Kitapsúıer qaýym men baspa salasynyń mamandaryn sahnadan Arhıv, qujattama jáne kitap isi komıtetiniń ókilderi quttyqtap, Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevanyń quttyqtaý hatyn oqyp berdi.
«Kitap fest» – 2014 jyldan beri jyl saıyn ótkizilip kele jatqan el turǵyndarynyń ómirindegi mádenı-buqaralyq is-shara. 10 jyl ishinde ol shyǵarmashylyq kezdesýlerdiń negizgi alańyna aınaldy, sharada avtorlar men baspalardyń qatysýymen 500-ge jýyq kitap usynyldy, jármeńkelerge 300-ge jýyq kitap dúkeni qatysty.
«Keleshek kitaby» uranymen ótken mereıtoılyq festıval túrli baǵdarlamasymen, keń aýqymymen tańǵaldyrdy. Aýqymdy jobanyń negizin qalaǵan, festıval ıdeıasynyń avtory Juldyz Omarbektiń aıtýynsha, «Kitap Fest Almaty» kitapsúıer qaýymdy, avtorlardy jáne ádebıet salasyndaǵy jetekshi sarapshylardy biriktirgen naǵyz mereke boldy. Ol festıval kitapqa degen súıispenshiliktiń rámizine elimizdegi kitap mádenıetin damytýdaǵy mańyzdy kezeńge aınalǵanyn atap ótti. «Kitap – ult rýhanııatyn damytyp, jas býyndy izgilikke tárbıeleýde asa mańyzdy rólge ıe. «Kitap fest»-tiń basqa festıvaldardan aıyrmashylyǵy nede? Birinshiden, «Kitap fest» – bul elimizdegi jalǵyz kitap festıvali. Ekinshiden, bul jaı ǵana kitap jármeńkesi emes, biz mádenıetti jáne oqýǵa degen súıispenshilikti nasıhattaımyz. Árbir kitaptyń óz oqyrmany bar. Sol sııaqty ár jazýshynyń da óz aýdıtorııasy bar. Jobanyń maqsaty – oqyrman mádenıetin damytyp, jazýshylar men oqyrmanǵa kezdesý alańyn uıymdastyrý», – deıdi Juldyz Omarbek.
Festıval ótken eki kúnde kórermender kóptegen ınteraktıvti oıyn arqyly kitap álemin sharlady. Jazýshylarmen kezdesýler, balalarǵa arnalǵan túrli sheberlik synyby, kórme men konkýrs kelýshilerdiń nazarynan tys qalmady. Jetekshi baspalar men kitap dúkenderiniń jármeńkeleri kez kelgen talǵamǵa saı kitaptar usyndy, al tanymal tulǵalarmen kezdesýlerde qazirgi ádebıettegi trendter men jetistikke jetýdiń qupııalary aıtyldy.
Festıvalǵa 70-ten asa kitap dúkeni men baspa qatysty, júzdegen pikir jetekshisi sóz sóıledi, sondaı-aq otandyq avtorlardyń sııasy keýip úlgermegen 50-ge jýyq jańa kitabynyń tusaýy kesildi. «Jazýshylar shatyrynda» qalamgerler oqyrmandarmen kezdesý ótkizip, festıval qatysýshylary ádebıettegi bolashaq aǵymdar men baǵyttar týraly oı órbitip, mundaı sharalar eldiń mádenı ósýi men damýyna yqpal etetinin atap ótti.
«Bıylǵy festıvalǵa biz alǵash ret baspa retinde qatysyp otyrmyz. Baıqaǵanymyz – kórkem ádebıet, balalar ádebıeti, nonfıks janry, olardyń barlyǵy bizde óte jaqsy damyǵan. Alaıda ǵylymı baǵyttaǵy ádebıetter men baspalar óte az. Sondyqtan biz, bylaısha aıtqanda, osy salaǵa úles qosqymyz keledi. Kelgen qonaqtar men oqyrmandardyń shynaıy kózqarasy men qyzyǵýshylyǵy bizdi beıjaı qaldyra almaıdy. Festıvalǵa jyl saıyn qatysamyz dep úmittenemiz», dep atap ótti «Qalan Publishing» basshysy Sadyq Sherimbek.
