Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Qazir Dúnıejúzilik kóshpeliler oıyndary óteıin dep jatyr. Onda shabandozdardyń alatyn orny aıtpasa da belgili. Baıaǵy jylqyshy degenimiz, eń birinshi, shabandoz. At qulaǵynda oınaıdy. Osydan 20 jyl buryn atqa minýdi bilmeıtinder jylqy baqpaq túgili, syrtynan júre almaıtyn. Qazir qysy-jazy tehnıkamen qaıyrady ǵoı. Al at qulaǵynda oınaıtyn shabandozdyq – úlken óner. Abaı aıtpaqshy, «shapandaryn belsengen, asaý minip teńselgen jylqyshylar». Shabandoz – asaý úıretýshi, taqymger kókparshy, eptileri teńge ilýshi, taǵysyn taǵy.
Ekinshiden, jylqyshy – jylqy sharýashylyǵynyń bilgiri. Jylqyny jazda qalaı óristetý kerek, kúzde, kóktemde, qysta she? Munyń bári – bilgenge ǵylym. Qazir aýyldyń mańyn aralasań, jer tútilip ketken. Myń jylqyǵa ne shaq keledi? Mekenin, órisin ýaqtyly aýystyryp otyrmaǵan soń. Myń jylqy – 4 myń tuıaq. Kóshpelilerdiń sońy jylqyny aılap dalada jatyp, atpen baqqandar der edim.
Úshinshiden, ertedegi jylqyshylardyń qaı-qaısysy bolsyn, buǵalyqshy ári shalmashy. Bular jeke-jeke mamandyqtar dese artyq emes. Keıingisi baıaǵy jylqyshylarmen birge «ólgen» de shyǵar, kim biledi.
Sonymen qatar únemi at ústinde dalada júrgendikten, jylqyshynyń kóbi – jerdiń jaıyn, shoqy-qyrattyń qoıyn-qonyshyn jatqa oqıtyn «sáýegeı». Neshe túrli ósimdik pen shóptiń túrin tanyp, tústep otyrar edi. Jýsan, kókpek, kóde, ızen men bujǵynnan basqasyn bilmeımin men. Onyń ózin aýyldaǵy bir eski jylqyshy tanytqan.
Úlkender kúlki qylyp aıtyp otyratyn. Erterekte soqtaldaı bir jigit aýyldaǵy jylqyshynyń birine qys ishinde «jylqydan bıemdi ákep bershi» dep ótingen ǵoı. Aqań (jylqyshy) sózge kelmeı jetkizip beripti bıesin. Kóktemde kóp jylqyny túgendeýge aıdap keledi ǵoı aýylǵa. Sóıtse, jalǵyzbasty jetim qarııanyń jalǵyz bıesi joq kórinedi. El abyrjı bastapty. «Oıpyraı, aqsaqaldyń jalǵyz bıesi joq» dep. Bireýdiń birdeńesin aýyl bop ýaıymdaıtyn ýaqyt bolǵan, á? Eldiń úlkenderi solaı abdyrap tursa, jetim qarııanyń bıesin álgi jigit jetelep kelip, jylqyǵa qosypty. Aýyldaǵylar bas salyp: «Mynaý aqsaqaldyń bıesi ǵoı» dese, «joǵa meniki, Aqań ákep bergen, qystaı baǵyp shyqtym» dep jeńistik bermepti. Sóıtse, aqsaqal men jigittiń bıesi uqsas, túsi qaragerleý eken. Eni de birdeı. Tek qana aqsaqal bıesiniń jalyna shúberek órip jibergen de, ol bir jaǵyna qaraı jatatyn jaldyń astynda qalǵan. Jigittiń bıesi tabynnyń ishinen shyǵypty.
Aýyldyń jalǵyzilikti aqsaqaly, qysta bıesin baǵyp shyǵatyn qaýqary joq. Álgi soqtaldaı qýǵa «sen jassyń, qysta aqsaqaldyń jalǵyz bıesi ıt-qusqa jem bop kete me, baǵyp ber» dese, baqpaıtynyn biledi. Kópti kórgen jylqyshy álgindeı aılaǵa kóshken de. At qulaǵy kórinbeıtin boranda jol tabatyn jylqyshy bir-birine uqsas bıeni tanymaı, shatastyryp ákelmegen. Jerdiń jaǵdaıymen qatar, eldiń de qamyn baǵyp júrgeniniń belgisi. «Taıaqqa súıenip qalǵan aqsaqaldyń jaǵdaıyna alańdaǵan qamqorlyǵynan» dep otyratyn úlkender.
Qarapaıym aýyl jylqyshysynyń bir qasıeti – osy.
