– Memleketter basshylarynyń dıplomatııasy qytaı-qazaq qarym-qatynasynyń senimdi damý baǵytyn aıqyndaıdy. 2022 jylǵy qyrkúıek aıynda QHR Tóraǵasy Sı Szınpın Covid-19 pandemııasynan keıingi alǵashqy sheteldik saparynda eń aldymen Qazaqstanǵa at basyn tiredi.
Keıingi jyldary Qytaıǵa birneshe ret sapar shegip, mańyzdy is-sharalarǵa qatystyńyz. Siz QHR Tóraǵasy Sı Szınpınmen qytaı tilinde talaı ret emin-erkin sóılestińiz. Eki arada qandaı taqyryptar jıi qozǵalǵanyn aıta alasyz ba?
Sı Szınpınmen baılanys aıasynda qandaı sátter erekshe esińizde qaldy?
Qytaı men Qazaqstan arasyndaǵy qarym-qatynastardyń damý perspektıvalaryn qalaı baǵalaısyz?
– Qazaqstan Qytaı Halyq Respýblıkasymen tyǵyz seriktestikti joǵary baǵalaıdy. Bizdiń qarym-qatynasymyz berik dostyq, ortaq tarıh pen tatý kórshilik baılanystarǵa negizdelgen.
2022 jylǵy qyrkúıekte qadirli dosym – Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpın myrzanyń Qazaqstanǵa memlekettik sapary kezinde biz ekijaqty yntymaqtastyqtyń jańa «altyn 30 jyldyǵyna» qadam basqanymyzdy atap óttik.
Qytaı kóshbasshysy pandemııadan keıingi alǵashqy sheteldik saparyn Astanaǵa jasaǵany qýantady. Bul syrtqy saıasatta Beıjińniń Qazaqstanmen qarym-qatynasqa basymdyq beretinin taǵy bir márte rastady.
Keıingi jyldary men «Ortalyq Azııa – Qytaı» sammıtine (2023 jylǵy mamyr, Sıan q.), «Bir beldeý, bir jol» atty úshinshi joǵary deńgeıdegi forýmǵa (2023 jylǵy qazan, Beıjiń) jáne Boao Azııa forýmyna (2024 jylǵy naýryz, Haınan provınsııasy) qatysý úshin Qytaıǵa úsh ret bardym.
Jeke qarym-qatynasty damytý bizdiń yntymaqtastyǵymyzdy tereńdetýge jáne eki el arasyndaǵy baılanystardyń kókjıegin keńeıtýge tyń serpin beretini sózsiz.
Osy jyldar ishinde aramyzda qalyptasqan shynaıy dostyq pen senimdi qarym-qatynas jańa ári bıik maqsattarǵa qol jetkizýge yqpal etedi.
Men qurmetti Tóraǵa Sı Szınpınmen ótkizgen kezdesýlerimdi árdaıym erekshe yqylaspen eske alamyn. Biz ashyq ári ózara senimge negizdelgen máńgilik jan-jaqty strategııalyq seriktestikti nyǵaıtýdyń ózekti máseleleri men perspektıvalaryn talqylaımyz, jahandyq ahýal jóninde pikir almasamyz.
Shyn máninde, keıde áńgimelesý kezinde men áriptesime erekshe mańyzdy sátterdi barynsha dál jetkizý nemese kúndelikti ómirdiń qyzyqty taqyryptaryn talqylaý úshin qytaı tilinde sóıleımin.
Meni Qytaımen stýdenttik ómirim men dıplomatııalyq mansabymnyń bastalǵan kezi týraly óte jarqyn estelikter baılanystyrady. Jalpy, Qytaıda 8 jyl turdym. Osy ýaqyt ishinde qytaı mádenıetin, tarıhyn, tili men ádet-ǵurpyn tereń zerttedim, qytaı taǵamdarynyń baılyǵy men alýan túrliligin tanydym.
