Asqaq óner, tylsym álem – teatr qoıylymdaryna jıi baramyz. Al sahna syrtyndaǵy teatr ómiri kóp kórermenge beımálim ekeni anyq. Máselen, kez kelgen sahnalyq qoıylymnyń sátti shyǵýy ártisterdiń sheberligine ǵana emes, kostıýmderdiń kórkemdigine de baılanysty. Myń-san obrazdyń bolmysy men minezin, tabıǵatyn ashý úshin ár detali arnaıy pishilgen kostıýmderdiń róli basym. Beınelep aıtsaq, túrli-tústi kostıýmder – úlken teatr ishindegi ózinshe bir álem, ózinshe bir óner.
Bas qalamyzdyń arıstokrattyq mádenı ornyna aınalǵan «Astana opera» teatry qorjynynda 22 opera men 25 balet bolsa, olarǵa arnalǵan 10 621 kostıým bar. Onyń barlyǵyn 21 tiginshi tikken. Buǵan sýretshi, pishýshi, tehnolog pen kostıýmerlerdiń eńbegin qosyńyz. Jalpy, «Astana opera» repertýarynyń bir aıshyǵy ulttyq spektaklder ekenin bilemiz. Áýezdi mýzyka, daryndy oryndaýshylar, tartymdy dekorasııalar men ult mádenıetiniń túrli naqyshyn kórsetetin kostıýmder erekshe atmosfera týǵyzady. О́ner ujymynyń kostıýmder boıynsha dızaıneri Darıǵa Taıshyqova «ulttyq operalar men baletterdiń jabdyqtaryn jasaýda biraz detalǵa mán berý kerek» deıdi.
«Ulttyq kıimde kóptegen nyshan men maǵyna túıindelgen. Qazaqsha kostıým adam turmysynyń ótken shaq pen qazirgi ýaqytty biriktiretin tutas dúnıetanymdyq júıesin qamtıdy. Dástúrli kıimge qarap adamnyń qandaı rýdan jáne óńirden ekenin, qandaı dárejege ıe ekenin túsinýge bolady. Sondyqtan tarıhı mura men erejelerdi saqtaý jáne taǵy bir mańyzdysy, osy bilimdi izbasarlarǵa berý maqsatynda materıaldyq-mádenı qundylyqtarmen uqypty jumys isteý qajet», dep atap ótti dızaıner.
Spektaklderge arnalǵan ulttyq kostıýmdermen júrgiziletin jumys rejısserdiń tujyrymdamasyn taldaýdan bastalady. Aıtalyq, A.Jubanov pen L.Hamıdıdiń «Abaı», M.Tólebaevtyń «Birjan – Sara», E.Brýsılovskııdiń «Qyz Jibek» syndy operalarynda tarıhı qaǵıdalar qatań ustanǵany baıqalady. Sondaı-aq stıl qalyptastyrý tásili qoldanylady, bul mýzeı jumystarynda jasalatyndaı shamadan tys rekonstrýksııalaýǵa ketip qalmaýǵa múmkindik beredi. Repertýardaǵy basqa da spektaklderde, máselen, E.Rahmadıevtiń «Alpamys», B.Qydyrbektiń «Qalqaman – Mamyr» operalarynda keıipkerlerdiń beıneleri sekildi kostıýmderdiń tarıhı naqtylyǵy talap etilmegen. Mundaı spektakldermen jumys árdaıym belsendi júredi, matanyń tekstýrasymen qyzý tájirıbe jasalady.
Dızaınerdiń aıtýynsha, operalarǵa ulttyq kostıýmder jasaýdyń qyr-syry olardyń kóp quramdylyǵyn kórsetý múmkindigimen erekshelenedi. Al baletke kıim jasaýda kúrdeli horeografııalyq nómirlerdi oryndaý kezinde denedegi kostıýmderi ártisterdi qımyldatpaı tastamas úshin tehnologııalyq jańartý, bólshekterdi ózgertý jumystaryn jasaý qajet bolady.
