Kúızelisten qutqaratyn pernetaqta

«GoDays» – jasandy ıntellektige negizdelgen, jumystaǵy kúızelisti anyqtaıtyn jáne onyń aldyn alatyn qural. Ol adamnyń kompıýterdegi reaksııasynyń ózgerýin baqylap, janama áreketterdi taldaıdy. Bul tapsyr­ma­lardyń júktemesi men kúrdeliligin ózgertýge, qyzmetkerdiń erekshe qabiletin tabýǵa, ónimdilikti arttyrýǵa múmkindik beredi. «GoDays» alty aı ishinde «Toyota JP», «Shell US», «Nike US & Spotify» kom­pa­nııalarymen, sondaı-aq Eýropa, Shyǵys Azııa jáne AQSh-taǵy 30-dan asa kásiporynmen jumys istedi. Tipti «My Ventures» venchýrlyq qorynan 3 000 000 dollar ınvestısııa tartty.

Sheteldiń alyp kompanııalary men qorlarynan qanshama mlrd aqsha tartqan bul júıeniń qandaı ereksheligi bar? Oılanyp qarasaq, ár adamnyń túrli jaǵdaıda qozǵalys turaqtylyǵy bar. Jaǵ­daıǵa baılanysty perneni basý tásili ózgeredi. Otandastarymyz jasaǵan júıe­den adam týraly kóp aqparat alasyz. Máse­len, búgin uıqysy qandy ma, túski úziliste áriptesteriniń birimen urysyp qal­mady ma, kúnniń qaı bóliginde ózin jaqsy sezinedi jáne t.b.

Osynyń bárin bilgende «Bul ıdeıa qaıdan keldi eken?» degen oıǵa shomasyń. El tańǵalǵan erekshe jobanyń ómirge kelýi de – ózgeshe. Estigende, kóńilimiz túsip, júregimiz aýyrdy.

«Toyota» kompanııasynda jumys istegenimde, dosym ekeýmiz alaıaqtardyń jolyn kestik, olar kólik shamdaryn urlap, sonyń kesirinen Reseıde avtokólik jınaý quny 20 paıyzǵa kóterilgen edi. Sodan keıin qyzmetimizde óstik. Alaıda kóp uzamaı dosym óz-ózine qol saldy… Saraptama onyń kásibı turǵydan sharshaǵanyn kórsetti. Júktelgen jumys pen qysymdy kótere almaǵan. Ol 3 aı boıy durys tamaq ishpedi, uıyqtamady. Qaıǵyly oqıǵa oryn alǵanda, meılinshe kóp adamdy osy jaǵdaıdan aman alyp qalýǵa qolymnan kelgenniń bárin isteımin dep ózime ýáde berdim», dep aqtaryldy «GoDays» startapynyń negizin qalaǵan dırektory Elnur Qaı.

Ol dosynyń basynan ótken jaǵdaıdan keıin jumystaǵy kúızelis týraly zert­teýdi qolǵa aldy. Aldymen taqyrypqa qatysty 55 ǵylymı jumysty oqydy. Oǵan osy izdenis ústinde Berklıdegi (AQSh) Kalıfornııa ýnıversıtetiniń psıhologııa professory Krıstına Maslahtyń teorııa­sy erekshe unaǵan. Ol pernetaqtadaǵy perneni basý sıpatynyń ózgerýinen adamnyń moraldy-psıhologııalyq jaǵdaıyn baǵalaýǵa bolady degen bol­jam jasaǵan. Sosyn startaptyń tehnı­ka­lyq dırektory Dımash Aıtqalı pro­fes­sordyń teorııasyn kodta qalaı júzege asy­rýǵa bolatynyn zertteı bastaǵan. Sodan plagındi belgili bir kezeńdegi per­nelerdi basýdaǵy ózgeristerdi baqy­laı­tyn pernetaqtamen biriktirý kerek degen sheshimge kelgen. Pernetaqtany neǵurlym uzaq bassa, soǵurlym jaqsy, kóp aqparat jı­naýǵa bolady. Keıin ony jasandy ıntel­lekt óńdep, nátıjesin kórsetedi. Osy­nyń bárin zerdelep alǵannan keıin, ame­rı­kalyq professordan ǵylymı eńbe­gin qoldaný úshin ruqsat suraǵan. Ol kisi kelisim bergen soń, barlyǵyn rettep, synaqtan ótkizýdi bastaǵan. Solaı bári ret-retimen júzege asyp, adamzatqa aýadaı qajet joba qyzmetine kirisip ketken. Tipti Qazaqstannan bólek, gıpotezany Portýgalııada da teksergen. Bul týraly «GoDays» operasııalyq dırektory Dınara О́skenbaeva: «Minez-qulyq erekshelikteri ultqa baılanysty emes ekenin túsindik. «GoDays» Qazaqstanda da, Portýgalııada da jaqsy nátıje kórsetti. Qyzmetkerlerimiz arasynda ónimdi synaǵanda, bir jigittiń úsh aıdan burynǵy emosıonaldy kúızelisin boljaı aldyq. Tabysty keısterden soń, bárin sıfrlandyra bastadyq. Komandasynda kúızeliske jaqyn qyzmetker bar degen aqparatpen birge, basshy «GoDays»-ten onyń jaǵdaıyn jaqsartý jóninde keńes alady. Mysaly, qyzmetkerdiń jumysyn azaıtý nemese jumys kúrdeliligin tómendetý, keıde tipti adamdy qysqamerzimdi demalysqa jiberý sııaqty keńester. Sóıte tura basshy qandaı jaǵdaı bolsyn kúızelis kúdigi týraly qyzmetkerdiń betine týra aıtpaýǵa tıis. Muny kóbi álsizdik retinde qabyldaıdy. Ádeptilik bul jerde – sáttilik kilti», dedi.

