Is-sharaǵa qoǵamdyq qordyń tóraǵasy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratker-zańgeri, zań ǵylymdarynyń doktory, professor Beket Turǵaraev, Halyq qaharmany, qazaqtyń tuńǵysh ǵaryshkeri Toqtar Áýbákirov, Dúnıejúzi qazaqtarynyń qaýymdastyǵy – halyqaralyq qoǵamdyq uıymy tóraǵasynyń birinshi orynbasary Zaýytbek Turysbekov, qoǵam qaıratkeri Amalbek Tshanov, «Ardagerler uıymy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi ortalyq keńesiniń birinshi orynbasary, tarıh ǵylymdarynyń doktory О́mirzaq Ozǵanbaev, Reseı Federasııasynyń Almaty qalasyndaǵy bas konsýly Dmıtrıı Týraev pen ózge de azamattar qatysty. Konferensııa moderatory qala ákiminiń orynbasary Sársen Quranbek prezıdıým múshelerin kópshilikke tanystyryp, halyqaralyq jıynnyń máni men mańyzy týraly aıtyp ótti. Konferensııa barysynda Reseı jerinde ósip, qyzmet etse de júregi qazaq dep soqqan azamattyń ultjandy qasıeti men erekshe meıirbandyq minezi jan-jaqty qyrynan ashyla tústi. Baıandamashylar minber bıiginen ult perzentiniń ónegeli ómiri men tulǵalyq qasıetteri jóninen syr aqtardy.
Alǵash bolyp sóz alǵan «Jeti jarǵy jáne Qojabergen jyraý» halyqaralyq qoǵamdyq qorynyń tóraǵasy, jıynnyń ótýine muryndyq bolǵan Beket Turǵaraev konferensııanyń Shymkentte uıymdastyrylýynyń tegin emes ekenin atap ótti.
«Aman Tóleev bul ólkeni óziniń týǵan jerindeı kórdi. Et jaqyn týystaryn da osy ólkeden tapty. Onyń kóp aralaǵany da, kóńilin sergitken dalasy da, janyna medeý izdegende tynyshtyq tabatyn rýhanı ortasy da osy topyraq boldy. Qazaq dalasynda 80 jasyn toılaǵan bolsa, ol osy ortany tańdar edi», dedi B.Turǵaraev. «El basyna kún týǵan shaqta ony qıyn-qystaýdan alyp shyǵatyn azamattar alǵa sýyrylyp shyǵady. Sondaı myqty adamnyń biri – zamanynan ozyp týǵan parasatty jan, saıası júıeniń qaharynan qoryqpaǵan, eshbir dushpanǵa ılikpegen búgingi zamannyń has batyry Amangeldi Tóleev aǵamyz. Amankeldi Moldaǵazyuly gýbernatorlyq qyzmetke asa aýyr ýaqytta kelip, keleshektegi salmaqty reformatorlyqqa daıyndalyp, óte kúrdeli ári qıyn memlekettik máselelerdi sheshýi kerek boldy. Onyń synǵa túser kezeńi osy bir aýyr ýaqytqa tuspa-tus keldi. Sol kezeńnen bastap oǵan artylǵan júk te, baǵalaý krıterııi de synnan ótkizildi. Aımaq ekonomıkasyn turaqtandyrýǵa baılanysty onyń ustanymy – aýrýy asqynyp ketken júıeni emdep, qutqarýdan turdy. О́zi basqaryp otyrǵan aımaqtyń múddesi úshin mańyzdy máselelerdi sheshýde kúsh-jigerin aıamady. Osy jolda tabıǵat bergen ustamdylyq pen baısaldylyq, zııalylyq pen kemeldilik kelbetin tanytty», dedi esteligimen bólisken B.Turǵaraev.
Toqtar Áýbákirov zal toly halyqty kórip, kóńili erekshe tolqyǵanyn jasyrmady. Bul qarapaıym adamdardyń ult qaıratkerin kózimen kórmese de onyń jasap ketken jaqsylyǵyn, ómirde qandaı jan bolǵanyn bilgisi kelgen aıryqsha yqylasy bolsa kerek-ti. Sondyqtan ǵaryshker aǵamyz jurtshylyqtyń osynaý ystyq yqylas peıiline alǵysyn aıtty. Ǵaryshker kezinde bir top delegasııa bolyp Kemerovo oblysyna barǵanyn, qaıratkermen tildesip, eki el arasyndaǵy saıası-ekonomıkalyq máselelerdi qozǵaı kele, Qazaqstanǵa kelýge qolqa salǵanyn jasyrǵan joq. Biraq belgili sebeptermen bul arman-tilek júzege aspaı qaldy. Sondaı-aq óz esteliginde Toqtar Áýbákirov Amangeldi aǵamyzdyń únemi ǵaryshkerler kúnine oraı dosyna quttyqtaý hattar jiberetinin erekshe bir jylylyqpen eske aldy. Oljas Súleımenov pen úsheýi minberden baıandamany qazaqsha jasaýǵa ýáde beripti. Soǵan baılanysty tuńǵysh ǵaryshker jıynda bastan-aıaq qazaqsha sóıledi. Alaıda erekshe qurmet tutqan baýyry A.Tóleev bul kúnge jete almaı ketkenine ókinish bildirdi.