Almaty tórindegi aıtýly sharaǵa sheteldik qonaqtar da qatysty. Túrkııa elshiliginiń ókili Aıhan Korkmaz festıvaldyń aýqymy men formatyna tańdanys bildirip, mundaı is-sharalar arqyly mádenı tájirıbe almasý jáne halyqaralyq baılanystardy nyǵaıtýdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. «Festıvaldyń 10 jyldyǵy óte keremet ótip jatyr! Mundaı is-sharalar qoǵam úshin, ásirese jastar úshin óte mańyzdy. Bizdiń maqsat – eki el arasyndaǵy tereń, tarıhı jáne baýyrlastyq baılanysty kórsetý. Festıvalmen ári qaraı da yntymaqtastyǵyn arttyramyz degen úmittemin».
Baspa naryǵy jumysyna kiriskeli eki jylǵa endi aıaq basqan «Alqa» baspasynyń jyl basynda zamanaýı qazaq áıeliniń obrazyn beınelegen poveske baıqaý jarııalaǵanynan oqyrman qaýym habardar. Aýqymdy kitap kórmesiniń aıasynda baıqaýdyń qorytyndysy jarııalanyp, jeńimpazdar marapattaldy. Alǵash ret jarııalanǵan ádebı jobada belgili qalamger, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ardager jýrnalısi Gúlzeınep Sádirqyzy men «Qaǵaz qala», «Umyt meni», «Perishteler joq jeróde» kitaptarymen oqyrman júregine jol tapqan Qanaǵat Ábilqaıyr úmitkerler ishinen top jaryp shyǵyp, úzdik povest úshin belgilengen quny 1 mln teńge «Alqa» syılyǵy qos avtorǵa teń bólinip berildi.
«Baıaǵyda Maman baılar óz qaltasynan qarjy shyǵaryp, romanǵa báıge jarııalaǵanyn tarıhtan bilemiz, búgingi qazaq áıeliniń obrazyn beıneleıtin shyǵarmalarǵa baıqaý jarııalanǵany sol úrdistiń zamanaýı ádebıetimizdegi kórinisi dep bilemin. Jas bolsa da, belgili rýhanııat janashyrlaryna aınalǵan Baný Dáýletbaeva men Baıan Hasanovanyń «Alqa» baspasynyń áıelder taqyrybyndaǵy shyǵarmalarǵa grant jarııalaýy ádebıet tarıhynda alǵash ret bolyp otyrǵan shyǵar dep oılaımyn. Bul neni bildiredi? Bul biz ómir súrip otyrǵan qoǵamnyń óskenin, ıdeıa avtorlarynyń zamanaýı oılaıtynyn bildiredi. Biz zamanǵa laıyq jumys isteýimiz kerek, oǵan qajetti bar múmkindik qarastyrylǵan da. Sarapshy retinde baıqaýǵa qatysqan shyǵarmalardyń bárin de oqyp, árbirimen jete tanystym. Avtorlarǵa berilgen ýaqyt azdaý boldy ári olardyń shyǵarmashylyq áleýetiniń de ártúrli bolýy zańdy, degenmen qorjynǵa túsken dúnıelerdiń ishinde jaqsy shyǵarmalar bar. Aldaǵy ýaqytta ádebıettegi osy tektes ıgi bastamalarǵa demeýshiler tarapynan qoldaý bildirilip jatsa, quba-qup. «Alqa» baspasynyń bul báıgesin bolashaǵy zor joba, mańyzdy grant dep esepteımin», deıdi Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, belgili ádebıet synshysy, mádenıettanýshy Álııa Bópejanova.
Álııa Qaharmanqyzy bastaǵan, quramynda Gúlmıra Sáýlembek, Aınur Tóleý, Ásııa Baǵdáýletqyzy syndy ádebıet pen ónerdegi áıelder beınesin ár qyrynan zerttep júrgen qazylar alqasy úzdik dep tanyǵan shyǵarmanyń jańalyǵy týraly avtordyń ózinen suraǵandy jón kórdik. Sanaly ǵumyrynyń jarty ǵasyrǵa jýyq bóligin jýrnalıstıkaǵa arnap, bas basylymnyń betinde áıelder taqyrybyn ár qyrynan aıshyqtaǵan esimi elge tanymal qalam ıesi Gúlzeınep Sádirqyzy baıqaý men shyǵarma jónindegi pikirin bylaısha tarqatty.
