Boksshylar qorjyny bos qaıtpaıdy

Jeti Olımpıadada – 15 júlde!

Táýelsizdik alǵaly beri tórtjyldyqtyń basty dodasynda qazaq boksshylary óreli ónerlerimen óz kórermenderin qýantyp kelgen edi. Atap aıtsaq, 1996 jyly Atlantada (1 altyn, 1 kúmis, 2 qola. Jalpy esepte – 3-oryn), 2000 jyly Sıdneıde (2 altyn, 2 kú­mis. 3-oryn), 2004 jyly Afınada (1 altyn, 1 kúmis, 1 qola. 3-oryn), 2008 jyly (1 altyn, 1 qola. 7-oryn), 2012 jyly Londonda (1 altyn, 1 kúmis, 1 qola. 3-oryn), 2016 jyly Rıo-de-Janeıroda (1 altyn, 2 kúmis, 1 qo­la, 3-oryn) jaqsy judyryqtasyp, úzdik komandalardyń sanatyna erkin qosyldyq. Tek 2021 jyly Tokıo Olımpıadasynda el senimine selkeý túsirdik. Japonııanyń astanasynda eki boksshymyz ǵana qola medaldi ıelenip, jalpy komandalyq esepte qalyń toptyń arasynda qalyp qoıdyq. Kúnshyǵys elinde jerlesterimiz Kýba (4+0+1), Ulybrıtanııa (1+2+1), Reseı (1+1+3), Brazılııa (1+0+1), О́zbekstan (1+0+0), AQSh (0+3+0), Fılıppın (0+1+1) jáne Ýkraınany (0+1+0) alǵa jiberdi. Nátıjesinde, 9-oryn. Parıjde sol olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa tıispiz. Jalpy, 1996-2021 jyldar aralyǵynda alaýy tutanǵan jazǵy Olımpıadalarda bokstan Qazaqstannyń erler quramasy 22 júldege (7 altyn, 7 kúmis, 8 qola) qol jetkizdi.

Shyny kerek, osy joly Parıj Olım­pıadasyna lısenzııa alýdyń ózi qıyn boldy. Eger Tokıo Olımpıadasynda erler men áıelderdi qosa eseptegende, 289 bylǵary qolǵap sheberi saıysqa tússe, bıylǵy jarys­ta olardyń sany 248-ge deıin kemidi. Endi «Dúbirli dodada óner kórsetetin jerles­terimizdiń áleýeti qandaı?», «Olar­dyń basty qarsylastary kimder?» degen saýaldarǵa jaýap izdep kóreıik.

Sákenge senim arttyq

Asa jeńil salmaqta Sáken Bıbosynov el namysyn qorǵaıdy. 26 jastaǵy qandasymyz Tokıo Olımpıadasy (2021 jyly) men Ekaterınbýrgtegi álem birinshiliginde (2019) qola medaldi moınynda jarqyratsa, Belgradta álem chempıony (2021) atandy. Endi Sákenge jetpeı turǵany tek Olımpıadanyń altyny. Sol maqsatqa qol jetkizý úshin Myrzaǵalı Aıtjanovtyń shákirti baryn salady degen oıdamyz.

Jankúıerlerdiń deni «Sákenniń osy jarystaǵy basty qarsylasy – Hasanboı Dýsmatov» degen pikirde. Kúni keshe ǵana, ıaǵnı 24 maýsymda 31 jasqa tolǵan О́zbekstannyń ókili óte qarýly ekenine esh kúmánimiz joq. Ol – Rıo Olımpıadasy (2016) men Azııa oıyndarynyń (2022) jeńimpazy ári Barker kýboginiń ıegeri, álem chempıony (2023). Azııa chempıonatynda Hasanboı úsh ret aldyna jan salmady. Desek te asa jeńil salmaqta Dýsmatovtan da basqa myqty bylǵary qolǵap sheberleri baryn esten shyǵarmaıyq. Solardyń arasynan fransııalyq Bılal Bennama (álem chempıonatynyń eki dúrkin qola júldegeri, Eýropa oıyndarynyń jeńimpazy, Eýropa chempıony), úndistandyq Amıt Pangal (álem chempıonatynyń fınalısi, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, Azııa chempıony), túrkııalyq Samet Gıýmıýsh (Eýropa chempıony, Eýropa oıyndarynyń fınalısi), domınıkandyq Djýnıor Alkantara (Panamerıka oıyndarynyń jeńimpazy) jáne taılandtyq Tıtısan Panmotty (Azııa oıyndarynyń fınalısi) bóle-jara atap ótýge bolady.