Bilim berý júıesindegi naqty nátıjelerge qol jetkizýge baǵyttalǵan pragmatıkalyq tásil jáne úlkendi qurmetteý, yjdaǵattylyq pen eńbekqorlyq sııaqty dástúrli qundylyqtar meni erekshe qyzyqtyrady. Munyń bári qazirgi Qytaıda qalyptasqan qoǵamdyq qatynastardan anyq kórinedi.
Osy tájirıbe maǵan qytaı qoǵamynyń biregeıligin tereńirek tanýǵa jáne mádenıetaralyq yqpaldastyq daǵdylaryn meńgerýge múmkindik berdi. Sondaı-aq qytaı mentalıteti men órkenıetin bilý qazirgi geosaıası jaǵdaıdaǵy qazaq-qytaı qatynastarynyń mańyzdylyǵyn túsinýde belgili bir dárejede artyqshylyq sanalady.
Álemde jáne Qytaıda tez ózgerip jatqan úrdisterdi eskere otyryp, tildi bilý deńgeıin saqtaý, sondaı-aq Qytaıdyń saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qatysty sońǵy jańalyqtardan habardar bolý úshin únemi qytaı tilindegi kitaptardy oqımyn.
Tóraǵa Sı Szınpın asa kórnekti kóshbasshy jáne dana saıasatker ekeni daýsyz. Ol qytaı halqynyń keń qoldaýyna ıe bolyp otyr. Onyń kóregen saıasatynyń arqasynda el ekonomıkasy orasan zor ósimge qol jetkizip, halyqaralyq arenadaǵy bedelin aıtarlyqtaı nyǵaıtatynyna senimdimin. Qazaq halqynda «el aǵasyz bolmaıdy, sý saǵasyz bolmaıdy» degen naqyl sóz bar.
QHR óz kóshbasshysynyń dana basshylyǵymen qytaı ultyn órkendetý jáne memleketti álemdegi asa iri derjavaǵa aınaldyrý jónindegi uzaqmerzimdi maqsattaryna dáıekti túrde qol jetkizip keledi. Sizdiń elińiz óz damý jolynda budan da bıik belesterdi baǵyndyratynyna jáne «qytaı armanyn» tolyǵymen júzege asyratynyna senimdimin.
Joǵary deńgeıdegi ózara jıi saparlar – elderimiz arasynda tyǵyz saıası dıalog ornaǵanynyń aıqyn dáleli. Sońǵy bir jyldyń ózinde biz ózara vızasyz rejımdi engizý, úshinshi temirjol ótkizý beketin salý, eki elde mádenı ortalyqtar qurý, 2024 jyldy Qytaıdaǵy Qazaqstan týrızmi jyly dep jarııalaý, Qazaqstanda «Lý Ban sheberhanasy» men Qytaıdyń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń fılıaldaryn ashý sııaqty birqatar mańyzdy ýaǵdalastyqqa qol jetkizdik.
QHR Qazaqstannyń jetekshi saýda jáne ınvestısııalyq seriktesi retindegi ustanymyn buljytpaı saqtap keledi. Ekijaqty qarym-qatynas ornaǵan 30 jyldan astam ýaqyt ishinde elderimiz arasyndaǵy taýar aınalymynyń kólemi 100 ese ósip, 2023 jyly 41 mıllıard dollarǵa jetti. Bul – tarıhı rekord.
О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha Qytaı Qazaqstannyń eń iri sheteldik ınvestorlarynyń alǵashqy tórttigine enip, 2 mıllıard dollarǵa jýyq tikeleı ınvestısııa saldy. Bul 2022 jylǵy kórsetkishten 16,4 paıyzǵa kóp. Jalpy, Qazaqstan ekonomıkasyna quıylǵan Qytaı ınvestısııasynyń jıyntyq kólemi 25 mıllıard dollardan asty.
Bizdiń elimizde 4700-ge jýyq qazaq-qytaı kásiporny jumys isteıdi. Buǵan qosa, biz «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy usynǵan múmkindikterdi paıdalana otyryp, qarjy sektoryndaǵy birlesken qyzmetimizdi keńeıtýge múddelimiz. Búginde ortalyqta 78 eldiń 2800-ge jýyq kompanııasy tirkelgen, olardyń onnan bir bóligi – qytaılyq mekeme.
