Ǵylym akademııalarynyń halyqaralyq qaýymdastyǵy (ǴAHQ) TMD elderiniń ǵylym akademııalaryn, ýnıversıtetterdi jáne Karıb teńizi aımaǵynan Azııaǵa deıingi iri ǵylymı ortalyqtardy qamtıtyn 27 uıymdy biriktiredi. 2017 jyldan beri ǴAHQ uıymdastyrýshylyq jáne ádistemelik qoldaýdy Belarýs Ulttyq ǵylym akademııasy júzege asyryp keledi, ony Belarýs Ulttyq ǵylym akademııasy Prezıdıýmynyń tóraǵasy, akademık Vladımır Gýsakov basqarady.
Jıynda sóz alǵan Reseıdiń ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Valerıı Falkov quttyqtaý sózinde ǴAHQ múshelerin Reseıdiń ǵylymı mega jobalaryna qatysýǵa, sondaı-aq ǴAHQ-qa múshe elderdiń jas ǵalymdaryn qarasha aıynda «Sırıýs» bilim berý ortalyǵynda ótetin Jas ǵalymdar kongresine qosylýǵa shaqyrdy. Al Reseı Ǵylym akademııasynyń prezıdenti, akademık Gennadıı Krasnıkov «Reseı Ǵylym akademııasynyń mereıtoıy: 300 jyldyq uly dástúrler» atty baıandamasynda Ǵylym akademııasynyń qurylý tarıhy, sondaı-aq onyń qazirgi Reseıdiń memlekettik ǵylymı saıasatyndaǵy mańyzdy róli týraly tarqatyp aıtty. ǴAHQ-nyń akademııaaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý jónindegi jumysy týraly Belarýs Ulttyq ǵylym akademııasy tóralqasynyń tóraǵasy, akademık Vladımır Gýsakov baıandady.
Keńes májilisinde ǴAHQ-qa múshe elderdiń ókilderi de sóz alyp, birlesken jumys nátıjeleri men zertteý jetistikterin tanystyrdy. О́z kezeginde Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti Aqylbek Kúrishbaev akademııanyń qyzmeti jáne ǵylymı-tehnologııalyq yntymaqtastyqtyń perspektıvalary jóninde aıtty. Ol Qazaqstannyń ǴAHQ múmkindikteri nátıjesinde qol jetkizilgen jetistikterdi joǵary baǵalaıtynyn jáne ǵylymı yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan bastamalardy tolyq qoldaıtynyn jetkizdi. Sonymen qatar ǴAHQ jumysyna jas ǵalymdardy tartýdyń mańyzyn atap ótti.
«Qazaqstan Prezıdentiniń janyndaǵy Ulttyq Ǵylym akademııasy – Ǵylymı ashyqtyq pen halyqaralyq yntymaqtastyq qaǵıdattaryn udaıy ustanatyn elimizdiń joǵary ǵylymı uıymy. ǴAHQ sheńberinde biz TMD elderiniń akademııalarymen ózara is-qımyldy nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan ǵylymı qyzmettiń strategııalyq baǵyttaryn damytamyz, bul bizge halyqaralyq ǵylymı úderisterge tıimdi kirigýge múmkindik beredi. Jas ǵalymdardy qoldaý – akademııamyzdyń basty basymdyqtarynyń biri, óıtkeni biz olardan álemdik ǵylymnyń bolashaǵyn kórip otyrmyz. Qazaqstannyń ǴAHQ jas ǵalymdar keńesiniń qyzmetine qatysýy biz úshin strategııalyq mańyzǵa ıe, óıtkeni bul zertteýshilerdiń kásibı ósýine, halyqaralyq jobalarǵa qatysýyna, osyǵan qosa bilim almasýyna jaǵdaı jasaýǵa járdemdesedi. Osy keńes aıasynda júzege asyrylatyn ǵylymı bastamalar ınnovasııalyq damý men ǵylymı jetistikterdiń katalızatory bolady», dedi akademııa prezıdenti A.Kúrishbaev.
Onyń aıtýynsha, ǵylymnyń bolashaǵy jas býyndy ǵylymı jumysqa tartýdyń tıimdiligine tikeleı baılanysty. Qazaqstan jas ǵalymdardy qoldaýǵa baǵyttalǵan jobalarǵa belsendi túrde qatysýǵa daıyn. ǴAHQ-tyń ǵylymı keńesteriniń jumysyn ońtaılandyrý boıynsha usynystardy qoldaý, ásirese ǵylymı zertteýlerdi úılestirý jáne birlesken baǵdarlamalardy ázirleý baǵytyndaǵy kúsh-jigerdi biriktirýdiń mańyzy zor. Qazaqstan úshin basym baǵyttar sanalatyn ekologııa, klımattyń ózgerýi jáne sý resýrstaryn basqarý salasyndaǵy yntymaqtastyqty kúsheıtý kerek.
