Jylýdy saqtaıtyn oqshaýlaǵysh: Tabys ta, túıtkil de bar

О́nim eksporttyq áleýetke ıe

Alǵash ashylǵan kezden-aq qurylys salasy mamandarynyń kóńilinen shyǵyp, suranysqa ıe bolǵan ónimniń ótimdiligi nede? Árıne, sapasyna baılanysty. Jy­lý oqshaýlaǵyshtyń álde­neshe túrin daıyndaıtyn kásiporyn sendvıch-panelderin de óndiredi. Sapa týraly áńgime sabaq­taǵan­da seriktestik bas­shy­lary ıtalıalyq «Gamma Meccanica SPA» kompanııasy­nyń tehno­logııa­­lyq jelisiniń jetistigin aýyzdary­nyń sýy quryp maqtap otyr. Kási­poryn ónimderi ózderiniń «MakWool» saýda belgisimen tir­­kelgen. Ataq-abyroıy da óz elimizdiń ishin­de, alys-jaqyn shetelde de osy belgimen tanys. Daıyn ónim sapasy muqııat tekserilip, san túrli saraptamadan ótkizilip, otandyq jáne reseılik tıisti sertıfıkattarǵa ıe bolǵan.

Kózdegen maqsatqa qol jetip, óz bıigine shyqqan kásiporyn ónimi qazir Reseı men Ortalyq Azııa elderine shyǵarylyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta jyldyq ónim kólemin 55 myń tonnaǵa jetkizbek. Ol úshin jańa tehnologııalardy qoldanbaq. Ásirese «jasyl» óndiriske ıek artýdy kózdeıdi. Tórtkúl dúnıege, tabıǵatqa, qorshaǵan ortaǵa zııan keltirmeý jaǵyn myqtap qolǵa alyp otyrǵan jaıy bar.  Qazir munda 170 adam jumys isteıdi, ortasha eńbekaqy 320 myń teńgeniń tóńireginde. Shaǵyn qalanyń turǵyndary úshin kóp-kórim tabys. Onyń ústine kásiporynda qol eńbegi meılinshe azaıtylyp, qyrýar jumys mehanıkalandyrylǵan.

QTJ qashanǵy qyrsyǵady?

Otandyq óndiristiń alǵa basqan qadamyn keri ketirip, tusaý bolyp turǵan tusy da bar eken. Osy bir máseleni ekpin túsirip aıta ketsek, artyq bolmas. Jalqyǵa emes, jalpyǵa qatysty dúnıe. Kásiporyn basshylarynyń málimdeýine qaraǵanda, «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasynyń qyzmetine kóńil tolmaıdy. Oqyrmanǵa túsinikti bolýy úshin sál tarqatyp aıta ketelik. Zaýyttyń irkilissiz jumys istep turýy shıkizattyń ýaqytynda, keshiktirilmeı jetkizilýine baılanysty. Al qajetti shıkizat, ıaǵnı bazalt tasy Reseıdiń Altaı ól­ke­sinen tasymaldanady. Altaıdaǵy «Altaı Koks» aksıonerlik qoǵamy usynatyn ónim Makınsk qalasyna jet­kizilgeninshe qanshama mashaqat. Shekaralyq aımaqtaǵy Qulandy stansasynda shıkizat tıelgen vagondy tasymaldaıtyn Qazaqstan jaǵynyń lokomotıvteri tapshy. Reseı jaǵynan keletin temirjol boıyndaǵy vagondar dál osy stansada irkilip qalady. Al shıkizattyń ýaqtyly jetkizilmeýi – qanshama shyǵyn.

