«Algorıtm boıynsha tasqynmen kúresýdiń birinshi kezeńindegi is-sharalardy ózen men saı-salanyń sýy azaıǵan ýaqytta júrgizý kerek. Munyń asa jaýapty kezeń ekenin umytpaǵan jón. Osy kezeńde ózen arnasyn, onyń barlyq saı-salasyn kelesi jyldyń sý tasqynyn apatsyz ótkizýge daıyndaǵan jón. Ásirese, eldi meken mańyndaǵy ózen arnasynyń tar jerin keńeıtý, sý jolyn bógeıtin tosqaýyldy joıý, arnany japqan aǵashtan, basqa da kedergilerden tazartýǵa basa den qoıǵan lázim. Aıta bersek, birneshe pýnktten turady. Birinshi kezeńdegi is-sharalardyń tolyq atqarylýy – tasqyndy úlken shyǵynsyz ótkizýdiń negizi. Mundaı daıyndyq keńes dáýiri ýaqytynda aldyn ala bekitilgen keste boıynsha tolyq oryndalatyn. О́kinishke qaraı, qazir olaı emes. Barlyq daıyndyq sý tasqynynan bir-eki aı buryn onyń zardabymen kúresýge qajetti tehnıka men ınertti materıaldy, tótenshe jaǵdaı qyzmetiniń jeke quramyn daıyndaý, evakýasııalaý pýnktin iske qosý jumystaryna jumyldyrylady. Ekinshi kezeń eldi mekender, qurylymdar, mal-múlik tegis sýdyń astynda qalǵan kezeńdegi tótenshe jaǵdaıdyń erekshe is-qımylymen erekshelenedi. Bul tasqynnyń aldyn alý emes, zardabymen kúresý, biraq tasqynnyń aldyn alý algorıtmi esebinde bekitilgen», deıdi O.Qarlyhanov.
Maman aıtqan ýájge sensek, sý tasqynynyń aldyn alý algorıtminiń birinshi kezeńi durys júrgizilmegendikten, jurt zardap shegip jatady eken. О́kinishtisi, bul jaǵdaı uzaq jyldar boıy jıi qaıtalanyp otyr.
Onyń aıtýynsha, qazirgi bekitilgen tujyrymdama eldi mekenderde jylda qaıtalanyp turatyn sý tasqynyna baılanysty eshqandaı sheshim qarastyrylmaǵan. Eldi mekenderdi damytý tártibi tolyǵymen zerdelengen: sý, gaz, ınfraqurylym, ekologııa, órt qaýipsizdigi, kadr, ózin ózi basqarý máseleleri, bári qarastyrylǵan. Tek sý qaýipsizdigi, tasqynnan qorǵaný sharalary, onyń tehnıkalyq-tehnologııalyq joldaryn qamtamasyz etý tetigi joq.
«Artyq sýdy jınap, jazda qajettilikke jumsaý – kún tártibinde turǵan jumys. Prezıdent tarapynan da bul másele burynnan aıtylyp júr. Úkimet pen mınıstrlikter qajetti qujattar daıyndalǵan, biraq nátıjeli jumys joqtyń qasy. Jalǵyz nátıje – Syrdarııa ózeninde 2010 jyly salynǵan Kóksaraı qarsy rettegishi. Oǵan da 15 jyldaı ýaqyt ótti. Qazir sý tapshylyǵy men tasqyn sýdyń áleýetin bir maqsatta paıdalanýǵa, ıaǵnı erte kóktemde sý jınaǵyshtarǵa (toǵandarǵa, sý qoımalaryna, kontrregýlıatorlyq sý nysandaryna, kólderge, ózenderdiń eski qurǵaq arnalaryna) jınap alyp, jazda paıdalanýǵa elimizde tolyq tehnıkalyq jáne tehnologııalyq múmkindikter bar. Sózden iske kirisetin ýaqyt keldi. Qyzyl sýdy jınaýdyń eń utymdy jáne qaýipsiz ádisterdiń biri – kóltoǵan (lıman) júıesin qaıtadan qalpyna keltirý. Kóltoǵan tehnologııasynyń ereksheligi – qaptap kele jatqan topan sýdy bir núkteden emes, birneshe jerden kishi bógetter arqyly ustap, tómengi qatardaǵy kelesi bógetterge eki jaǵynan qaýipsiz jolmen jiberip otyrady. Nátıjesinde, birneshe tosqaýyl qatarynan ótken qyzyl sýdyń qarqyny báseńdeıdi, onyń kóp mólsheri kóltoǵanda jınalyp, aýdany mal azyǵynyń senimdi jemshóp kózine aınalady. Al qajetti tustarda, ǵylymı-zertteý nátıjeler negizinde turaqty sý ustaǵyshtar, qarsy rettegishter salynsa, tasqyn úlken ekonomıkalyq paıda ákeletini daýsyz. Biraq kóltoǵannan bastap, sý jınaǵysh, qarsy rettegishderdi salý ǵylymı negizdeme arqyly, smetalyq-qurylys qujattar negizinde júrgizilýge tıis», deıdi maman.
Jambyl oblysy
