Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
El erteńin áriden oılaǵandyqtan tereńnen tolqyp shyqqan pikir osyndaı-aq bolar. Memleket basshysy: «Biz, eń aldymen, jastardy kitap oqýǵa baýlýymyz kerek. Sonda jappaı kitap oqıtyn ultqa aınalamyz. Táýelsizdik kezeńinde elimizde kitaphana isi kenjelep qaldy. Toqsanynshy jyldardaǵy alasapyran ýaqytta myńdaǵan kitaphana jabyldy. Mıllıondaǵan kitap qorynan aıyryldyq. Keıingi jyldary jaǵdaıdy túzeý úshin áreket jasalyp jatyr», dedi. О́tpeli kezeńniń ókpek jeline shydamaı, shalǵaıdaǵy shaǵyn aýyldarda qara ormandaı qalyń oqyrmanǵa minsiz qyzmet etip kelgen kitaphanalar jabylyp, baǵa jetpes baılyq joǵalǵan.
Búgin osy olqylyqtyń ornyn qalaı toltyrmaqpyz? Kókshetaýdaǵy eń iri kitap dúkeni jabylǵaly jyldan asty. Jumys istep turǵanynda talaı baryp, kitap alǵanbyz. Oqyrman da az emes edi. Endi nelikten jabylǵanyn surap bilý de múmkin emes. Kitap dúkeniniń ujymy áldeqashan tarap ketken. Zamanynda jeti myńnan astam kitap qory bolatyn edi. Rýhanı baılyqtyń nury shalqyp turatyn kitaphananyń ishi kóz jaýyn alatyn sándi edi. Keıingi jyldary jaryq kórgen ult ádebıetiniń shuraıly shyǵarmasymen qatar balalarǵa arnalǵan ádebıet te mol-tuǵyn. Nemerelerimizdi kitap oqýǵa baýlymaq bolyp ádemi sýrettermen bezendirilgen kitapshalar alýshy edik. Máseleniń mánin bilemin deıtinderdiń aıtýyna qaraǵanda, kitap saýdasy tıimsiz bolǵan-mys. Endi dál osyndaı kitap dúkeni joq oblys ortalyǵynda ádebıetke qumar at tóbelindeı qaýymnyń suranysyn qalaı qanaǵattandyrýǵa bolady?
О́ńirde qansha kitap dúkeni bar eken degen saýal aldymyzdan kese-kóldeneńdep shyǵa bergen. Biraq kitap dúkenderiniń tizginin ustap, bar jumysty júıelep otyrǵan mekeme joq eken. Sebep – dúkender jekemenshik. Oblystyq mádenıet basqarmasynyń aqparatyna qaraǵanda, Atbasarda tórt, Esil men Sandyqtaý aýdandarynda bir-birden jáne Stepnogor pen Kókshetaý qalalarynda tórt kitap dúkeni bar eken. Jıyntyq sany on. О́zge aýdandardyń turǵyndary kitap oqymaıtyn bolyp shyqqany ma?
«Erterekte aýylda kitapqumarlar bir-birin jaqsy biletin, – deıdi Nurlan Alpysbaev. – Bir adamda jaqsy kitap bolsa, at túıedeı qalap, qolqalap, kezekke turyp oqıtynbyz. Alda-jalda betine syzat tússe, aıyp arqalaıtynbyz. Oqyp bolǵan soń bir-birimizben pikir almasatynbyz. Kókshetaýlyq jazýshy Estaı Myrzahmetovtiń «On bes jyl ótken soń», «Medet», «Kógaldaıdyń kók shaqpaǵy» kitaptaryn osylaı oqydyq. Ázilhan Nurshaıyqovtyń «Mahabbat, qyzyq mol jyldaryn» aıdyń jaryǵymen. Muqaǵalıdyń óleńderin jylap júrip oqıtynbyz.
О́tken shaqtyń eski elesin tiriltsek, kitap bylaı tursyn, ádebı jýrnaldar ár úıde qattap jınalatyn, bir sany joǵalmaıtyn. Ondaı jýrnaldar malshynyń eteginiń qonyshynda júrdi dep aıtsaq, artyqtyǵy joq. Ata-analar keshke, ymyrt úıirile bala-shaǵasymen otyryp birge oqýshy edi.
Tálimdi tárbıeniń basy, qaınar kózi osy kitap edi. Qazir eńbektegen baladan eńkeıgen kárige deıin áleýmettik jeliniń ishinde. Ondaǵy áńgimeniń aý-jaıy barshaǵa belgili. Osy taqyrypty indetip izdegende birer dúkenge keziktik. At aınalǵysyz tar eken. Kóńiliń aýǵan kitapty qolyńa ustap, ańdatpasyn oqı almaısyń. Esesine ortalyq ámbebap dúkenniń ishinde Reseıdiń ádebıeti syńsyp tur. Zorlyq-zombylyq, qııanat taqyrybyn jyrlaıdy. Tárbıeniń dertesi teris burylǵandyǵynyń bir sebebi osynda jatqan joq pa? Aıtpaqshy, ortalyq bazarǵa bara jatqanda qara joldyń qos qaptalynda kitap satyp otyrǵan apaılar kezigedi. Aldaryndaǵy jaımadaǵy kitaptyń bári derlik Reseı basylymdary. Ýaqyt tabynan sarǵaıǵan, keıbir betteri julynǵan. Kitapqumarlardyń qaısybirin osy jerden keziktirýge bolady. Qaıtsin endi, ádebı dúnıeni ańsap, toıat tilegen kóńildi aldarqatý kerek qoı.
Jaqsy kitapty jan azyǵyna aınaldyrǵysy kelgen kókshetaýlyq oqyrman úlken bir zamanaýı kitap dúkeni ashylsa eken dep tileıdi. Jan jadyratar sol jaqsylyq qashan bolar eken?
Kókshetaý
