Aıtys • 22 Naýryz, 2024

Aımaqtaǵy alaman

240 ret
kórsetildi
7 mın
oqý úshin

Qyzyljar óńirinde Naýryz merekesine arnalǵan «Uly kúni ulystyń, Basy bolsyn yrystyń» atty elimizdiń barlyq túkpirinen 14 aqyn qatysqan respýblıkalyq aqyndar aıtysynan kóńil kúıimiz kókke kóterilip, erekshe arqalanyp qaıttyq.

Aımaqtaǵy alaman

Qyzyljar aspanyn áýeletken alaman aıtysty jergilikti aqyn  Jumabek Rahımov pen oraldyq Baýyrjan Shırmedınuly bastady. Eki aqynnyń da óneri, kásibı sheberligi deńgeıles, shymshymalarynyń syry tereń eken. Jumabek batystaǵy keıbir kinámshil bireýlerdiń soltústikten shyqqan tulǵalardy joqqa shyǵarǵysy keletinin synasa, Baýyrjan Qyzyljar óńirindegi gazet ataýlarynyń ekeýi ǵana qazaqsha ekenin túırep ótti. Basynda bir-birine qatty kelgen eki aqyn sózderiniń aıa­ǵynda ymyralasyp, sóz sońyn jaqsy lebiz bil­dirýmen aıaqtady. Baýyrjan Jumabektiń áskerı qyzmetker, shekarashy ekenine tánti bolyp, «Men úshin Qyzyljardyń ár balasy, Shekarany qorǵap turǵan baǵanasy», dep qyzyljarlyqtardyń rýhyn asqaqtata tústi.

Ekinshi jupta qaraǵandylyq Maqsat Aqanov pen semeılik Aqbota Manarbekqyzy shyqty. «Kóktemi kesh keletin Qyzyljarǵa Shyǵystyń kelip turmyn kúnin alyp» degen sııaqty ádemi tirkesterdi aıtqanymen, Maqsat Aqbotanyń adymyn ashtyrmady. Tereń maǵynaly sózdermen súıkeı shanshyp, neshe túrli ázilderdi úıip saldy. Sonyń ózin oınaqy, emin-erkin, esh kidirmeı aqqan sýdaı tasytqany kórermendi tánti etti. О́zi dáýlesker dombyrashy, kúmis kómeı ánshi de eken. Sóz retimen Aqbotanyń Birjannyń bir ánin aıtpaısyz ba degenin ilip alyp, «Temirtasty»  sózderin ózgerte otyryp ańyratyp berdi. Aıta ketetin jaıt, ár jup aqynǵa bıyl mereıtoıy atalatyn tulǵalar týraly aıtý da mindettelip otyrǵan. Maqsat pen Aqbotaǵa júktelgeni 190 jyldyǵy atalyp otyrǵan Birjan sal eken, «Temirtas» ániniń shyrqalatyn sebebi de sol.    

Úshinshi jup qatarynda sahnaǵa jastary qaraılas almatylyq Qazyret Berdihan men kókshetaýlyq Erlan Dáýlet kóterildi. Eki zamandastyń aıtysy qarqyndy bastalyp, biraz máseleniń basyn shaldy. Alaıda sózge utqyrlyq jaǵynan almatylyq aqynnyń adymy arshyndy kórindi.

Aqtóbelik Nurbol Jaýynbaev pen qyzyl­jarlyq Qabdolla Beıishannyń aıtysy da sheshendigimen, sheberligimen este qaldy. Qabdol­lanyń páteri joqtyǵyn eske salǵan Nurbol: «Atasy, basqa jurtqa jáýteńdetpe, Atajurtty ańsap kelgen jas balańdy» dep Mońǵolııadan oralǵan qandasymyzǵa qamqorlyq kerektigin jer­gilikti bılikke jol-jónekeı qulaqqaǵys jasady.

Shymkenttik Nurlan Esenqul men almatylyq Aıym Asylbekqyzynyń aıtysy da ásem ánimen, oınaqylyǵymen, kórermendi baýrap alǵan ártistik ónerimen erekshelendi.