«Shúkir, qazir ne kóp, baspa kóp. Kóptiginiń jaqsylyǵy – baspa isiniń arasynda qyzý báseke júrip jatyr. Osy rette ádebıetimizde áıelder jaıynda jaqsy dúnıeler berýdi maqsat etken «Alqa» baspasy búr jaryp kele jatqan qyzyl gúl sııaqty kórindi. Baspanyń maqsaty – tuńǵysh ret baspalar arasynda báıge jarııalap, ishinen marjanyn, oqylatyn jaqsy dúnıelerdi ǵana oqyrmanǵa tartý etý. Men ózim qyryq jyl jýrnalıstıka salasynda eńbek ete júrip, áıelder taqyrybyn kóp jazdym. Janyma jaqyn taqyryp bolǵandyqtan zeınetke shyqqan soń báıgege at qosyp kórgenim ǵoı. Zady, bul poveste qarapaıym qazaq áıeliniń kónbistigi, tózimdiliginiń de shegi bolatyny, qyryq jyl otasqan kúıeýinen jyly sóz, jaqsylyq kútip, bir úmit dúnıesimen bárine kónip, shydap júrgende, aýyrǵan shaǵynda kórsetken sarańdyǵyna, meıirimsizdigine shart synyp, momyn dep basynyp júrgen áıeliniń neshe jylǵy lyqsyǵan ókpe-nazyn, jasaǵan búkil ıttigin betine tilip-tilip aıtqanda da moıyndamaı, tákapparlyǵy jibermeıdi. Tek qaıtys bolǵannan keıin ǵana ókinip, keshirim suraıdy. Árıne, ol óte kesh edi...».
«Alqa Publishing» baspasynyń redaktory Baıan Hasanova baıqaý kelesi jyly da jalǵasyn tabatynyna senimdi. Kitap jármeńkesine Taldyqorǵan qalasynan arnaıy shaqyrylǵan spıker-jazýshy Esbolat Aıdabosynnyń kitap isiniń jarnamasy men nasıhatyna oraı aıtqan pikiri kóńilge qonymdy.
«Ekonomıka tilimen tápsirlegende, ádebıet degen – rýhanııattyń bir naryǵy, taýar óndirýshi – qalamgerler, tutynýshysy – oqyrman, ortadaǵy menedjerler – kitaphanalar men baspalar. Kitapty jarnamalap, tutynýshysynyń qolyna jetkizetinder osy sala mamandary. Olar osyndaı iri jármeńkeler, sharalar ótkizip, óndirýshi men tutynaýshy arasynda baılanys ornatady. Osydan on jyl burynǵy kitaptar men qazirgi kitaptardyń arasy jer men kókteı edi, al qazirgi kitaptardyń muqabasy, bezendirilýi, sýretteri óte jarqyn, kózdiń jaýyn alady. Qazaq kitaptary mazmun jaǵynan da sheteldik kitaptardyń qaı-qaısysynan kem soǵyp jatqan joq. Mundaı aýqymdy is-shara Almaty men Astanada, keıinirek Túrkistan oblysy qamtylyp, tek iri megapolısterde ótip keledi. Menińshe, mundaı kitap jármeńkesi búkil oblys ortalyqtarynda ótýi kerek. Mysaly, Taldyqorǵanǵa 20-30 baspa baryp, kitap ónimderin jaıyp salsa, halyq – túsinedi, kitap – ótedi degen oıdamyn. Kitap festıvali ótpeı júrgen joq, biraq sanaýly ǵana baspa baratyndyqtan, halyq merekelik kóńil kúıdi, jármeńke qyzyǵyn sezinbeı qalady. Mundaı kitap jármeńkesinen ádebıet utady, talǵam tárbıelenedi, aınalyp kelgende, rýhanııat tynysy jaınap sala berer edi», deıdi Esbolat Aıdabosyn.
Eki kúnde «Kitap fest» festıvaline 50 myńǵa jýyq adam keldi. Eki kúnde 8000-ǵa jýyq kitap satyldy. Festıvalda dástúrli «Aýylǵa kitap» aksııasy ótti. Onda kez kelgen adam kitapty elimizdiń aýyldyq kitaphanalaryna tapsyrýǵa múmkindik aldy. «Aýylǵa kitap» aksııasynda 300-ge jýyq kitap jınaldy. Aldaǵy aptada ol kitaptar Túrkistan oblysynyń aýyldyq kitaphanalaryna jiberiledi.
«Kitap Fest Almaty» oqý mádenıeti jaı hobbı emes, tárbıe men bilimniń mańyzdy elementi ekenin taǵy bir dáleldep berdi. Festıval tek mádenı mereke ǵana emes, sonymen qatar, bilimdi jáne kitapqumar qoǵam qurýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam boldy. Festıvalǵa kelgender mundaı oqıǵalardyń kitapqa degen qyzyǵýshylyqtyń artýyna yqpal etetinin jáne jańa jetistikke shabyttandyratynyn aıtty.
ALMATY
