Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Buǵan deıin memlekettik satyp alýda «kim tómen baǵa usynsa, sol utady» degen túsinik saltanat qurdy, bul «buljymas qaǵıda» jumystyń sapasyz oryndalýyna áser etti. Keı jaǵdaılarda bastama aıaqsyz qaldy. Tipti aqshasyn alsa da, jumysty bastamaǵan kásipkerler de boldy.
Jańa zańda memlekettik satyp alý júıesi qalaı ózgermek? Ádepki yqtımal ózgeris – memlekettik satyp alýdaǵy sharttardyń oryndalýy tolyqtaı qoǵam baqylaýynda bolady. Osyǵan deıingi qoldanystaǵy zańda qoǵamdyq baqylaý týraly norma bolǵan joq. Endi memlekettik satyp alý veb-portalyna (goszakup.gov.kz) jumystyń oryndalý kestesi, sharttardyń oryndalýy týraly esep jarııalanyp, sonymen qatar foto jáne beıne dálelder qosa tirkelýge tıis. Osy boıynsha baqylaý sýbektileri monıtorıng júrgizedi. Qarapaıym tilmen aıtsaq, árbir el turǵyny lotty ornalastyrýdan bastap onyń iske asýyna deıingi joldy túgel kórip otyrady.
Depýtattardyń aıtýynsha, memlekettik satyp alýdaǵy kvazımemlekettik sektordyń úlesi jyl saıyn ulǵaıyp barady. Bızneske kez kelgen negizsiz qysym, kóptegen ákimshilik kedergi joıylmaǵan. Sondaı-aq memlekettik organdardyń tar salalyq múddesinde qurylǵan kvazımemlekettik kásiporyndar da bıznestiń básekelestik múmkindikterin tómendetip keledi. Taǵy bir túıtkil, memlekettik satyp alý aıasynda buryn qujattardy resimdeý ýaqyty tym uzaqqa sozylatyn. Tipti birneshe aıǵa deıin jalǵasyp, aqyr sońy jumys sapasyna kedergi keltiretin. Bir ǵana mysal, jyl basynda jol qurylysyna tender jarııalansa, bul jumystar sozyla kele, aqyr sońy merdiger kúz aılarynda belgili bolyp jatady. Ol jumysyn bastaımyn degenshe, kúzdiń salqyny túsip, qar jaýatyn mezgilde jol tósep júrgen kompanııalar bar. Jańa redaksııada endi satyp alý rásimi bir aıǵa qysqartyldy. Ekinshi nazar aýdaratyn dúnıe, bir kózden alý tásiliniń shekti merzimi belgilendi. Taýarlarǵa – 100 AEK (369 200 teńge), jumys pen qyzmetterge – 500 AEK (1 846 000 teńge), al aýyl ákimdikteri úshin taýar, jumys pen qyzmetterge 4 000 AEK-ke deıin (15 mln teńgege jýyq) bir kózden satyp alýǵa ruqsat beriledi. Arnaýly avıasııalyq jóndeý kásiporyndarynda avıasııalyq tehnıkany jóndeý qyzmeti, advokattar qyzmeti jáne aýksıonda satylatyn múlikter (aktıv) qyzmeti endi bir kózden ala almaıdy.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasymen ázirlengen jańa zań satyp alynatyn taýar men jumys, kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn arttyrýǵa, satyp alý úderisiniń merzimin ońaılatýǵa jáne qysqartýǵa, rásimderdi odan ári avtomattandyrýǵa, memlekettik satyp alýǵa qatysýshylardyń jaýapkershiligin kúsheıtýge, sondaı-aq satyp alý boıynsha biryńǵaı platforma qurýǵa baǵyttalǵan. Osy zań sheńberinde shaǵymdanýdyń jańa tetigi, qoǵamdyq monıtorıng ınstıtýtyn, «turaqty memlekettik satyp alý» elementterin, sondaı-aq EPC kelisimsharttar qurylymyn, ofteık-kelisimsharttardy engizý kózdelip otyr. «Atameken» UKP eń aldymen, qabyldanǵan jańa zań satyp alý úderisin retke keltirip, ashyqtyqty, tıimdilikti qamtıdy degen senimde», deıdi «Atameken» UKP-nyń retteletin satyp alýlar departamentiniń basqarýshy dırektory Rýslan Shoqaev.