Máselen, kúni buryn túzilgen ke­lisimsharttar ýaqtyly oryndalmaıdy, kredıtorlar aldyndaǵy mindetteme der kezinde ótelmeıdi, salyq ta júıeli tólenbeıdi. Osyndaı birqatar másele bir ǵana jaıdyń sátimen sabaqtalmaýy­nan týyndap otyr. Zaýyt basshylyǵy «Qazaqstan temir joly» basshylaryna birneshe márte hat jazyp, ótinish aıt­qanymen, ázirge oń qorytyndy shyǵa qoıǵan joq. Júk tasymalyndaǵy osyndaı oralymsyzdyqtar jıi týyn­daıtyny – shyndyq. Jalǵyz bul seriktestik qana emes, agroónerkásip salasyndaǵy qanshama qurylym beınet shegip otyr.

Qaldyqtar qaıta óńdeledi

Kásiporynnyń qorshaǵan ortaǵa zalal keltirmeýge tyrysyp, bar múmkindigin jumyldyryp otyrǵanyn joǵaryda syna­laı aıtyp kettik. Osy pikirdi sál ǵana damytyp aıtatuǵyn bolsaq, kásip­oryn aldaǵy ýaqytta álemdegi eń ozyq tehnologııalardy qoldaný arqy­ly qorshaǵan ortaǵa ıneniń jasýyndaı zııan keltirmeýge tyrysyp jatyr. 2023 jyldyń sáýir aıyn­da «FAS Hansek GmbH» nemis kom­pa­nııa­synyń tehnologııalyq jelisin ornat­qan. Bir aıta keterligi, osy jeli iske qosylǵannan keıin bazalt tasynyń qaldyǵyn  joıý sap tyıyldy. Qaldyqtar qaıta óńde­ledi. Demek óndiris barysynda qor­shaǵan ortaǵa zalalyn tıgizetin zııan­dy zat múlde qalmaıdy. Jaǵymdy jańalyqtyń áseri jasyl álemniń júzine kireýke túsirmeý bolsa, ekinshi jaǵynan únem máselesinde de utymdy. Alystan tasymaldanǵan shıkizat túgeldeı kádege jaratylady. Jańa jelini Germanııadan kelgen mamandar qurastyryp, munda jumys isteıtin adamdardy oqytyp, jolǵa qoıyp ketti.  

Endigi bir másele – bazalt tasynan talshyq óndirý kezinde qalatyn qaldyq. Bul qaldyq ekinshi qaıta óńdeýge jatpaıdy. Sondyqtan qaldyqty untaqtap, ınertti materıal daıyndaýǵa kóshken. Bul oraıda óndiriletin ónim óndiris­tik alańnyń astyna tóseıtin shaqpa tastarǵa aınalyp, dýal qabyrǵalary­na da paıda­lanýǵa ábden bolady. Osy jyl­dyń sáýir-mamyr aılarynda jańa óndiris jelisi tolyq qýatynda jumys isteı bastaıdy. Dál mundaı sıpattaǵy jańa dúnıe elimizde tuńǵysh ret qolǵa alynyp otyrǵanyn da aıta ketý kerek.

Shıkizattyń Reseıden tasymaldanyp jetkizilýi qıynǵa soǵyp otyrǵanyn aıttyq. Árıne, bazalt tasynyń qu­ra­myndaǵy hımııalyq qosyndylar ta­lapqa saı bolýy kerek. Mundaı tas óz elimizde de bar eken, tipti alysta da emes, Makınsk qalasynan qyryq shaqyrym jerdegi Kishkentaı jáne Kelinshek eldi mekenderiniń mańynda. Tek áttegen-aıy baǵaly tas «Býrabaı» memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń aýmaǵynda.

Tabysy mol kásiporyn shaǵyn qa­lanyń shyraıyna óz úlesin qosyp ke­­ledi. Jurtqa jasaǵan jaqsylyǵyn jarııalap aıtqylary kelmeıdi. Ol da – bir jaqsy qasıet. Qalaı bolǵan kúnde de, qyrýar adamǵa jumys berip, bıýdjetke qomaqty qarjy aýdaryp otyrǵan otandyq óndiristiń órge júzýi – quptarlyq-aq dúnıe.

Aqmola oblysy,

Bulandy aýdany