bul kúni dáldik jaǵynan «Ertis» fýtbolshylaryna qaraǵanda basymdyqqa ıe bolǵan «Taraz» fýtbolshylary 6:5 esebimen jeńiske jetip, fanattaryn qýantyp tastady. Al 1/8 fınalda «Taraz» fýtbol klýby Aqtóbeniń «Aqtóbe Jas» komandasyn buıym qurly kórgen joq. Jas fýtbolshylardan jasaqtalǵan ujymdy 9:1 esebimen tas-talqan etip utyp, shırek fınaldyń joldamasyn qaltaǵa basty.

Aıtyp-aıtpaı ne kerek, shırek fınalda «Aqtóbe-lento» (qazirgi «Aq­tóbe»), jartylaı fınalda «Aty­raý», klýbtarynan aılasyn asyrǵan «Taraz» fınalda Alma­tynyń «Qaıratyna» qarsy jasyl alańǵa shyqty. Sheshýshi oıyn Tarazda ótti.

Ortalyq alańdaǵy biz kór­gen sońǵy anshlag osy oıynda tir­keldi. Tuńǵysh ret Taraz tórinde ótken Qazaqstan kýbogy fına­lyn­da «Taraz» jeńisti julyp aldy. Kezdesýdiń 44-mınýtynda Núrken Mázbaev soqqan jeńisti gol jankúıerlerdi jelpintti. Endi mine, júldeniń mańyna jýymaǵaly jıyrma jyldyń júzi boldy...

Keıingi jyldary basynan ba­qaıshaǵyna deıin qaryzǵa batqan «Taraz» fýtbol klýby 2022 jyly erkinen tys birinshi lıgaǵa syr­ǵydy. Qaryzdan qutylýdyń jolyn qarastyrǵan jergilikti atqa­minerler klýbta jambyldyq jas fýtbolshylardy oınatý týraly sheshim qabyldady. Jergilikti jigit­ter jasyl alańda baryn sa­lyp baqqanymen, tájirıbeniń joqtyǵy kózge uryp turdy. Ná­tı­jesinde, talanttardy tár­bıe­leýden aldyna jan salma­ǵan «Ta­­raz» fýtbol klýby birinshi lı­ga­nyń ózinde sońǵy oryndar­dyń bi­rine jaıǵasty.

Aılyǵy men shaılyǵy az jas fýtbolshylar qalaı ǵana jasyndaı jarqyrasyn? 100 myńnyń ar jaq ber jaǵyndaǵy jalaqyǵa kelisip, jasyl alańda jankeshtilik tanytqan olarǵa eshqandaı kiná da arta almaısyń. Eń bastysy, jer­gilikti jigitter tájirıbe to­lys­­­ty­rýǵa múmkindik aldy.

«Basqarma basshysy qyz­metine kirisken sátten bastap, klýb­tyń máselesin nazardan tys qal­dyr­ǵan joqpyn. Fýtbol dás­túri qalyptasqan komandany tyǵy­ryqtan shyǵarýdyń barlyq jolyn qarastyryp jatyrmyz. Qaryzy kóbeıip ketkendikten, klýbty bi­rinshi lıgaǵa túsirýge májbúr bol­­dyq. Ondaı qadamǵa barmasaq, «Taraz» fýtbol klýby bankrot bo­latyn edi.

Ashyǵyn aıtsaq, komanda de­meýshige zárý. Aldyńǵy maýsymda «Qazfosfat» JShS aıtarlyqtaı kómek kórsetken edi. Alaıda klýb kóńil kónshiterlikteı nátıje kór­sete almaǵandyqtan, seriktestik qol­daý kórsetýdi toqtatty. Qazirgi kezde komanda sapynda 17-18 jastaǵy jergilikti fýtbolshylar oınap júrgeni belgili. 100 myń teńgeniń ar jaq-ber jaǵynda jalaqy alady.

Jastardyń qarqyny jaman emes. Al klýbtyń myqty túlekteri búginde jan-jaqta oınap júr. Olardy komandaǵa qaıtarý úshin sóı­lesip jatyrmyz. Áıtkenmen birinshi kezekte qaryzdan tolyq quty­lýymyz kerek. Áıtpese 100 myń teńge jalaqyǵa eshkimniń kel­meıtini anyq.

Jastarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetip jatyrmyz. Klýb qaryzǵa batqannan keıin jastar jaǵy nazardan tys qalypty. Bapkerler de aılap aılyq almapty. Qazir bul olqylyqtyń bári túzetildi. Jastarymyzǵa qajettiniń bárin aldyq. Olar túrli dodalarda baq synap júr.

Ortalyq stadıonnyń máselesi kimdi de bolsyn tolǵandyrady. Klýb pen stadıondy amalsyz ekige bólýge týra keldi. Endi qaryzdar tolyq jabylǵannan keıin ortalyq stadıon klýbtyń menshigine ótedi. Oǵan alańdaýǵa negiz joq», deıdi oblys ákimdigi deneshynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy Arman Táshmetov.

Derekke sensek, «Taraz» fýtbol klýby burynǵy jyldardan qalǵan 1,3 mlrd teńge qaryzdyń jartysynan astamynan qutylǵan. Endi qalǵan bóligin jabý úshin taǵy bir maýsymdy qurbandyqqa sha­lýǵa týra keletin sekildi. Jer­gilikti jastar namys úshin kezekti maýsymda «Tarazdyń» jeıdesin kıedi. Klýb qaryzy tolyq ja­byl­ǵannan keıin ǵana «Taraz» fýtbol klýby premer-lıga joldamasyna talasatyn sııaqty.

«Taraz» qaryzǵa batýdaı batypty. Sonyń saldarynan premer-lıgamen óz erkimen «araz» boldy. Áıtpese, týrnır kestesiniń ekinshi jartysynda súıretilip júrse de, dodadan shyǵyp qal­maǵan. Qaryzǵa belshesinen batqan komanda premer-lıgaǵa oralýdyń máselesin kem degende 2025 jyly qarastyratyn sekildi. Kezinde talaı talantty túletken Jambyl fýt­boly ázirge osylaı jetimniń kúıin keshe turýǵa májbúr.

Jambyl oblysy