Onyń aıtýynsha, zańda keıbir bıznes usynystary eskerilmegen sııaqty. Mysaly, qosalqy merdigerlikke beriletin kólemderdi 50%-dan 30%-ǵa deıin tómendetý máselesi. Aıta ketý kerek, qurylysta jumystardyń belgili bir túri kóp. Olardy bir kompanııa oryndaý múmkin emes, sondyqtan qosalqy merdigerlikke berý kerek. Bul óz kezeginde shaǵyn jáne orta bızneske jumys kólemin usynýǵa múmkindik beredi. Búginde zańnyń ádisnamasyn jasaýǵa qatysty memlekettik organdardyń tájirıbesin eskere otyryp, «Atameken» UKP bıznestiń neǵurlym egjeı-tegjeıli usynystaryn ilgeriletýdi áli de josparlap otyr.
Májilis depýtaty Muqash Eskendirovtiń aıtýynsha, zań boıynsha EPC kelisimsharttary sapa kepiline aınalmaq. Buǵan nysandy salý men paıdalanýǵa berý boıynsha qurylystyń keshendi jumystary kiredi. Iаǵnı qurylysty bir jetkizýshi (bir ǵana merdiger) jobanyń barlyq kezeńinde, jobalaýdan bastap nysandy salýǵa jáne paıdalanýǵa berýge deıin ózi ǵana jaýapty bolady. Bul jobany júzege asyrý ýaqytyn qysqartyp ári ákimdikterdiń kezek kúttirmeıtin qurylysty iske asyrý boıynsha jumystaryn jeńildetpek.
«Zań boıynsha endi jetkizýshiniń jaýapkershiligi kúsheıedi. Eger onyń buryn sybaılas jemqorlyqqa qatysty quqyq buzýshylyǵy tirkelse, qyzmetkerlerine jalaqy tólemeı, merzimin keshiktirse, memlekettik satyp alý konkýrsyna qatysa almaıdy. Sondaı-aq zańda kórsetilgendeı, tapsyrys berýshi jetkizýshiniń materıaldyq jáne eńbek resýrstary bolýyn talap ete alady. Buǵan qosa satyp alynatyn taýarlar men qyzmetterdiń sapasyn arttyrý úshin veb-portalda árbir jetkizýshiniń reıtıngi jasalady. Ol upaı berý arqyly qurylady. Krıterıılerge sot jáne nesıe tarıhy, sondaı-aq qarjylyq turaqtylyq kiredi. Ár jınaqtalǵan upaı tapsyrys berýshiniń jetkizýshini tańdaýǵa kómektesetini anyq. Solardyń negizinde veb-portal jeńimpazdy anyqtaıdy. Bul adam faktory men kez kelgen sybaılas jemqorlyq shemalaryn joıady», deıdi depýtat.
Onyń sózinshe, zań talqylaýǵa 39 ret otyrys jasaǵan jumys tobynda 26 depýtat bolǵan. Memlekettik organdar men qoǵamdyq uıym ókilderinen 80-nen asa adam qatysypty. 400-den astam usynys-pikir túsken.
Zańda kórsetilgendeı, eger jetkizýshi jalǵan aqparat usynsa, ony memlekettik satyp alýdyń adal emes qatysýshylary dep taný týraly talapty sotqa bermese, satyp alýdy uıymdastyrýshyǵa – 30 AEK, al qaıtalansa 60 AEK-ke deıin aıyppul salynady. Bul tapsyrys berýshi tarapqa da qatysty.
Zań jobasy negizinen otandyq taýardy qoldaýǵa, adal kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaýǵa, naqty jáne sapaly nátıjege baǵyttalǵan. Ol úshin shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri júzege asyratyn jumys pen qyzmet, taýar men satyp alý tizbesi engiziledi. Ony Qarjy mınıstrligi men Ulttyq kásipkerler palatasy bekitedi. Ekinshiden, Memleket basshysy otandyq taýar óndirýshilermen ofteık-kelisimshart úlesin jyl saıyn keminde 10 paıyz nemese 2 trln teńgege deıin arttyrýdy tapsyrdy. Endi bir kózden satyp alý tásilimen memlekettik satyp alýdy júzege asyrýda otandyq taýar óndirýshilermen jasalǵan ofteık-kelisimsharttar anyqtalady.
Aıta keteıik, jańa zańdy kelesi jyldan bastap qoldanysqa engizý josparlanyp otyr.