51 salmaqta kúsh synasatyn ózge boks­shylar: Patrık Chınemba (Zambııa), Maıkl Trındade (Brazılııa), Iýsýf Chotııa (Aýstralııa), Alehandro Klaro (Kýba), Nıdjat Gýseınov (Ázerbaıjan), Hýanma Lopes (Pýerto-Rıko), Rafael Lozano Serrano (Ispanııa), Rosko Hıll (AQSh), Danıel Varela de Pına (Kabo-Verde) jáne Omıd Ahmadısafa (Bosqyndar komandasy).

Mereıiń ústem bolsyn, Mahmud!

57 kg salmaqta Mahmud Sabyrhanǵa senim artylyp otyr. Shymkenttiń shymyr jigiti nebári 22 jasta bolsa da, iri dúrmekterdiń talaıynda daralanyp úlgerdi. Álem chempıonattarynda ol eki ret jeńis tuǵyryna kóterildi. 2021 jyly Belgradta kúmis alsa, arada eki jyl ótkende Tashkentte altyn tuǵyrdan qol bulǵady. 2022 jyly Azııa chempıonatynyń aqtyq synynda óner kórsetti. Mahmud bul tabystyń barlyǵyna 54 kg salmaq dárejesinde saıysqa túsken ke­zin­de qol jetkizdi. Olımpııa oıyndary qarsańynda ol jańa salmaqqa aýysty.

Qazirgi kezde sarapshylar men mamandar «Sabyrhanǵa 57 kg salmaqta atoı salý qıyn bolady. Sebebi qarsylastaryna qaraǵanda onyń boıy men qoly qysqa» degen syńaıda pikirler aıtady. Biraq babalarymyz «Kúsh atasyn tanymaıdy» dep beker aıtpaǵan ǵoı. Aldynda qandaı myqty tursa da, Mahmudtyń «ólispeı berispeıtini» anyq. О́ıtkeni ol – qorqýdy, qaımyǵýdy, sheginýdi bilmeıtin rýhy bıik, namysqoı jigit. Sondyqtan da biz Sabyrhanǵa senemiz.

Ilııas Oralbekov baptaǵan jigittiń Parıdjegi basty qarsylastary – ózbek Abdýlmálik Halokov (álem chempıony, álem chempıonatynyń fınalısi, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, Azııa chempıo­ny), amerıkalyq Djamal Harvı (álem chempıony, Panamerıka oıyndarynyń jeńimpazy), kýbalyq Saıdel Horta Rodrıges (álem chempıonatynyń kúmis júldegeri), fılıppındik Karlo Paalam (Olımpıadanyń kúmis jáne Azııa oıyndarynyń qola júldegeri), bol­garııalyq Haver Ibanes Dıas (Eýropa oıyndarynyń jeńimpazy, Eýropa birinshiliginiń kúmis jáne qola júldegeri) jáne belgııalyq Vasıle Ýstýroı (Eýropa chempıony, Eýropa oıyndarynyń qola júldegeri).

57 kg salmaqta kúsh synasatyn ózge boksshylar: Nebıl Ibragım (Shvesııa), Hose Kvı­les (Ispanııa), Munarbek Se­ıitbekuly (Qyrǵyzstan), Do­lapo Omole (Nıgerııa), Shýdaı Ha­rada (Japonııa), Charlı Senor (Aýstralııa), Iılmar Gon­sales (Kolýmbııa), Djýd Gallaher (Ir­landııa), Lýıs Olıveıra (Brazılııa), Aıder Abdýraımov (Ýkraına).

