Jádiger • 19 Naýryz, 2024

Qundy qujattar tabyldy

160 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Qoljazbalar jáne sırek kitaptar ulttyq ortalyǵynyń mamandary Ulybrıtanııadaǵy ǵylymı-zertteý ekspedısııasy aıasynda London, Oksford, Manchester qalalaryndaǵy kitaphanalar men arhıvterge, ǵylymı ortalyqtarǵa bardy. Zertteý barysynda mamandar 15 qoljazba men 500-ge jýyq arhıv qujatynyń kóshirmesin aldy.

Qundy qujattar tabyldy

«Qazaqstan tarıhyna qatysty qundy qoljazbalardy, sırek kitaptar men kóne qujattardy anyqtap, olardyń kóshir­melerin alý jumystary elimizdiń Ulttyq arhıv qoryn tolyqtyrýǵa baǵyt­talǵan. Ǵylymı issapardy joǵary deńgeı­de uıymdastyrýǵa Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi men Qazaqstan­nyń Uly­brıtanııadaǵy elshiligi qoldaý kór­setti. Ǵylymı issapardy uıymdastyrý jumys­tary eki aıǵa sozyldy. Daıyndyq barysynda sheteldik áriptestermen birneshe kezdesý ótkizildi. Biz tarıhı qujattardyń kóshirmelerin aldyq», dedi Qoljazbalar jáne sırek kitaptar ulttyq ortalyǵynyń dırektory Jandos Boldyqov.

Manchester qalasynan tabylǵan qundy qoljazbalardyń biri – shamamen, X-XII ǵasyrlarda alǵash túrki tiline aýdarylǵan qasıetti Quran kitaby. Túrki tilindegi aýdarmasy Júsip Balasaǵunıdiń «Qutty bilik» tiline óte jaqyn. Kitaptyń túrki-ıslam mádenıeti úshin mańyzy zor.

Sondaı-aq mańyzdy qoljazbalardyń biri – arab tilinde bıblıografııalyq baǵytta jazylǵan ortaǵasyrlyq eńbek. «Kıtáb maqalaat ár-Rafııa fıı ýsýl ılm at-tabııa» («Tabıǵat ǵylymynyń negiz­deri týraly joǵary maqalalar kita­by») kitabynda ábý Nasyr ál-Farabıdiń ómirbaıany men qoljazbalary jaıynda málimetter bar. Eýropalyq zertteýshi Karl Brokkelman óz eńbeginde qoljazbanyń ál-Farabıge tıesili ekenin atap kórsetken.

Ásirese, mamandardy Oksfordtyń Bodlıan kitaphanasynan HI ǵasyrdaǵy parsy tarıhshysy Ábý Saıd Abd-ál-Haıı-Gardızıdiń «Zeın ál-ahbar» eńbegi erekshe qyzyqtyrǵan. Qoljazba 1049-1053 jyldar aralyǵynda jazylǵan. Eńbekte 1032 jylǵa deıingi parsy (ıslamǵa deıingi) patshalardyń, Muhammed pen halıfalardyń, sondaı-aq Horasannyń 1041 jylǵa deıingi tarıhy qamtylǵan. Úndistan, Azııanyń túrki taıpalary, orystar, grekter arasyndaǵy ǵylym, din, merekeler týraly taraýlar bar. Atalǵan qoljazbanyń úzindilerin V.V.Bartold «Mońǵol shapqynshylyǵy dáýirindegi Túrkistan» jáne «1893-1894 jyldardaǵy Orta Azııaǵa sapar týraly esep» eńbekterinde qoldanypty.

Ulttyq ortalyqtyń qyzmetkerleri men sheteldik ǵalymdar qoljazbalar men basqa da eńbekterge birlesken zertteýler júrgizýdi josparlap otyr. 

Sońǵy jańalyqtar