Sýrettegi Súıinbaı

Onyń Almatydaǵy О́ner mu­rajaıynyń altyn qoryn­da saqtaýly Kenesary, Abaı, Jambyl, Amangeldi Imanov, Shoqan Ýálıhanov syndy myq­ty qazaqtar beınelengen portretteri búgingi óskeleń urpaqqa qundy olja bolyp otyr. Sondaı-aq munyń ishin­de 1972 jyly salynǵan Súıin­baı Aronulynyń halyqtyq ob­ra­zy tereńinen bederlengen port­reti de bar. Sýretshi dál osy týyndysynda epıkalyq qa­rym-qabiletin jan-jaqty ashqan­daı kórinedi.

Eske salsaq, Súıinbaı Aron­ulynyń beınesi táýelsizdik­tiń alǵashqy jyldary tól valıýtamyz «úsh teńge» arqy­ly kópshilikke tanys boldy. Aqyn­nyń bul sýreti ómirden ótken soń jetpis jyldan keıin salynǵan. Atalǵan týyndy bú­ginde Soltústik Qazaqstan ob­lystyq beıneleý óneri mura­ja­ıynda saqtaýly tur.

Jalpy, Ábilhan Qasteev ta­qyryp qylǵan tulǵalardy qa­laı jazyp, qalaı zert­te­ge­ni týraly túrli ańyz aıtylady. Máselen, 1916 jylǵy ult-azattyq kóterilisiniń kó­se­mi, batyr Aman­gel­di Imanovtyń port­retin salý úshin Torǵaıdy bir­neshe aı boıy aralap, derekter jınap, kózkórgen zaman­dastarymen kezdesken. Abaı­dyń beınesin keskindegende de Shyńǵystaýǵa birneshe márte baryp, týǵan topyraǵyn sezingen.

Al HIH ǵasyrda Jetisý óńi­rinde ómir súrgen aqynnyń fotosýreti bolmaǵandyqtan kes­kin-kelbetin onyń urpaq­tarynyń aıtýymen aınytpaı keltiripti. Bul týraly sýretshi 1972 jyldyń 23 maýsymynda «Qazaq ádebıeti» gazetin­de jaryq kórgen «Súıinbaı­dyń sýreti» atty maqalasyn­da: «Alataýdaı aqıyq aqyn­nyń sýret beınesin jasaýmen shuǵyldanǵanyma, mine, jyldan asty. Aqynnyń ómiri men tvorchestvosyna qatysty derekterdiń bárimen túgeldeı derlik tanystym. Súıinbaı­dyń fotoportreti joq. Sondyq­tan budan 80 jyl buryn ómir súrgen ataqty adamnyń qas-qabaǵy, mańdaıy, kózi, mu­ryn bitisi, erin, jaq, ıek, taǵy bas­qa anatomııalyq keskinderi qan­daı edi degen suraqtarǵa jeke-jeke anketalyq anyqtama­lar aldyn ala berildi. Sodan soń olardyń barlyǵy birtu­tas kúıge keltirildi», dep jazady. Izdenis barysynda nemere qyzy Úkijan Sypataeva men atalasy Myrzabaı Sataev­pen aqyldasqanyn, aqynnyń bet álpeti, pishin-kelbeti nemere uly – Toǵyzbaı Malybaev­qa keletinin, onyń da fotosý­re­tin jan-jaqty zerttegenin, ózge de týǵan-týystarynyń kes­kin-kelbetin nazardan tys qal­dyrmaǵanyn, otbasy­lyq ortaq belgilerin anyqtaǵa­­nyn tilge tıek etedi. Qylqalam ıesiniń bastaǵan isin qashan aıaq­­taǵansha jumys ornynan turmaıtyn ádeti bolǵan. Sońǵy núktesi qoıylyp, boıaýy kep­pegen portretti aqynnyń tý­ǵan-týystaryna kórsetkende Úki­jan Sypataeva: «Súıin­baı­­dyń keskin-kelbetine dál ke­ledi. Men osy beıneni Súıinbaı d­ep ­tanımyn», dep jylap jiber­se kerek.

Iá, keńes ókimeti tu­syn­­da oblystyq beıneleý óne­ri murajaılarynyń qo­ryn Almaty men Máskeý qa­la­la­rynyń Sýretshiler oda­ǵy ja­saqtap otyrǵanyn bi­le­­miz. Sol kezderi óńir-óńir­degi jer­gi­lik­ti murajaılar Qazaq­stan­nyń ǵana emes, ózge elderdiń de bel­gili sý­retshileriniń týyn­dylary­­­men tolyqqan. «Súıinbaı» port­re­tin de Pet­ropavl qalasyna ótken ǵa­syr­dyń 90-jyldary Qazaq KSR Sýretshiler odaǵy jáne kórkemóner kórmeleri basshylyǵy jibergen. Qar­jynyń jetispeýshiliginen kar­tınalardy jer-jerlerge taratqan.

Bıyl týǵanyna 120 jyl tolyp otyrǵan sheber sý­ret­shi Ábilhan Qasteevtiń mol mu­rasy – búgingi urpaqqa ol­ja. Otbasylyq muraǵatta sý­­­ret­shiniń 400-ge jýyq ju­my­sy bar. Portretteri, syzbalary, etıýdteriniń kóbi ot­ba­sylyq qorda saqtalǵan. Odan bólek, týyndylarynyń biraz bóligi Almatydaǵy О́ner mura­jaıynda tur. Pav­lo­dardaǵy mýzeıde de 15 shaqty­ týyndysy bar. Jarkenttegi ­Sýret gale­reıasynda da Qasteev­tiń kartınalary qoıyl­ǵan.