Alǵashqy

Álem ádebıetindegi she­ber sýretkerlerdiń shy­­­ǵar­­ma­shy­lyq zertha­na­syna úńilsek, ár qa­lam­ger­diń ádebı debıýti oqyr­man­nan birden jaqsy pikir ala almapty. Máselen, parasat álemine aqyn bolyp kelgen Gogoldiń al­ǵashqy óleńderi synǵa ushyrap, olardy kóz kórmesteı qylyp otqa jaqqan qalamgerdiń «Revı­zordy» jazaryna sol ýaqytta eshkim senbedi. Al Chehov aqsa­qal­dyń erekshe yqylasyn alǵan («Tolstoıdan ǵana qorqa­myn. Oılap qarańyzshy, Anna­nyń qarańǵyda kóziniń jarqylyn sezip, kórgenin jazǵan sol emes pe?») Lev Tolstoıdyń al­ǵash jazǵan «Balalyq shaq» («Det­stvo») povesinen onyń sheber sýretkerligi birden ańǵaryl­ǵan­daı. Jazýshynyń osy qar­qynynan «Soǵys jáne beıbit­shi­lik» («Voına ı mır») romany­nyń týary da sezildi. Fransýz ádebıetine ǵajaıyp shyǵarmalar syılaǵan Onore de Balzak­tyń ádebı debıýti sanalatyn «Shýandar» («Shýany») tarıhı romany (1829 jyl) aıtarlyqtaı synǵa ilikpedi. Bul sátti qadam avtordy ádebı úderiske jańasha qalyppen kelgen «Adamzat komedııasy» («Chelovecheskaıa komedııa») epo­peıasyn týdyrdy. Áıgi­li «Shal men teńiz» povesiniń avtory Ernest Hemıngýeı bolsa, al­ǵash ret ertegi jazyp jazýshy­lyq qa­­bi­letin shyńdaǵan eken. Al tú­rik áde­bıetiniń myqtysy Or­han Pamýk shy­ǵarmashylyq­ta­ǵy ­qa­da­­myn «Djevdet-beı men onyń bala­­lary» («Djevdet-beı ı sy­­no­vıa», 1979) romanymen bastap, bú­gin­ge deıin birshama povest-ro­man jazdy. Qazir Pa­mýk­­ty qa­zaq oqyrmany, jalpy álem ­hal­qy esh jarnama­syz-aq oqı­dy.

Súbeli sóz ben júırik oı ja­­rysynda avtor men onyń jaz­­­ǵandaryna qatysty keıde ádil, keıde asqaq bılik aıtyp, tórelik eter kúsh – qoǵam men ýaqyt. Máselen, qazaq ádebıeti qorjynyna mol mura qaldyrǵan Muhtar Áýezovti, álem halqy demeı-aq qoıaıyq, óz oqyrmandarymyz «Abaı joly» roman-epopeıasymen ǵana ta­nıdy. Jıyrma bir jasynda «Eńlik-Kebek» pesasymen dúıim jurtty tańǵaldyrǵan jazýshy qalamynan «Qorǵansyzdyń kúninen» bastap qanshama kórkem týyndylardyń jaryq kórgeni málim. Biraq keı kózqarastarǵa súıensek, M.Áýezov «Abaı jolynan» basqa eshteńe jazbaǵan­daı. Halyqqa Aıan obrazymen jaqsy tanys Saıyn Muratbekov oqýshylarynyń Saıyn degende jańylyspaı aıtar shyǵarmasy – «Jýsan ıisi» ǵana. Al Berdi­bek Soqpaqbaev esimin halyq jadynda jattatqyzǵan «Meniń atym Qoja» shyǵarmasy ekeni­ne eshkim daý týdyra almas, sirá. Kóp oqyrman bile bermeıtin avtor Baqqoja Muqaı ádebı ortaǵa kórerge kóz, tanymasqa sóz qy­lyp «О́mirzaıasymen» ózgeshe qaldy­ryp ketkendeı. Avtordyń «tátti tamuǵyn» bir shyǵarmasymen ólshep júrgen myna qoǵamdy túsiný qıyn-aý.