Rasynda, kúızelisti kóbi álsizdik dep oılaıdy. Degenmen kúızelispen kúresý – qazirgi qoǵamnyń ózekti máselesiniń biri. Ásirese jumystaǵy kúızelis adamnyń dińkesin qurtyp, tipti ekonomıkaǵa da áser etedi. DDSU men áleýmettanýshylar, psıhologter «Kúızelis – HHI ǵasyrdyń eń qorqynyshty epıdemııasy», dep baǵa bergen. Ǵalam geosaıası jáne ekonomıkalyq daǵdarysqa ushyrap, «COVID-19» áserinen endi qalpyna kelgende, álemge jańa dert bildirmeı dendep endi.

– «GoDays» ıdeıasymen portýgaldyq onlaın-akseleratorǵa tústik. Ol jaqta jergilikti ýnıversıtetter men eldegi iri baılanys operatory «MEO» kompanııasyna kirýge múmkindik aldyq. О́nimimiz – MacOS, Linux jáne Windows júıelerine ornatýǵa bolatyn tehnıkalyq plagındi synaqtan ótkizdik. Aıtpaqshy, biz API ınterfeısin 100 paıyz yqtımaldyqpen alý úshin úılesimdilikti uzaq ýaqyt tekserdik. Kún saıyn bas tartatyndar boldy. Tek mıllıon ıterasııa men 9 aı jumystan keıin ǵana bári oıdaǵydaı boldy. Bastysy, pernetaqtadaǵy perneni basý arqyly adam janyn baqylaý teorııasy qyzmet etetinin dáleldeı aldyq. Qyzyq keıs boldy. IT-kompanııalardyń birinde synaq júzinde 16.00-den 00.00-ge deıingi jumys ýaqytyn engizdik. Osy ózgeristiń arqa­synda qyzmetkerlerdiń jumys ónim­diligi 20 paıyzǵa artty, sebebi IT-maman­dar­ǵa keshke jumys istegen ońaı, – dedi Elnur máselege sheshim usynyp.

Emosıonaldy shıelenis depres­sııa­ men basqa aýrýlardyń paıda bolý qaý­pin arttyrady, ónimdilikti tó­men­detedi. Stenford zertteýshileri jumys kúı­ze­li­siniń AQSh-taǵy ólim men den­saý­lyq saq­taý shyǵyndaryna qalaı áser etet­inin tal­daǵan. Jyl saıyn osyǵan baı­lanysty eko­nomıka shamamen 190 mıllıard dollar joǵaltady eken (bul ulttyq densaýlyq saqtaý shyǵyndarynyń shamamen 8 pa­ıyzy). Eń qorqynyshtysy, jumystaǵy kúızelis jylyna shamamen 120 myń ólimge ákeledi.

Mine, osy aqparattardy kórgende, otandastarymyz jasaǵan júıeniń mańyzyn uǵa túsemiz. Olar tek kúızelisten qutqaryp qana qoımaı, tıimdilikti arttyrý úshin de kóp zertteý júrgizgen. Bárimiz biletin «Trello-men» birigý maqsatynda kelisimshart jasaǵan. Bul qyzmetker qandaı júktemeni kótere alatynyn túsinýge múmkindik beredi. Júıe basshyǵa tapsyrmalardy durys bólýge kómektesedi: kimge jyldam isteletin jumysty oryndatý kerek, al kimge úlken jobalardy tapsyrýǵa bolatynyn kórsetedi. Sóıtip, shamadan tys júktemeni boldyrmaýǵa bolady. Buǵan qosa «GoDays» ujymy jasyryn kóshbasshylardy anyqtaı alatyn taǵy bir ónim ázirlep jatyr. Eýropalyq bankten alǵan jaqsy úlgini qoldanbaq. Ony Elnur «Mysaly, bir bankte áıel qyzmetker jumystyń kóp bóligin bir ózi jaýyp otyrǵan. Alaıda onyń ornyna bunyn bárin birge istedik degen basqa adam qyzmette joǵarylaǵan. Qyz bala taǵy bir jarym jyl istep, kúızeliske túsip, jumystan shyǵyp ketken. Esesine «Microsoft» kompanııasyna jaqsy qyzmetke ornalasty, al bank bilikti mamanyn joǵaltty», dep túsindirdi. Iаǵnı pernetaqta arqyly kóshbasshyny anyqtaıtyn júıeni iske qossa, jumystaǵy ádiletsizdikpen de kúresýge bolady.