Muhammedsabyrǵa sáttilik tileımiz

Qazaqstan úshin osy olımpıadalyq sıkl­de 63,5 kg eń problemalyq salmaq dárejesi bolǵany belgili. Osy salmaqta saıysqa túsken saıypqyrandar eki lısenzııalyq týrnırde súrindi. Sodan Astanada irikteý jekpe-jekteri uıymdas­tyryldy. Bul básekede Serik Temirjanov, Dýlat Bekbaýov, Ertýǵan Zeınýllınov, Jandos Qydyrálıev jáne Muhammedsabyr Bazarbaıuly syndy bes boksshy sheberlik baıqasty. Solardyń arasynan 21 jas­taǵy Muhammedsabyr sýyrylyp shyqty. Nurken Andasovtyń shá­kirti Bangkoktaǵy básekede de tabysty óner kórsetip, Olımpıadaǵa ba­ratyndardyń tizimne qo­syldy.

Muhammedsabyr Bazarbaıulynyń salmaǵynda kileń «yǵaı men syǵaılar» jınaldy. Jalǵyz Rýslan Abdýllaevtyń ózi nege turady! О́zbekstannyń týy astynda óner kórsetip júrgen 22 jastaǵy qazaqtyń jalyndy jigiti 2022 jyly Azııanyń aldy bolsa, byltyr álemdik dodada dara shyqty. Rýslan sol jarystarda kúmánsiz jeńiske jetti. Parıj Olımpıadasynyń basty favorıtteriniń biri retinde Sofıan Ýmıany da ataýǵa bolady. Ol 60 kg sal­maqta álemniń úsh dúrkin chempıony, Rıo Olımpıadasynyń kúmis júldegeri atandy. Bıyl 30 jasqa tolǵaly otyrǵan Fransııanyń ataqty boksshysy jańa salmaqqa da jaqsy beıimdeldi. Bıyl Ýmıa Krakovta uıymdastyrylǵan Eýropa oıyndarynda qarsylas shydatpady. Onyń ústine Sofııannyń rıng qojaıyny ekenin de esten shyǵarmaıyq. 33 jastaǵy Mońǵolııanyń maqtanyshy Baatarsýhıın Chınzorıgtiń esimi de sportsúıer qaýymǵa etene tanys. Ulanbatyrdyń týmasy byltyr Tashkentte álem chempıony atanyp, Hanchjoýdaǵy Azıadada altyn tuǵyrǵa kóterildi. Tokıo Olımpıadasynda qola medaldi moınyna ilgen aýstralııalyq Garrıson Garsaıd, sońǵy álem chempıonatynda úzdik úshtikti túıindegen tájik Bahodýr Ýsmonov pen grýzın Lasha Gýrýlı, atalǵan jarystyń fınalynda judyryqtasqan kýbalyq Erıslandı Alvarestiń de kózdegeni – Olımpııa oıyn­darynyń júldesi.

63,5 kg salmaqta kúsh synasatyn ózge boksshylar: Dın Klensı (Ir­landııa), Rıchard Kovach (Majarstan), Ýaıatt Senford (Kanada), Jýgýrta Aıt Bekka (Aljır), Laı Chý-en (Taıpeı), Býndjong Sınsırı (Taıland), Mıgel Anhel Ramıres (Meksıka), Hesýs Kova (Venesýela), Obada Ál-Kasbe (Iordanııa), Ra­doslav Rozenov (Bolgarııa), Oıer Ibar­reche (Ispanııa) jáne Malık Hasanov (Ázer­baıjan).

Asyǵyń alshysynan tússin, Aslanbek!

71 kg salmaq dárejesinde Qazaqstan qu­ramasynyń kapıtany Aslanbek Shym­bergenov jarys jolyna shyǵady. Orda buzar 30 jastaǵy jampoz Olımpıadaǵa barar sátti óte uzaq kútti. Ermek Ertaevtyń shákirti osydan 10 jyl buryn óziniń týǵan qalasy – Tarazda jalaýy jelbirgen el chempıonatynda top jardy. Biraq ol kezderi jartylaı orta salmaqta basqa juldyzdar boldy. 2016 jyly Rıo Olımpıadasynda Danııar Eleýsinov chempıon atandy. 2021 jyly Tokıo Olımpıadasynda Abylaıhan Júsipov judyryqtasty. Esimderi joǵaryda atalǵan qos sańlaqtyń kóleńkesinde júrgen Aslanbek sol aralyqta Azııa oıyndary men qurlyq birinshiliginde júldegerler qataryna qosyldy. Abylaıhan kásipqoı boksqa aýysqannan keıin Tarazdyń tarlanyna dańǵyl jol ashyldy. Byltyr ol Tashkentte álem chempıony atansa, Hanchjoýda Azıadanyń qola júldesin qanaǵat tutty. Negizi onyń altyn alatyndaı jóni bar edi. Alaıda ádildikti belden basqan qazylar jartylaı fınalda Shymbergenovti japonııalyq Sevon Okadzavaǵa «jyǵyp» berdi.

