Bıyl orystyń uly aqyny Aleksandr Pýshkınniń týǵanyna 225 jyl tolyp otyr. Jyl basynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda: «Bul mereıtoı – Reseı ǵana emes, Qazaqstan úshin de mańyzdy oqıǵa. О́ıtkeni Pýshkın – hakim Abaı sııaqty, qos halyqtyń dostyǵy men mádenı baılanystarynyń basty sımvolynyń biri», dep atap ótken edi. Osy oraıda búgingi maqalamyzǵa ózek bolyp otyrǵan ataýly oqıǵanyń ótken bir tarıhy eske túsip otyr.
Sonaý 2006 jyly Reseıde Abaı jyly, elimizde Pýshkın jyly bolyp atalyp ótip edi. Ult ustynyna aınalǵan taý-tulǵalardyń ádebı murasy eki jaqta da barynsha nasıhattalyp, túrli úlkendi-kishili is-sharalar ótkizildi. Sol jyly fılologııa ǵylymdarynyń doktory Saýytbek Abdrahmanovtyń «Ver bana at» atty ádebı eńbegi jaryq kórgeni de este. Pýshkıntaný paraqtaryna arnalǵan tolǵamdy kitapta jahan jyrynyń juldyzy dep oryndy ardaqtalatyn uly aqyn murasyna qatysty tanymdy da taǵylymdy jaılarmen tereńinen tanysyp edik. Aıta keteıik, qalamgerdiń pýshkıntaný taqyrybyndaǵy zertteýleri kezinde Prezıdent syılyǵymen atalyp ótken bolatyn.
Dál osy eńbekte qalamgerdiń qazaq ádebıettanýynyń táýelsizdik jyldaryndaǵy súbeli tabysyna balanǵan «Quran jáne Pýshkın» atty zertteý maqalasyn da alǵash ret oqydyq (odan buryn «Egemen Qazaqstan», Qaltaı Muhamedjanovtyń alǵysózimen «Túrkistan» gazetterinde jarııalanǵan). Atalǵan maqala kúni keshe ǵana Reseıdiń eń bedeldi «Lıteratýrnaıa gazeta» basylymynyń 17 maýsymdaǵy sanynda jaryq kórdi. Aqynnyń bıylǵy mereıtoıy aıasynda qos eldiń mádenı-ádebı baılanysynyń berik kórinisin kezekti ret aıǵaqtaǵan zertteý eńbek Máskeýdiń qaq ortasynan basylyp shyǵyp jatqany – ataýly oqıǵa. Álqıssa.
Avtor bul maqalada Pýshkın jyryndaǵy dinı saryndar týraly oı tolǵaý arqyly aqyn shyǵarmashylyǵynyń shynaıy halyqtyq sıpatyn, onyń jyrynyń musylman álemindegi ulttardyń júregine de etene jaqyn bolyp keletininiń túpki syryn ashýdy maqsat etedi. Naqtylaı aıtsaq, aqynnyń áıgili «Paıǵambar» óleńin musylman qaýymynyń ardaqty Paıǵambaryna arnalǵanyn túrli dálel-dáıekpen jiliktep taldaıdy.
«Pýshkın Qurannyń estetıkalyq qundylyǵyn erekshe baǵalaǵan bolatyn. Eń áýeli Mıhaılovskide, qınalyp júrgen shaǵynda oqyp: «V peshere taınoı, v den gonenıa,/ Chıtal ıa sladostnyı Koran» dep jazǵany kóp jaıdy ańǵartady. «Balshyryn» degen sııaqty sózdi Pýshkın ońaı jerge qımaǵan. Jáne ol muny barynsha sezinip, barynsha túısinip baryp aıtqan. Pýshkınniń Qurandy sonshalyqty jetik bilgeni qaıran qaldyrady. Mamandardyń aıtýynsha, aqynnyń osy taqyryptaǵy jyrlarynda qasıetti kitaptaǵy 114 súreniń kem degende 33-iniń saryndary qamtylǵan eken», deıdi avtor.
Aıta keteıik, Saǵynǵalı Seıitov «Pýshkın lırıkasyn qazaq tiline aýdarý dástúri» atty kitabynda osy óleńdi kezinde 19 jastaǵy Qoshke Kemeńgeruly aýdarǵanyn da aıtady. «Paıǵambardyń» qazaqshasy alǵash ret «Aıqap» jýrnalynyń 1915 jylǵy tórtinshi sanynda jarııalanǵan eken. Muny da Saýytbek Abdrahmanovtyń zertteýinen bilip otyrmyz.
Pýshkınniń áıdik shyǵarmasynyń ár tamyryna úńilip, jan tereńine boılap, arǵy-bergi tarıhpen baılanysyn sózbe-sóz keltirip, fılosofııalyq sarynmen tolǵaǵan súıekti maqalany orys baspasózi erkin jarııalap, orys qoǵamyna keń taralyp jatqany, árıne, qýantady. Osydan soń kóp oqyrman orystyń bas aqynynyń bir óleńin san túrli qyrynan tanyp jatqany da sózsiz, keı tujyrymdarǵa kóz jetkizýi de kámil. Túgel túrki jurty úshin de atalǵan zertteý maqalanyń mańyzy erek. Jalpy, qazaq avtorlarynyń álemdik gazet-jýrnaldarda jıi kórinýi – ult zııalylarynyń qalam qýatyn aıqyndaıtyny haq.
