Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Erterektegi aqyn-jyraýlardy aıtpaı-aq qoıǵannyń ózinde bertinirektegi sal-serilerdiń kóbine tán sondaı asqaq, tegeýrindi ekpin baıqalady. Máselen alysqa barmaı-aq, qazaq án óneriniń alyby Áset Naımanbaıulyn alaıyq. Ataqty «Qysmet» áni bylaı bastalady:
«Arǵynmyn atym Áset aryndaǵan,
Aryndap án sala ma darymaǵan?» degen joldardyń basynda «men» sózi jasyryn turǵanyn ańǵarý qıyn emes. Qazaq tiliniń sóıleý ereksheligine baılanysty jikteý esimdikteri keı jaǵdaıda jasyryn turatyny belgili. Munyń syrtynda ertedegi aqyndar qarsylasynyń mysyn basý úshin asqaqtap sóıleıtinin aıtyp jatpaımyz, sal-seri, ánshi, kompozıtorlardyń murasyna qatysty sóılegendikten. Ásettiń osy sóziniń jalǵasyn oqyǵan adamǵa árbir eki shýmaǵynyń birinde «men» sóziniń jasyryn turǵanyn ańǵaramyz. «Bulbulmyn daýsy kókte damyldaǵan» nemese «tulparmyn toptan ozǵan tosyrqaman» degendeı. «Qysmetinde» osylaı aryndaǵan ánshi «Injý-marjanynda» tipten sharyqtaıdy. «Ásetteı sal án salsań ańyratyp, Orman, toǵaı, ózendi jamyratyp» deıdi. Qyzyq qoı, bir qaraǵanda odan basqa ánshi nemese únpaz joq sııaqty sóıleıdi. Shynymen solaı bolsa she?
«Atandym Ǵazız aqyn bala jastan,
Ánshi joq Qaraótkelde menen asqan.
Júırikti jorǵa minip jeteledim,
Kóńilim qalǵan emes qıǵash qastan»,
deıdi Ǵazız Faızollauly. Bul da el ishine keń taralǵan ataqty týyndy.
Imanjúsip budan da zor sóıleıdi. «Men elimde júrgende jurttan astym, Menmensigen talaıdyń kóńilin bastym» deıdi. Asqan kúsh pen júrektiń ıesi munda batyrlyǵy men batyldyǵyn, aqyndyǵy men ánshiligin, basqa da artyq qasıetterin qosa aıtqanyna shák keltire almaısyz. Jalǵyz-aq bilegimen ǵana emes, jurttan án-jyrymen, bilim-biligimen asyp tur. Imanjúsiptiń bul áni halyqqa keńinen tanymal. Áni kókeıge sińimdi, sózi men maǵynasy tartysty, dramaǵa toly bir dáýirdiń murasy derlik. Sonysyna qaraı avtor da ózine asa senimdi sóıleıdi. «Men elimde júrgende jurttan astym, Menmensigen talaıdyń kóńilin bastym» dep bastalatyn uzyn-sonar án-tolǵaýdyń eki jolyn orta tusynda búıdep shegendeı túsedi.
«Sýsyz jerge aýylym qona almaıdy,
Keri ketken tirligiń ońalmaıdy.
Júz qatyny qazaqtyń ul tapsa da,
Báribir Imanjúsip bola almaıdy!»
dep kesip aıtady. Netken rýh, netken minez, netken júrek! Zaman yǵyna jyǵylmaǵan Imanjúsip ómirine zer salsańyz, bul jaı ǵana keýde qaǵý emes.
Osylardy ókshelep, keıin týsa da sal-serilerdiń jolyn óltirmeı bertinge deıin jalǵap, qazaq án-kúı ónerine teńdessiz olja salǵan Kenenniń keremetin aıtyp taýysý múmkin be? Kenen dese, «Kóksholaǵyn», «Bazar-Nazaryn», «Qaıran jastyq», taǵy basqa týyndylary eske túsedi. Sonshama synaq pen taqsiretten synbaı ótken ánshi, aqyn, kompozıtor seksenge kelgende shyrqaǵany tańdandyrmaı qoımaıdy. Erteden úzilmeı jetken rýhtyń bula qaınary deımiz be, ne deımiz?
«Toldym bıyl seksenge,
Taı úıretem tepseńge.
Eki Kenen týmaıdy,
Alataýǵa ekseń de» deıdi.
Bul ózi de asyl týǵan jáne ózine deıingi ult ónerin boıyna sińirip, ábden kemeline kelgen tulǵanyń aldy-artyna áýlıe kózben qaraǵanyn bildiredi. Kenennen keıin qazaq dalasynyń asqaq ta, syrshyl úni basqa arnaǵa aýysyp, format ózgergenin kóremiz. Rasyn da qaıtalanbas birtýarlar!