Azııa oıyndarynda Aslanbek Shym­bergenovten aılasyn asyrǵan álem chempıony Sevon Okadzavadan bólek sary qurlyqtyń basqa da boksshylary óte qarýly. Máselen, byltyrǵy dúnıejúzilik dodada jeńis tuǵyryna kóterilgen tórt boksshynyń úsheýi azııalyq edi. Tarqatyp aıtsaq, ózbek Saıdjamshıd Djafarov kúmispen kúptelse, úndistandyq Nıshant Dev qolaǵa qol sozdy. Biraq bul jarys­ta О́zbekstannyń namysyn Djafarov emes, 2023 jyly Tashkenttegi álem chempıonatynyń aqtyq básekesinde bizdiń Dýlat Bekbaýovtan basym túsken Asadhýja Mýı­dın­hýjaev qorǵaıdy. To­kıodaǵy oıyndardyń qola júl­degeri, ırlandııalyq Eıdan Ýolsh, qur­lyqtyq oıyn­dardyń jeńi­m­paz­dary – danııalyq Nıkolaı Ter­terıan men meksıkalyq Marko Verde de «ólispeı berispeımiz» dep qulshynyp otyrǵan kórinedi.

 71 kg salmaqta kúsh synasatyn ózge boksshylar: Makaan Traore (Fransııa), Týgrýlhan Erdemır (Túrkııa), Vahıd Abasov (Serbııa), Omar Elavedı (Mysyr), Kan Chıa-veı (Taıpeı), Hose Rodrıges Tenorıo (Ekvador), Shennan Deıvı (Aýstralııa), Ramı Moffıd Kıvan (Bolgarııa), Omarı Djons (AQSh), Lıýıs Rıchardson (Uly­brıtanııa), Zeıad Ishaısh (Iordanııa), Damıan Dýrkach (Polsha).

Nurbektiń qarsylastary – kil myqty

80 kg salmaqta Nurbek Oralbaıdyń ónerin tamashalaımyz. 24 jastaǵy as­tanalyq arlan – byltyrǵy jylǵy álem chempıony. Onyń Tashkenttegi judyryqtasý máneri men asqan sheberligine dúıim jurt tánti boldy. Alǵashqy aınalymdardan súrinbeı ótken Nurbek shırek fınalda Azııa chempıony ıordanııalyq Hýsseın Ishaısh, jartylaı fınalda Olımpıada men álemdik dodanyń qola júldegeri, reseılik Imam Hataev jáne fınalda Qytaıdyń namysyn qorǵaǵan qazaqtyń uly Toqtarbek Tańatqandy tize búktirdi.

Qazirgi ýaqytta Ishaısh pen Tańat­qan Olımpııa oıyndaryna qyzý daıyn­dalyp jatyr. Joǵaryda aıtyl­ǵan jeńisterden bólek Nurbektiń bul jigitterden jeńilgen kezi de joq emes. Iordanııalyqtan ol 2022 jylǵy Azııa chempıonatynda, Qytaıdaǵy qan­dasymyzdan 2023 jyly Azııa oıyn­darynda utyldy. Jartylaı aýyr salmaqta judyryqtasatyn jigitter arasyndaǵy basty juldyzdar – kýbalyq Arlen Lopes (Olımpııa men Panamerıka oıyndarynyń eki dúrkin jeńimpazy, álem chempıony), fılıppındik Eýmır Marsıal (Tokıo Olımpıadasynyń qola jáne álem chempıonatynyń kúmis júldegeri, Azııa oıyndary men chempıonatynyń eki dúrkin júldegeri), ýkraınalyq Aleksandr Hıjnıak (Tokıo Olımpıadasynyń kúmis júldegeri, álem men Eýropa chempıony, eki dúrkin Eýropa oıyndarynyń jeńimpazy) jáne ıtalııalyq Salvatore Kavallaro (álem, qurlyq birinshilikteri men Eýropa oıyndarynyń birneshe dúrkin júldegeri).