BUU, ShYU, AО́SShK, «Ortalyq Azııa – Qytaı» formatynda jáne basqa da halyqaralyq qurylymdar aıasynda ózara tyǵyz yqpaldastyq jolǵa qoıyldy. Jahandyq jáne óńirlik kún tártibindegi kóptegen ózekti máseleler boıynsha ustanymdarymyz uqsas.
Qazaqstan Qytaıdyń «Bir beldeý, bir jol» megajobasyn tolyq qoldaıdy jáne ulttyq strategııalarymyzdy odan ári ushtastyrýdy belsendi jalǵastyrýǵa daıyn.
Qytaımen jan-jaqty qarym-qatynasymyzdy odan ári tereńdetý úshin biz aldymyzǵa óte mańyzdy maqsat qoıyp otyrǵanymyzdy atap ótkim keledi. Ol úshin qajetti alǵysharttar men jaǵdaılardyń barlyǵy jasalyp jatyr. Qazirgi ýaqytta bizdiń qarym-qatynasymyzdyń qarqyndy damyp kele jatqanyn eskere otyryp, ózara taýar aınalymyn 100 mıllıard dollarǵa deıin arttyrý mindetin tolyq júzege asyra alatynymyzǵa senimdimin.
Osylaısha, pandemııadan keıingi qysqa merzim ishinde biz qarym-qatynasymyzdy qalpyna keltirip qana qoımaı, ony barlyq baǵyt boıynsha tıimdi yntymaqtastyqtyń joǵary deńgeıine sátti shyǵara aldyq. Biraq biz munymen toqtap qalmaımyz. Qytaı halqynda «Kelesi ǵasyrdyń baq-berekesi osy ǵasyrda jasalady» degen danalyq bar.
Biz Tóraǵa Sı Szınpınniń Astanaǵa memlekettik saparyn asyǵa kútip júrmiz. Aldaǵy kelissózder bizdiń halyqtarymyzdyń ıgiligine arnalatynyna, al qol jetkiziletin ýaǵdalastyqtar memleketaralyq qarym-qatynasqa tyń serpin beretinine, qarym-qatynastyń jańa perspektıvalaryn aıqyndap, qazaq-qytaı máńgilik jan-jaqty strategııalyq seriktestiginiń jańa kezeńine jol ashatynyna senimdimin.
– Qazirgi ýaqytta Qytaı men Qazaqstan arasyndaǵy jan-jaqty strategııalyq seriktestik eń joǵary deńgeıde dep baǵalanyp otyr. Is júzindegi yntymaqtastyq ekonomıka men saýda salalaryn qosa alǵanda, túrli baǵytta júrgizilip jatyr. «Bir beldeý, bir jol» bastamasyn ilgeriletý isi qarqyndy damyp keledi. Siz eki el arasyndaǵy ózara tıimdi praktıkalyq yntymaqtastyqty úzdiksiz tereńdetý máselesin qalaı baǵalaısyz?
Sizdiń oıyńyzsha, Qazaqstan men Qytaı bolashaqta qandaı salalarda ózara yntymaqtastyqty tereńdete alady?
– Biz 30 jyl boıy tabysty ekijaqty yntymaqtastyqtyń berik irgetasyn qaladyq. Osyny eskere otyryp, Qazaqstan tatý kórshilik qarym-qatynasty odan ári nyǵaıtý, ózara almasýlardy jandandyrý, praktıkalyq yqpaldastyqty tereńdetý úshin barlyq kúsh-jigerin salýǵa daıyn. Sondyqtan osy kezeńde mynadaı bes baǵyt boıynsha birlesken jumystardy atqarý óte mańyzdy:
Birinshi. Investısııalyq saladaǵy yntymaqtastyqty tereńdetý. Aýyl sharýashylyǵy, jańa energetıka, avtomobıl jasaý sııaqty salalarǵa erekshe nazar aýdarý kerek. Sondaı-aq ındýstrııalandyrýǵa jáne qosylǵan quny joǵary ónimderdi óndirýge mán berý qajet.
