«Qylmys zańy» qandaı zań?

Is-sharanyń maqsaty – qu­qyq­tyq bilimdi damytý, atap aıt­qanda, zań fakýltetterinde mem­lekettik tildegi bilimniń jəne baǵdarlamalardyń sapasyn art­tyrý, qazaq tilindegi qu­qyq­­tyq ədebıetter men oqý­lyq­tar­dyń əzirlenýine jáne Maqsut Narik­bayev University tarapynan atqa­rylyp jatqan jumystarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetý. Sondaı-aq zańdardy mem­lekettik tilde əzir­leý, olardy quqyqtyq turǵy­dan jetildirý ju­mystaryn jal­ǵas­ty­ryp, zań shyǵarý úderisinde qa­zaq tiliniń qoldanys aıasyn keńeı̆tý.

Keńeske Senat depýtattary Darhan Qydyrəli, Naýryzbaı Baı­̆qadamov, Məjilis depýta­t­ta­ry, Zańnama jəne sot-quqyq­tyq reforma komıtetiniń múshe­le­ri Abzal Quspan, Únzıla Sha­paq, Maqsut Narikbayev Unive­r­­­sity bas­qarma tóraǵasy Talǵat Ná­rik­baev, Zańnama jáne quqyq­tyq aq­parat ınstıtýty Lın­gvıs­tı­kalyq ortalyǵynyń bas­shysy, zań ǵylymdarynyń kan­dıdaty Nurzada Prımashev, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty, MNU Islam jəne qazaq quqyǵynyń ǵylymı qyzmetkeri Jalǵas San­dybaev, MNU professory Juma­ǵalı Almas, basqa da sala mamandary qatysty.

Dóńgelek ústel HH ǵasyr ba­syn­daǵy Alash zańgerleriniń ­eń­­bek­terine arnalǵanyn atap ót­ken T.Ná­rikbaev: «Qazaq álipbıi ta­rıh­ta úsh ret aýysty, salda­ry­nan qazirgi zańgerler sol kezeń­de­gi túr­li, qundy eńbekterden qol úzip qaldy. Al ol eńbekter qazirgi qu­qyq ǵylymy úshin óte mańyzdy. MNU ǵalymdary men stýdentteri osy olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa talap qylyp jatyr. Bul úrdis al­daǵy ýaqytta da jalǵasady dep senemiz», dedi.

Sondaı-aq T.Nárikbaev MNU-de osy sala boıynsha memlekettik tilde sabaq beretin bilikti maman­dardy jumysqa tartý, qazaq tilin­de sapaly quqyqtyq kontent jasaý, quqyqtyq ǵylymı mektepter­di jańǵyrtý sııaqty jumystar­dyń atqarylyp jatqanyn, «Qa­zaq quqyǵy» degen túsinik qalyp­tastyrý maqsatynda «Islam jáne qazaq quqyǵy ortalyǵy» quryl­­ǵanyn málim etti.

Dóńgelek ústel barysynda 1922 jyly qabyldanǵan «Qyl­mys zańy», Alash zańgerleri aýdar­ǵan zań­dardyń quqyqtyq júı̆esi, zań shyǵarmashylyǵyn memlekettik tilge kóshirý jóninde atqarylǵan jumystar, qazaq tilindegi zań termınologııasy, sondaı-aq «Qylmys zańynda» ushyrasatyn arab jáne parsy tektes sózderdiń túsindirmesi sııaqty taqyryptar talqylandy.

«1924 jyly ótken qazaq ǵa­lym­darynyń I sezinde Alash qaı­­ratkerleri termınderdi qol­ǵa alý kerektigi týraly sheshim qa­­­byl­daǵan. Qazirgi ýaqytta tóte ja­zýmen jazylǵan óte kóp mu­ramyz bar, solardyń qazirgi ǵy­lymǵa, zań termınologııasy­na sep­tigin tıgizip jatqanyn kó­rip júr­miz. Osy turǵyda MNU stý­dent­­teriniń sabaqtan tys, óz qy­zy­ǵýshylyqtarymen tóte jazýdy úırenip, meńgergeni qýantty. Sebebi qazirgi tańda bul sala – óte ózekti. Qujattardyń, zańnama aýdar­masynyń sapasy keıde syn kótermeıdi. Sodan keıin ekijaqty tujyrym jasalyp jatady», dedi Senat depýtaty Darhan Qydyrəli.

Dóńgelek ústel qorytyn­dy­synda qatysýshylar quqyqtyq bi­limdi damytý, zań shyǵarý úde­risteri, quqyqtyq termınologııany birizdendirý jolynda birlesip jumys isteý, sonymen qatar quqyqtyq bilim men zań shyǵarý úderisin jetildirýge baǵyttalǵan usynystardy qol­daıtyndary jáne júzege asyrýǵa belsendi atsalysatyny týraly má­limdeme jasap, deklarasııaǵa qol qoıdy.