 80 kg salmaqta kúsh synasatyn ózge boksshylar: Gabrıel Veochıch (Horvatııa), Murad Allahverdıev (Ázerbaıjan), Ábdelrahman Orabı (Mysyr), Vanderleı Pereıra (Brazılııa), Kallým Pıters (Aýstralııa), Kaan Aıkýtsýn (Túrkııa), Turabek Habıbýllaev (О́zbekstan), Pılıp Akılov (Majarstan), Krıstıan Pınales (Domınıkan Res­pýblıkasy) jáne Vı­rapon Djongdjoho (Taıland).

Aıyń ońynan týsyn, Aıbek!

90 kg salmaqta Nurbektiń syńary – Aıbek Oralbaı saıysqa túsedi. Otandyq boks tarıhynda buryn-sońdy bir otbasynan shyqqan egiz boksshylardyń Olımpıada oıyndaryna qatysqan kezi bolmaǵan. Sol keremet úrdisti aǵaıyndy Oralbaılar bastady. Aıbek – 2022 jylǵy Azııa chempıo­ny. Oǵan deıin jósóspirimderdiń Dúnıe­júzilik Olımpıadasynda top ja­ryp, jastar arasyndaǵy álem birin­shiliginde kúmis aldy.

Aýyr salmaqtaǵylar arasyndaǵy shoq­tyǵy bıik boksshy Hýlıo Sezar La Krýs ekeni anyq. Bostandyq aralynyń betkeustary osyǵan deıin úsh Olımpıadaǵa qatysty. 2012 jyly Londonda joly bolmasa, 2016 jyly Rıo-de-Janeıro men 2021 jyly Tokıoda ol teńdessiz dep tanyldy. Álem chempıonatyn bes jáne Panamerıka oıyndaryn tórt ret utty. Tamyz aıynda 35 jasqa tolǵaly otyrǵan La Krýs Parıj Olımpıadasynda da altyn alyp, óziniń dańqty otandastary – Teofılo Stıvenson men Felıks Savonnyń kórsetkishin qaıtalaýǵa beldi bekem býǵan sekildi.

Alapat aıqasta Kýba qabylanyn kim toqtatýy múmkin? Ondaı dúleı kúsh ıeleri de joq emes. Eń birinshi kezekte Loren Alfonso Domıngestiń esimi atalady. Tokıo Olımpıadasynyń qola júldegeri, álem chempıony, Eýropa oıyndarynyń jeńimpazy degen dardaı ataǵy bar 29 jas­taǵy jampozdyń Ázerbaıjannyń namysyn qorǵap júrgenine biraz jyldyń júzi bol­ǵanymen, onyń shyqqan tegi – kýbalyq. Pıreneı túbeginen keletin Enmanýel Reıeske de jankúıerlerdiń qoshemeti erekshe. 31 jastaǵy saqa sportshy ár jyldary álem men qurlyq birinshilikteri, Eýropa oıyndarynda júldegerler qata­rynan kórindi. Reıes te Bostandyq aralynda dúnıege kelgen. Sarapshylardyń paıym­daýynsha, bas júlde úshin tartys Kýbanyń osy úsh qabylanynyń arasynda órbıdi. Sondaı-aq ıtalııalyq Azız Abbes Mýhıdın (álem chempıonatynyń eki dúrkin kúmis júldegeri, Eýropa oıyndaryn men qurlyq chempıony), brazılııalyq Keno Machado (álem chempıo­naty men Panamerıka oıyndarynyń kúmis júldegeri, Panamerıka chem­pıony), ózbekstandyq Lázız­bek Mýllojonov (álem chempıo­na­tynyń qola júldegeri, Azııa chempıony), grýzııalyq Geor­gıı Kýshıtashvılı (álem chem­pıo­natynyń qola júldegeri, Eý­ropa chempıony) júlededen úmitti.

