Bul jerde aıta ketetin jaıt, elimiz de 2022 jyldan bastap Reseıden elektr energııasyn satyp alyp jatyr, onyń kólemi udaıy artyp keledi. Gaz qajettiliginiń de bir bóligin reseılik kógildir otyn esebinen qamtamasyz etip jatyrmyz. Túrikmenstannan da satyp alyp otyrmyz. Eger ishki gaz óndirisimizdi damytpasaq, biz de О́zbekstan sekildi jaǵdaıǵa dýshar bolamyz.
Prezıdenttiń gaz tasymaldaý baǵytyn ártaraptandyrý týraly bastamasy óte oryndy. «Byltyr birqatar gaz kenishi ıgerile bastady. Sondaı-aq jylyna jalpy kólemi 1 mlrd tekshe metr gaz óndiretin jańa ken oryndaryn ıgerý josparlanyp otyr», dedi Memleket basshysy. Munyń bári áli jospar kúıinde tur. Tolyq iske qosylǵan joq. Bizde batys jáne ońtústik óńirler gazben tolyq qamtamasyz etilgen. Ortalyq, soltústik jáne shyǵys oblystar gazǵa qol jetkize almaı otyr. Bul óńirlerge jylýdy bastapqyda «Saryarqa» gaz qubyrymen jetkizemiz degen. Qubyr tartylǵanmen, keletin gaz kólemi jetkiliksiz. Endi qazir balama amal retinde Reseıden gaz ákelsek dep otyr bılik. Reseıdiń negizgi jospary – óz gazyn Qazaqstan arqyly nemese Mońǵolııa arqyly Qytaı naryǵyna jetkizý. Biraq Mońǵolııa bul jobadan bas tartty. Sonda Reseıde bir ǵana múmkindigi qalady, ol – soltústik jáne shyǵys oblystardyń ústimen qubyr tartyp, Qytaıǵa gaz tasymaldaý. Olaı istese tranzıttik tasymal esebinde Qazaqstanǵa gaz qaldyryp ketý múmkindigi týyndaıdy. Al Reseı úshin elimizdiń soltústik, shyǵys jáne ońtústik óńirlerine arnaıylap qubyr tartý óte tıimsiz. Ondaı joba tym qymbatqa túsedi. Sáıkesinshe, otandyq tutynýshylar da qymbat baǵaǵa satyp alatyn bolady.
2021 jyly Jańaózen gaz zaýyty «2023 jylǵa deıin ashylýy kerek» degen áńgime aıtylǵan-dy. Keıin merzimi 2025 jylǵa shegerildi. Jaqynda Qanat Bozymbaev «2027 jylǵa deıin uzartyldy» dep málimdedi. Jumysyn 2021 jyly bastaıdy delingen Qashaǵandaǵy gaz zaýytyn Qańtar oqıǵasynan keıin «QazaqGaz» óz qolyna aldy. Olar 2024-te, odan 2025-te bastaımyz dedi. Qazirgi merzimi áli belgisiz. Qarashyǵanaqtaǵy gaz óńdeý zaýytynyń da jyry uzaq. Bul negizi 1999 jyldan beri aıtylyp kele jatqan jyr. Bastaıdy dep aıtylǵaly biraz boldy.
Bizdiń jobalarǵa ınvestorlardyń qyzyqpaýynyń basty sebebi – tarıfterdiń tómendigi. Gaz da arzan, janarmaı da arzan, jaryq ta arzan. Kim ózi aqsha salǵan jobanyń arzanǵa satylǵanyn qalaıdy? Investorǵa da tabys kerek. 30 jyl boıy tarıfterdi májbúrli túrde tómen ustap keldik. Tarıfterdi nege tómen ustaıdy? Qańtar oqıǵasy sııaqty oqıǵa bolyp ketpesin dep alańdaıdy. Al tarıfti kóterýge eń birinshi kezekte halyqtyń jaǵdaıy jaqsarýy kerek. Jalaqynyń 50 paıyzyn azyq-túlikke jumsaıtyn halyq árıne, tarıfke kóp aqsha bóle almaıdy. Ary tartsań arba synady, beri tartsań ógiz óledi. Bul saladaǵy Úkimettiń de jaýapkershiligi ońaı emes. Halyqty bızneske jumyldyrý, kásippen aınalysýyna tıimdi jaǵdaı jasaý, sóıtip ál-aýqatyn arttyrý mańyzdy bolyp otyr. Halyqtyń neǵurlym qaltasy qalyń bolǵan saıyn, soǵurlym qymbat tarıfti tóleı almaq.
Qasym-Jomart Toqaev Joldaýda jylý elektr ortalyqtaryn kómirden gazǵa kóshirýimiz kerek dedi. Jetkilikti gaz otyny qory bolmasa, ol bastama da jarty jolda qalyp ketýi yqtımal.
«QazMunaıGaz» bolsyn, «QazaqGaz» bolsyn sheteldik ınvestorlardy tartyp, memorandýmǵa qol qoıyp jatyrmyz deıdi. Iske kelgen kezde eshteńe kórinbeıdi. Ken ornyn moınyna alyp, ashyp jatqan, óndiristi bastap jatqan ınvestor bar ma? Kórmeı otyrmyz. Sondyqtan bizge naqty áreketke kóshetin kez keldi, ol áreket sheńberli reaksııamen júzege asýǵa tıis.