Ekinshi. Elderimiz arasyndaǵy taýar aınalymyn ulǵaıtý, sonyń ishinde saýda qurylymyn ártaraptandyrý jáne taýarlar nomenklatýrasyn kóbeıtý. Zamanaýı quraldardy, atap aıtqanda, elektrondyq kommersııany jáne elektrondyq saýda alańdaryn paıdalaný kerek.
Úshinshi. 2024 jyl – «Bir beldeý, bir jol» jahandyq bastamasyn odan ári ilgeriletý jolyndaǵy mańyzdy jyl. Bul atalǵan bastamanyń kezekti 10 jyldyǵynyń bastalǵanyn bildiredi. Biz úshin Qazaqstannyń osy megabastamadaǵy sheshýshi jáne taptyrmas qatysýshy, sondaı-aq senimdi eýrazııalyq kólik haby jáne «Bir beldeý, bir joldyń» ortalyq logıstıkalyq toraby retindegi rólin kúsheıtý aıryqsha mańyzdy.
Bul rette biz Lıanıýngan portynyń, Sıan qalasyndaǵy qurǵaq porttyń jáne «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» Arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń múmkindikterin belsendi paıdalanýǵa basa nazar aýdaratyn bolamyz.
Tórtinshi. Eki eldiń kólik salasyndaǵy yntymaqtastyǵyn keńeıtý. Búginde Dostyq – Moıynty temirjol ýchaskesinde ekinshi joldyń qurylysy jalǵasyp jatyr. Budan bólek, bizdiń ortaq shekaramyzda 3-shi temirjol ótkizý beketiniń qurylysyn bastaý kózdelgen.
Besinshi. Mádenı-gýmanıtarlyq saladaǵy san qyrly yqpaldastyqty jandandyrý. Biz ornatqan vızasyz rejım praktıkasy, ózara mádenı ortalyqtardy, «Lý Ban sheberhanalaryn», JOO fılıaldaryn ashý, sondaı-aq áýe reısterin kóbeıtý jónindegi turaqty jumys halyqtarymyz arasyndaǵy ózara túsinistik pen dostyqty odan ári nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam bolatynyna senimdimin.
Elderimiz uly jetistikter men jeńisterdiń bastaýynda tur dep senimmen aıtýǵa bolady. Bul Qazaqstan men Qytaı qarym-qatynasynyń jańa «altyn 30 jyldyǵy» aıasynda jarqyn bolashaqqa bastaıtyn uıystyrýshy jol ekeni sózsiz.
– Jaqynda Siz Boao Azııa forýmyna qatysý úshin Qytaıǵa bardyńyz jáne Qytaıdaǵy Qazaqstan týrızmi jylynyń ashylý rásimine qatysýshylarǵa úndeý joldadyńyz. Bizdiń elderimiz ǵasyrlar boıy tatý kórshi bolyp otyr. Eki el arasyndaǵy týrıstik yntymaqtastyqtyń nyǵaıýyna qandaı úmit artasyz?
Tatý kórshilik, dostyq jáne ekijaqty qatynastardy nyǵaıtý úshin gýmanıtarlyq almasýlar mańyzdy dep oılaısyz ba?
– Mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyq halyqtarymyz arasyndaǵy ekijaqty baılanystar men dostyqty nyǵaıtýda mańyzdy ról atqaratyny kúmánsiz. Dıplomatııalyq qarym-qatynas ornaǵannan beri bul baǵyttaǵy jumystar árdaıym belsendi júrgizilgenin atap ótkim keledi. Bilim, mádenıet, týrızm, ǵylym jáne tehnologııa sııaqty salalardaǵy ózara seriktestik udaıy damyp keledi.
Bıyl naýryz aıynda Beıjińde Qytaıdaǵy Qazaqstan týrızmi jylynyń ashylý rásimi ótti. Elderimiz arasyndaǵy týrıstik baılanystardy ilgeriletýge qadam bastyq. Osy rásim qarsańynda Qytaı astanasynda týrızm jáne ınvestısııalar jóninde forým ótkizildi, sondaı-aq Qazaqstannyń barlyq óńiri qatysqan týrıstik jármeńke uıymdastyryldy.