92 kg salmaqta kúsh synasa­tyn ózge boksshylar: Djek Marlı (Ir­landııa), Olaıtan Olaore (Nı­gerııa), Han Sıýejen (Qytaı), Davlat Boltaev (Tájikstan), Ato Plodzıskı-Faoagalı (Samoa), Patrık Braýn (Uly­brıtanııa), Vıktor Shelstraete (Belgııa) jáne Mateýsh Berejnıskıı (Polsha).

Namysty qamshyla, Qamshybek!

+92 kg salmaqtyń basty favorıti Bahodır Jalolov ekeni daýsyz. Boıy eki metrden asatyn О́zbekstannyń alyby 2017 jyldan beri óz qatysqan jarystardyń barlyǵynan bas júldemen oraldy. Ol – Olımpııa oıyndarynyń jeńimpazy, álemniń eki jáne Azııanyń úsh dúrkin chempıony. Sál erterekte Qamshybek Qońqabaev bul boksshymen teń dárejede aıqasyp júrgen edi. Biraq keıingi kezderi ekeýara jekpe-jekte tek Jalolov qana jeńiske jetedi. Al Qońqabaev únemi qapy qalyp júr. Bul jaǵdaı psıhologııalyq turǵydan qandasymyzǵa biraz qolaısyzdyq týǵyzady. Tipten Bahodırdy jeńe alatynyna Qamshybektiń ózi de senbeıtin sekildi. Oǵan keıingi jyldary ótken mańyzdy jarystarda anyq kóz jetkizendeı boldyq.

Jalpy, asa aýyr salmaqta Jalolov pen Qońqabaevtan basqa da myqty jigitter jeterlik. Olardyń qataryna Tokıo Olımpıadasynyń qola medalısi, brazılııalyq Abner Teısheıra, álem chempıonattarynda júlde alyp júrgen ázerbaıjandyq Magammad Abdýl­­laev, ıspanııalyq Aııýb Gadfa, armenııalyq Davıd Chaloıan, qurlyqtyń basty jarystarynyń jeńimpazdary – ulybrıtanııalyq Delıshes Orı, amerıkalyq Djoshýa Edvard, germa­nııalyq Nelvı Tıafakty aıtýǵa bolady.

92 kg salmaqta kúsh synasatyn ózge boksshylar: Murad Kadı (Aljır), Tere­moana Djýnıor (Aýstralııa), Dıego Len­sı (Italııa), Omar Shıha (Norvegııa), Dja­mılı-Dını Abýdý Moındze (Fransııa), Gerlon Kongo (Ekvador) jáne Dmıtrıı Lovchınskıı (Ýkraına).

Parıj Olımpıadasyna eń kóp joldamany Aýstralııa quramasy oljalady. Erler men áıelderdi qos alǵanda jasyl qurlyqtyń 12 bylǵary qolǵap sheberi jarys jolyna shyǵady. Olardan ózbekterdiń bir lısenzııasy kem. Qazaqstan, Brazılııa jáne Irlandııa 10 joldamadan enshiledi. Sondaı-aq Parıj rınginde kúsh synasatyndar qatarynda AQSh, Qytaı, Fransııa, Italııa, Taıland, Túrkııanyń – 8, Ulybrıtanııa, Úndistan, Ispanııa, Taıpeıdiń – 6, Aljır, Ázerbaıjan, Bolgarııa, Kolýmbııa, Kýba, Fılıppın, Polshanyń – 5, Meksıkanyń – 4, Belgııa, Domınıkan Respýblıkasy, Ekvador, Mysyr, Majarstan, Iordanııa, Marokko, Nıgerııa, Serbııa, Tájikstan, Ýkraınanyń – 3, Kanada, Kongo, Grýzııa, Germanııa, Japonııa, Mońǵolııa, Soltústik Koreıa, Norvegııa, Pýerto-Rıko, Bosqyndar komandasy, Ońtústik Koreıa, Shvesııa, Venesýela, Vetnamnyń – 2, Armenııa, Kabo-Verde, Horvatııa, Danııa, Fınlıandııa, Kosovo, Qyrǵyzstan, Mozambık, Nıderland, Panama, Rýmynııa, Samoa, Slovakııa, Týnıs jáne Zambııanyń 1 ókili bar.