Osy aıtystyń sharyqtaý shegi bolǵan doda qyzyljarlyq Jarqyn Juparhan men qyzyl­ordalyq Meıirbek Sultanhannyń ortasynda ótti. Aıtystyń negizgi uıymdastyrýshysy ári Qyzyljar óńirinde onyń jańǵyrýyna esepsiz eńbek sińirip júrgen Jarqyndy jerlesteri jaqsy kóredi. Sondyqtan Jarqyn shyqqanda jankúıerleri erekshe qoldaý kórsetip otyrdy. Jarqynnyń ózi de tereńnen sóz qozǵap, Qyzyljardyń keshegisi men búgingisin salys­tyryp, rýhymyzdyń qysylǵan zamanyn da shalyp, búgingi jarqyn kúnderin maqtap, ózin de «Qulagerdeı ozamyn shapqan jerden» degen sııaqty tirkestermen aqynǵa tán órlik tanytty. Alaıda Meıirbektiń sheberligi joǵarylaý eken. Ol Jarqynnyń oılaryna, aıtqan sózderine oraıly jaýaptar taýyp, maqtap otyrsa da maqtamen baýyzdaǵandaı qyldy. Ásirese Qyzyljardyń ońalmaı turǵan onomastıkalyq máselelerin oraıyn taýyp synap ótti. Qazylar onyń ónerine ádil baǵasyn berdi, jeńis Meıirbektiń enshisine jazyldy.

Sońǵy jupta ulytaýlyq Tólegen Jamanov pen astanalyq Iran-Ǵaıyp Kúzembaev shyqty. Bul aıtys ta barynsha tartysty ótti. Aıtystan 3-4 jyl qol úzip ketken Iran-Ǵaıyp áli de babynda eken. О́zine tap-tap bergen Tólegenniń shabýyldaryna oryndy jaýap berip, utymdy sózder taba bildi. Mysaly, «Kórshimiz «Iran emes, ózimizdiń Ivan ǵoı dep, Baıqamaı soǵysyna ap ketpesin» degenge qazaqtyń ejelden sary bolǵanyn, Mahambettiń de «qara qazan, sary bala úshin» qylysh sermegenin aıta kelip, qarsylasynyń ózine tıisip, «sary bıdaıdyń qasynda saban qusap qalma» degen sııaqty utymdy jaýap aıtty.

Fınalǵa úsh jup shyqty, sonyń ishinde Maqsat Aqanov pen Aıym Asylbekqyzynyń aıtysy birinshi boldy. Qaı kúngideı oınaqylyǵymen, kórkem tapqyrlyǵymen «Segiz seriniń aýylynda Segiz qyzben aıtyssam da jeńem» dep erkin otyryp, qyzdyń tym alysqa uzatylyp, anasyna qıyn bolǵanyn ázil qylǵan Maqsatty Aıym «О́zińizde de bes qyz bar ǵoı, solardy uzatqanda sezinersiz» degen biraýyz sózimen súrindirip ketti. Sóıtse, Maqsattyń alqynǵan aqyn júregi tym názik, qyzdaryn tym jaqsy kóredi eken, «qyzdarymdy basqaǵa bere almaımyn» dep sar jelip otyrǵan basy tekirektedi de qaldy. Osydan ári biraz ýaqyt ol óz-ózine kele almady, biraq shyn júırik emes pe, qaıtadan sara jolǵa tústi.

Qazylar alqasynyń tóraǵasy aıtystyń aqtańgeri Júrsin Erman boldy. Qatarynda Ǵalym Jaılybaı, Dáýletkereı Kápuly, Janarbek Áshim­jan, Rınat Zaıytov sııaqty elge belgili aqyndar, jýrnalısterden Erlan Toqshylyq pen osy joldardyń avtory boldy. Jeti saǵatqa sozylǵan aıtysty ataqty aqyn Amanjol Áltaı tamasha júrgizdi. Aıtysty oblys ákimi Ǵaýez Nur­muhambetov ashyp, Júrsin Erman tusaýyn kesip ber­gennen bastap mıkrofondy qolynan túsirgen joq.  

Sonymen Qyzyljardaǵy alamannyń bas báıgesin (2 mln teńge) Meıirbek Sultanhan, birinshi oryndy (1 mln teńge) ulytaýlyq Tólegen Jamanov, eki ekinshi oryndy (600 myń teńgeden) qaraǵandylyq Maqsat Aqanov pen aqtóbelik Nurbol Jaýynbaev, tórt úshinshi oryndy (400 myń teńgeden) almatylyqtar Qaziret Berdihan, Aıym Asylbekqyzy, astanalyq Iran-Ǵaıyp Kúzenbaev jáne qyzyljarlyq Jarqyn Juparhan aldy. Qatysqan aqyndardyń bárine 300 myń teńge kóleminde syılyq tabys etildi.

Sońǵy jańalyqtar