Jalpy, Týrızm jyly aıasynda QHR qalalary men provınsııalarynda bizdiń elimizdiń kórikti jerlerimen, baı mádenıetimen jáne ádet-ǵuryptarymen tanysýǵa baǵyttalǵan 35-ten astam ártúrli is-shara ótkizý josparlanyp otyr.
Biz Qytaımen birlesip, osy qarqyndy jumysty jalǵastyrýǵa daıynbyz. Kelesi jyl Qazaqstandaǵy Qytaı týrızmi jyly dep jarııalanbaq.
Qazaqstan men Qytaıdyń mádenı ortalyqtaryn ózara ashý eki el arasyndaǵy gýmanıtarlyq yntymaqtastyqqa tyń serpin beredi. Bul tartymdy mádenı oryndar halyqtarymyz arasyndaǵy dostyqtyń altyn kópirine aınalatynyna senimdimin.
Bıyl aqpan aıynda D.Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan tehnıkalyq ýnıversıtetiniń bazasynda ashylǵan alǵashqy «Lý Ban sheberhanasyna» bardym. Qazaqstannyń avtomobıl ónerkásibi úshin joǵary bilikti tehnıkalyq jáne ınjenerlik kadrlardy daıarlaýǵa arnalǵan zamanaýı zerthanalardy kórip, tánti boldym.
Biz elimizde osyndaı zerthanalardy kóbeıtýge asa múddelimiz. Munda oqyǵan mamandar birlesken jobalardy tıimdi iske asyrýǵa yqpal etedi dep oılaımyn.
Tóraǵa Sı Szınpınniń aldaǵy memlekettik sapary aıasynda «Astana» halyqaralyq ýnıversıtetiniń bazasynda Beıjiń Til jáne mádenıet ýnıversıtetiniń qytaı tili men mádenıetin oqytatyn fılıalyn, sondaı-aq qytaı tilin bilý deńgeıin testileý – HSK ortalyǵyn ashý josparlanyp otyr.
Almaty qalasyndaǵy Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń bazasynda Soltústik-Batys polıtehnıkalyq ýnıversıteti fılıalynyń ashylýy – joǵary bilim salasyndaǵy tabysty yntymaqtastyǵymyzdyń taǵy bir aıqyn dáleli.
Elimizde Qytaıdyń jetekshi tehnıkalyq joǵary oqý oryndarynyń fılıaldaryn ashý úshin qolaıly jaǵdaı jasaýǵa ázirmiz.
– QHR Tóraǵasy Sı Szınpınniń adamzattyń birtutas taǵdyry qoǵamdastyǵyn qalyptastyrý jónindegi bastamasy týraly ne oılaısyz? Atalǵan bastama aıasynda qytaı-qazaq yntymaqtastyǵy boıynsha qandaı nátıjelerge qol jetkizildi?
– Aıta keterligi, bul rette tym tereń transformasııa kezeńine engen qazirgi álem turaqsyzdyqtyń kúsheıýimen jáne qaıshylyqtardyń shıelenisýimen sıpattalady. О́kinishke qaraı, halyqaralyq qaýipsizdiktiń dástúrli arhıtektýrasy eleýli ózgeristerge ushyrap, elder arasyndaǵy senim deńgeıi tómendep barady. Osyndaı jaǵdaıda adamzat jahandyq qaýipsizdik pen álemdik ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etý úshin biriktirilgen, tıimdi ári oıǵa qonymdy áreket etý sharalaryn ázirleý qajet.
Qazirgi halyqaralyq jaǵdaıda Tóraǵa Sı Szınpınniń teń quqyqty jáne kóppolıarly álemniń qalyptasýyna járdemdesýdi kózdeıtin «Adamzattyń birtutas taǵdyry qoǵamdastyǵy» týraly ıdeıasynyń ózektiligi arta túsedi. Qazaqstan bul bastamany joǵary baǵalaıdy. Qytaıdyń jahandyq damý, jahandyq qaýipsizdik jáne jahandyq órkenıet jónindegi bastamalary jalpyǵa birdeı qaýipsizdikti qamtamasyz etýge jáne ornyqty damý maqsattaryn iske asyrýǵa zor úles qosatynyna senimdimin.