Zaýytbek Turysbekov ult maqtanyshy A.Tóleevtiń eńbek jolyn, bıik parasatty ustanymyn elge, ásirese jastarǵa tanystyrý konferensııanyń negizgi maqsatynyń biri ekenin aıta ketti. Reseı jerinde osy azamattyń abyroıynyń arqasynda qazaq ultynyń upaıyn túgendegen kóptegen ıgi istiń atqarylǵanyn atap ótti. Máselen, Tóleevtiń pármenimen Máskeýdiń Volokalamsk shossesindegi mekteptiń birine Baýyrjan Momyshulynyń aty berildi. Budan bólek, ol Reseı astanasynda salynyp jatqan jańa metro stansasynyń Almaty qalasynyń atymen atalýyna kóp kúsh saldy. Sondaı-aq Ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy Rjev shaıqasynda qazaqtar kóp erlik kórsetti. Solardyń esimi óshpesin degen nıetpen eshkim kire almaǵan qupııa arhıvti aqtaryp, qazaq sarbazdarynyń esimi qurmet taqtasyna qashalyp jazyldy. Bul jerde de A.Tóleevtiń abyroıynsyz is bitpes edi. Baıandamashy ult perzentiniń janashyrlyq peıiliniń keremet bolǵanyn, qazaqtyń tarıhy men qundylyqtaryna erekshe qurmetpen qaraǵanyn tebirene aıtyp berdi. Sonyń bir mysaly О́zbekstandaǵy Áıteke bı babamyz jerlengen Nuratada zaýlim meshit saldyryp, sol aýmaqty úlken keshenge aınaldyrýǵa qarjylaı járdemin kórsetken Amangeldi aǵamyz bolǵan. Sodan soń Astrahan jerinde jatqan Bókeıhan babamyzdyń qorymyndaǵy eski belgini alyp tastap, ornyna úlken memorıaldyq keshen ornatýǵa A.Tóleev baryn saldy. Osylaısha, ult perzenti Reseıdegi qazaqtyń múddesin qorǵap, ultynyń abyroıyn asqaqtatýda janyn aıamady.
Reseı Federasııasynyń Almaty qalasyndaǵy Bas konsýly Dmıtrıı Týraev halyqaralyq konferensııany óz deńgeıinde uıymdastyrýǵa astalysqan azamattarǵa, sonyń ishinde Shymkent qalasy, Túrkistan oblysy ákimdikterine, «Jeti jarǵy jáne Qojabergen jyraý» halyqaralyq qoǵamdyq qoryna, onyń tóraǵasy Beket Turǵaraevqa erekshe alǵysyn bildirdi. Elshi A.Tóleevke búgingi zamannyń eń ozyq oıly qazaq halqynyń ókili degen baǵasyn berdi. Onyń Reseıdiń saıası qoǵamdyq júıesindegi qaıratkerlik isteri naǵyz batyrlyq áreketterge tán qasıet dep baǵalady. Ol Kýzbass óńirin jıyrma jyldaı basqarý kezinde qarapaıym halyqtyń senim údesinen shyǵyp qana qoımaı, dúnıe júzindegi saıasatkerlerdiń de erekshe yqylasyna bólendi. Sonymen birge saıası qaıratker ata teginen ajyramaı, tarıhı Otanynan da qol úzip ketpegenin aıryqsha atap ótti. Sondyqtan bul qasıetter A.Tóleevti erekshe fenomendi azamattar qataryndaǵy deńgeıge kótergenin málimdedi.
Ǵalym О́mirzaq Ozǵanbaev qazaq dalasy nebir uldardy ómirge ákelgenin, solardyń ishinde ózi syrtta júrse de júregimen, tilegimen árdaıym qazaq halqymen birge bolǵan Amangeldideı atpal azamattyń orny da syı-qurmeti de erekshe ekenin atap ótti. О́mekeń tarıhta Reseıdiń bıligine qarsy turyp, yqpaǵan, batyldyq kórsetip, aıbaryn asyrǵan qazaqtyń eki myqty batyr ulynyń izi qalǵanyn aıtty. Onyń bireýi Jumabek Táshenov bolsa, ekinshisi Amangeldi Tóleev edi. Solardyń alǵashqysy soltústik aımaqtaǵy qazaq jerleriniń Reseı quramyna enip ketýine batyl qarsylyq kórsetip, tosqaýyl jasasa, ekinshi tulǵa sol kezdegi Reseı basshysynyń qaharynan seskenbesten, oıyn ashyq jetkizip, bılikti qatty sastyrǵan bolatyn. Sonymen birge ǵalym ult perzentiniń júreginiń túgi bar qaısar er bolǵanyn da atap ótti. Osylaı degen ol talaı terrorıstik áreketterde A.Tóleevtiń qoryqpaı lańkestermen tikeleı baılanysqa shyǵyp, máseleni qarýly qaqtyǵyssyz beıbit jolmen sheshilýine muryndyq bolǵanyn ómirdegi naqty bir-eki mysalmen keltire ketti.
Aıtýly azamattyń qoǵamdaǵy róli men saıası qaıratkerligine arnalǵan halyqaralyq konferensııada, sondaı-aq Prezıdenttiń shtattan tys keńesshisi M.Sqaqov, qoǵam qaıratkerleri O.Asanǵazy, S.Jalmaǵanbetova, belgili tarıhshy Z.Qabyldınov jaryssózge qatysty. Jıyn barysynda ult maqtanyshynyń kesek minezi men batyrlyq tulǵa bolmysy jaıynda sóz qozǵaýmen qatar, uıymdastyrýshy tarap elimizdiń úlken qalarynan A.Tóleevke arnap eńseli eskertkish turǵyzyp, kóshe atyn berý kerek degen usynys-tilekterin jetkizdi.
ShYMKENT