– Qazaqstan týraly aıtsaq, jaqsy qyzmetkerdi joǵaltyp almaýǵa kómek­tesemiz. Týrasyn aıtqanda, bizdiń naryqta aqpa­rattyq tehnologııalar salasynyń joǵary bilikti mamandary kóp emes. Olar úshin kúres júrip jatyr.Túrli jergilikti kom­panııada aýdıt júrgizip, kadr turaq­tamaıtynyn ańǵardyq. Nege bulaı bolatynyn eshkim taldamaıdy. Ketken kisi ketti. Degenmen bul aıtarlyqtaı ekonomıkalyq shyǵyn. Jumys berýshi beıimdelýine baılanysty alǵashqy 3 aıda tolyq kúshinde jumys isteı almaıtyn jańa qyzmetkerdi oqy­týǵa aqsha jumsaýy kerek. Odan da qyz­met­kerge jumystan ketpeıtindeı jaǵdaı jasaǵan ońaı ári tıimdi, – dedi Dınara.

Jasampaz ári janashyr ujymmen ázirge tek otandyq kompanııalar jumys istep júr: IT, bankter, konsaltıng. Basym bóligi – halyqaralyq korporasııalardyń bólimsheleri nemese jumys barysynda batystyq kózqaras pen tásilderin qoldanatyn bizdiń jergilikti uıymdar. Iаǵnı tek qana V2V. Qazir elimizde qyzmetkerge degen qatynas jaqsy jaǵyna ózgerip jatyr. Sebebi kóp kompanııa «well-being», ıaǵnı adamdardyń ál-aýqatyna mán beretin bólimder ashqan. Basynda «GoDays» ujymy «Toyota», «Shell», «Nike», «Spotify»-da jumys istegen. Keńesshiler arqyly baılanysqa shyqqan. Bul týra­ly «Olarmen tegin jumys istedik desem bolady. Olardyń senimin aqtap, óz qundylyǵymyzdy dáleldeý biz úshin mańyzdy boldy. Qolymyzdan keldi de. Osy brendterdiń keıbirimen kelisim shart jasasýǵa daıyndalyp jatyrmyz. Mysaly, qazir Qazaqstanda, Kıprde jáne AQSh-ta keńseleri bar bir IT-kompanııany qosyp jatyrmyz. Áýeli osy jaqta jumys isteımiz dep kelistik, olarǵa unasa, basqa elderdi qosamyz», dedi Elnur.

Otandastarymyz Ońtústik Koreıa men Japonııada taralýdy josparlap otyr. Ondaǵy halyqaralyq korporasııalar artyq jumys isteý máselesin sheshkisi keledi. Osy eki memleket – emosıonaldy kúı­zelis máselesi ýshyqqan jáne ony sheshýge suranysy bar elder. Ońtústik Koreıada otandyq jobaǵa qy­zy­­ǵý­­­shylyq bar. Biraq uzaqqa shabý úshin, asyq­paıyq dep sheshken. Aldymen amerı­kalyq kompanııa retinde eseptelý úshin Delaverde tirkelýdi josparlap otyr. Jalpy, bolashaqta aqparat jınaý­dyń eki nusqasyn qarastyrǵan. Birinshisi, qyzmetker aptasyna 1-2 ret psı­holog qurǵan arnaıy saýalnamany toltyrady. Onda emosıonaldy kúıze­listi anyqtaıtyn 20 suraq bar. Buǵan qosa pernetaqtada 1-2 sóılem jazý kerek. Budan keıin jasandy ıntellekt bar­lyq aqparatty óńdep, adamnyń hal-jaǵ­daıyn 94,5 paıyzǵa deıingi dáldikpen anyq­tap beredi. Ekinshisi – turaqty túrde perne­t­aq­ta­d­aǵy aqparatty oqyp turý. Bul – tıim­di­rek nusqa. Pernetaqtany neǵurlym kóp bas­sa, qyzmetkerdiń portreti men onyń jaǵ­daıyn túsiný soǵurlym dálirek bolady.

Otandastarymyz qarjyny aı saıynǵy ja­zy­lymnan taýyp otyr. Kompanııa bir qyz­metker úshin 4,49 dollar tóleıdi. «Alaıda ázirge tabysqa shyqqan joqpyz, ope­ra­­sııalyq mınýstamyz. Bul jaqsy da shyǵar. Eger aqshanyń sońynan qýa bas­ta­saq, ónimdi damytýǵa jetkilikti ýaqyt bóle almaımyz. Negizinde kez kelgen nárseni sa­tý­ǵa bolady. Tezirek aqshany alyp, tarap ke­týge de bolady. Biraq bizdiń maqsatymyz – kóp adamǵa kómegi tıetin dúnıe jasap shy­ǵarý. Osy jolmen kele jatyrmyz», deı­di izgi startapshylar. Sózi men isi sáı­kes­ken «GoDays» ujymyna súısinip qalasyń.