– Qazaqstan ShYU-nyń qazirgi tóraǵasy retinde osy uıym ishindegi yntymaqtastyqty ártúrli salalarda ilgeriletý úshin qandaı jumys atqaryp jatqany týraly, sondaı-aq tóraǵalyq kezindegi basymdyqtar men josparlar týraly aıtyp bere alasyz ba?
ShYU-nyń qazirgi halyqaralyq jaǵdaıdaǵy oń jáne biregeı róli týraly ne oılaısyz? «Shanhaı rýhyn» odan ári damytýǵa jáne Uıymnyń birtutas taǵdyry qoǵamdastyǵyn qurýǵa qalaı atsalysýǵa bolady?
– Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna qatysty kózqarasym erekshe. Eń aldymen, jaýabymdy osydan bastaıyn. О́ıtkeni, 1996 jyldyń sáýirinde Uıymdy qurý kezinde tıisti kelissózderge, qujattardy daıyndaýǵa qatystym. «Shanhaı bestigi» qurylǵan sátten óziniń órshildigin kórsetti jáne osy kúnge deıingi negizgi maqsaty – ózara senim sharalaryn arttyrý tóńireginde qalyptasty.
Shırek ǵasyrdan astam ýaqyttan keıin bıylǵy 3 shildede úlken otbasy ispetti ShYU-ǵa múshe memleketter basshylarynyń kezdesýi Qazaqstanda uıymdastyrylyp otyr. Munyń sımvoldyq máni zor. Osy jyldar ishinde «Shanhaı bestiginiń» quramy eki ese ósti jáne Astanadaǵy sammıtten bastap uıym tolyq «Shanhaı ondyǵy» formatynda jumys isteı bastaıdy.
ShYU-ǵa tóraǵalyq etý óte mańyzdy ári óte jaýapty mıssııa ekenin erekshe atap ótkim keledi. Qazaqstan Uıymnyń quryltaıshysy jáne kópjaqty dıalogty damytýdyń belsendi jaqtaýshysy bola otyryp, Uıymdy óziniń teńgerimdi syrtqy saıasatynda turaqty basymdyq retinde qarastyrady.
Bizdiń tóraǵalyǵymyz kezindegi qaǵıdattar men keń aýqymdy kún tártibin aıqyndaǵan kezde dál osy ýájdi basshylyqqa aldyq. Bizdiń kúsh-jigerimiz qaýipsizdik problemalaryn sheshýdiń jalpy tásilderin ázirleýge, saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa, ekologııany saqtaýǵa jáne halyqtarymyz arasyndaǵy dostyq baılanystardy nyǵaıtý máselelerin ilgeriletýge baǵyttalady.
Sonymen qatar iri halyqaralyq jáne óńirlik qurylymdarmen baılanysty keńeıtý arqyly Uıymnyń halyqaralyq bedelin odan ári nyǵaıtý – mańyzdy mindet. Qazirdiń ózinde Nıý-Iorkten Beıjińge, Naırobıden Máskeýge deıin 150-den astam is-shara ótkizildi. Osylaısha ShYU áriptesteriniń aýqymy keńeıdi, al sharttyq-quqyqtyq baza 60-tan astam qujatpen tolyqtyrylady.
Tóraǵalyqtyń sharyqtaý shegi – Astanada ótetin sammıt. Biz oǵan basa mán berip otyrmyz. ShYU-ny odan ári jetildirý úshin strategııalyq mańyzdy sheshimder qabyldanady dep úmittenemiz. Yqpaldastyqtyń orta merzimdi perspektıvaǵa arnalǵan negizgi baǵyttary aıqyndalyp, qazirgi syn-qaterlerge laıyqty tótep berý jáne der kezinde den qoıý jóninde bastamalar ázirlenedi.