«Kostıýmderdi tigý tehnologııasy teatr qaǵıdalaryna sáıkes keledi, óıtkeni sahnaǵa arnalǵan kıimderdi jasaý kúndelikti kıim óndirisinen edáýir erekshelenedi. Árbir keıipkerge nemese ártister toby úshin mata men fýrnıtýrany tańdaý jumystary bólek júrgiziledi. Ulttyq operalyq spektaklder úshin kóbinese tabıǵı matalar qoldanylady. Mundaı materıaldar anaǵurlym ekologııalyq, kııýge jeńil, sonymen qatar sahnada jaryqpen jáne dekorasııalarmen áreketteskende túsi men pishinin saqtaıdy», deıdi maman.
Teatr kostıýmderin jasaý kezinde sýretshiniń vızýaldy iske asyrýda, materıaldar, faktýralar men tústerdi tańdaýda belgili bir erkindigi bar. Ol óziniń boıaý tústeri men túrlerin qoldanyp, olardy sahnanyń basqa da elementterimen, proporsııalarmen úılesimdi sáıkestirýge tyrysady, osylaısha sahnada keıipkerlerdi túr men tús, jaryq arqyly jandandyrady, ártisterdiń qımyl plastıkasyn matalardyń sozylǵyshtyǵy nemese qattylyǵy arqyly kórsetedi, sándik bólshekterdiń kómegimen erekshelikter qosyp, keıipkerlerdiń minezderi men beınelerdiń ózgeshelikterin pash etedi. Kostıýmder boıynsha sýretshi shyǵarmashylyq jumys jasaıdy: mýzykamen, operalyq jáne balettik oryndaýmen, dekorasııalarmen, jaryqpen ansamblde keıipkerler anaǵurlym kórnekti, jandy, kelisti ári shynaıy bola túsedi.
Dızaıner Darıǵa Taıshyqovanyń aıtýynsha, qazaqsha kostıýmder merýertpen jáne asyl tastarmen jıi bederlenip, kúmispen, altynmen bezendiriledi. Bul elementterdi býtafor sehynda arnaıy ázirleıdi. Máselen, E.Rahmadıevtiń «Alpamys» spektakli úshin jalpy alǵanda, shamamen myń metall element pen áshekeı daıyndalǵan. Olar jeke zergerlik buıym retinde de qoldanyldy, sondaı-aq jabdyqqa áshekeı retinde de tigildi. Ulttyq kıim-keshek qoldan toqylǵan keste, applıkasııa, prınt, bıser, tastarmen jáne qazaq mádenıetinde tumardyń rólin atqaratyn basqa da kóptegen zatpen bezendiriledi.
«Ulttyq kostıýmde oıý-órnek aıryqsha mańyzǵa ıe, bul – ata-babalarymyzdyń materıaldyq-mádenı murasynyń jeke aýqymdy bóligi. Naqty tarıhı derektilikti saqtaý maqsaty bolmasa da, bul taqyrypty jaqsy túsiný mańyzdy. Kıimde qandaı, al kilem, ydys-aıaq pen basqa buıymdarda qandaı oıý-órnekti qoldanýǵa bolatynyn túsiný qajet», deıdi dızaıner.
Teatr kostıýmderi – ssenografııanyń eń mańyzdy elementteriniń biri ekeni sózsiz. Bul jumyspen úlken shyǵarmashyl top, qolónerdiń qupııasy men syryn biletin ozat sheberler aınalysady. Qazaq halqynyń ulttyq naqyshtarynyń ár túr-túsin, ár detalin aıshyqty beıneleý, ony sahnaǵa, keıipkerdiń bolmys-bitimine laıyqtap jasaý da sahna syrtyndaǵy teatr ınesin ustaǵan sheberlerdiń talant-talabyna baılanysty bolsa kerek.