Múmkindikti paıdalana otyryp, ShYU-ǵa múshe memleketterdiń barlyǵyna Qazaqstan tóraǵalyǵynyń bastamalaryn qoldaǵany, usynystarymyzdy maquldaǵany jáne biz usynǵan basymdyqtardy ilgeriletýde birlese jumys istegeni úshin shynaıy rızashylyǵymdy bildirgim keledi.
Sammıttiń qorytyndy sheshimderinde «Shanhaı rýhynyń» ózara senim, dostyq, ózara paıda jáne bir-birimizdiń múddelerimizdi eskerý sııaqty negizgi qaǵıdattary tolyq iske asyrylady dep oılaımyz.
Bizdiń pikirimizshe, ShYU jalpyálemdik úderisterden tys qalmaýy kerek. Sondyqtan Qazaqstan ShYU-nyń «Ádil beıbitshilik pen kelisim úshin álemdik birlik týraly» bastamasyn birlesip ázirleýdi usyndy. Bul bastama laıyqty baǵalanyp, barlyq múshe memleketterdiń qoldaýyna ıe bolǵanyna rızashylyq bildiremin. Astanadaǵy sammıtke qatysýshylar adal ári ashyq jahandyq dıalogti bastaý, qaýipsizdiktiń jańa paradıgmasyn qabyldaý, ádil ekonomıkalyq orta qurý jáne planetanyń tazalyǵyn saqtaý úshin qajetti kúsh-jiger jumsaý jóninde álemdik qoǵamdastyqqa úndeý joldaıdy.
2024 jyl Qazaqstannyń bastamasymen ShYU-nyń Ekologııa jyly bolyp jarııalandy. Ekologııa, tabıǵı aýmaqtardy qorǵaý, ekotýrızm, klımattyń ózgerýine qarsy kúres salalarynda halyqaralyq qujattar ázirlenip, olardy qabyldaý josparlanyp otyr.
Bıyl aqpan aıynda BUU-nyń qorshaǵan orta jónindegi Assambleıasynyń 6-shy sessııasy alańynda ótken ShYU – BUU-nyń «Bir planeta, bir bolashaq: ekologııalyq ornyqtylyq úshin kúsh-jigerdi biriktirý» atty joǵary deńgeıdegi arnaıy is-shara kópshilik nazaryn aýdardy. Buǵan Qazaqstan bastamashy boldy. Onyń qorytyndysy boıynsha ShYU men IýNEP (BUU-nyń qorshaǵan orta salasyndaǵy bas organy) arasynda baılanys ornady. ShYU-ǵa múshe memleketterdiń úkimetteri arasynda qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıý josparlandy. ShYU ekologııa jáne klımattyq ózgerister problemalaryna pármendi túrde den qoıa alatynyna senimdimin.
Adamzattyń birtutas taǵdyry qoǵamdastyǵy týraly aıtar bolsaq, bul ınnovasııalyq tujyrymdama búkil álemdik qoǵamdastyqtyń nazaryn aýdaryp, halyqaralyq qatynastardyń jańa modelin qalyptastyrýǵa negiz bolǵanyn atap ótkim keledi. Onyń maqsaty – qazirgi memleketaralyq qarym-qatynastarda kemshin bolyp turǵan ózara tıimdi yntymaqtastyq pen senimdi dıalogti jolǵa qoıý.
Osy oraıda adamzattyń birtutas taǵdyry qoǵamdastyǵy ıdeıasy men «Shanhaı rýhynyń» qaǵıdattary úndes jáne bir-birin úılesimdi túrde tolyqtyra alady. Bul, ásirese eki tujyrymdamanyń ornyqty damýǵa, birlesip órkendeýge, ashyqtyq pen ınklıýzıvtilikke baǵyttalǵanyna qatysty. Atalǵan taǵdyrsheshti tujyrymdardy kópjaqty qurylymdar aıasynda jáne ekijaqty deńgeıde ilgerilete otyryp, álemdik qoǵamdastyq olardy halyqaralyq qatynastarda normaǵa aınaldyra alatynyna senimdimin.