Májilis aıasynda Ulttyq ǵylym akademııasy men Belarýs Ulttyq ǵylym akademııasy arasyndaǵy ǵylymı-tehnıkalyq yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Taraptar birlesken zertteýler júrgizý jáne olardyń nátıjelerin Qazaqstan men Belarýste kommersııalandyrý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaýǵa kelisti. Memorandým sonymen qatar ıdeıalar, aqparat, tehnologııalar almasýdy, eki eldiń ǵylymı ınfraqurylymyn birlese paıdalanýdy qarastyrady.
Dástúr boıynsha ǴAHQ aıasynda ǴAHQ-na múshe elderdiń Jas ǵalymdar keńesiniń (JǴK) kezdesýi ótti. Qazaqstan Ulttyq ǵylym akademııasy janyndaǵy JǴK tóraǵasy Maqsat Jabaǵın jáne Ulttyq ǵylym akademııasynyń Pánaralyq ǵylymdar ortalyǵynyń dırektory Qýantar Alıhanov baıandama jasady. M.Jabaǵın baıandamasynda Prezıdent janyndaǵy Ulttyq ǵylym akademııasyna qarasty Jas ǵalymdar keńesiniń qyzmetine toqtaldy. Bıylǵy aqpanda elimizdiń táýelsizdik tarıhynda alǵash ret akademııa janynan keńestiń qurylǵanyn, atalǵan keńes qoǵamnyń konsýltatıvtik-keńesshi organy sanalatynyn, negizgi maqsaty jas ǵalymdardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne múddelerin ilgeriletý, olardyń kásibı mansabyna járdemdesý ekenin jetkizdi.
«Ulttyq ǵylym akademııasyndaǵy jas ǵalymdar keńesi Qazaqstandaǵy ǵylym salasyndaǵy eń kóne jastar uıymy bolyp sanalady. 1967 jyly 13 jeltoqsanda QazKSR Ǵylym akademııasynyń sol kezdegi prezıdenti Shahmardan Esenovtiń tóraǵalyǵymen jas ǵalymdarynyń jınalysy ótti. Jınalysta ol «QazKSR Ǵylym akademııasyndaǵy jas ǵalymdarmen jumys jáne olardyń ǵylymdy damytýdaǵy mindetteri» taqyrybynda baıandama jasady. Bul ǵylymı qoǵamdastyq arasynda keń rezonans týdyrdy, akademııalyq jastar arasynda jumysty jandandyrýǵa, jas ǵalymdar keńesin uıymdastyrýǵa (1968 jyldan bastap) jáne olardy basshylyq pozısııalarǵa ilgeriletýge qýatty túrtki boldy», deı kele akademııa janyndaǵy keńestiń mindetterine toqtaldy. Onyń baıandaýynsha, atalǵan mindetterge normatıvtik quqyqtyq aktiler, Memlekettik baǵdarlamalar jáne olardyń jobalary, olardyń iske asyrylý monıtorıngi; jas ǵalymdar arasynda pánaralyq jáne halyqaralyq ǵylymı yntymaqtastyqty damytý; álemdik tájirıbe, qazirgi zamanǵy úrdister negizinde jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq múddelerin eskere otyryp, ǵylymnyń basym salalarynda ǵylymı zertteýlerdiń ózekti jáne keleshegi zor baǵyttaryn qalyptastyrý; jas ǵalymdardyń áleýmettik ómirinde jáne kásibı damýynda týyndaıtyn problemalarǵa nazar aýdarý, sondaı-aq túıtkilderdiń túıinin tarqatý týrasynda usynymdar ázirleý jáne engizý jatady. Osyǵan qosa jas ǵalymdardyń jetistikterine nazar aýdarý, ǵylymı bilim men jańa jetistikterdi dáripteý, ǵylymı uıymdardaǵy jas ǵalymdardyń kásibı ósýine, irgeli jáne qoldanbaly zertteýlerge belsendi qatysýyna járdemdesý sekildi mindetterdi sheshý de atalǵan keńesti túpki maqsatyna jeteleıdi.
Májilis barysynda ótken jylǵy atqarylǵan jumystardyń qorytyndylary men Jas ǵalymdar keńesiniń jarqyn bolashaqqa arnalǵan josparlary talqylandy. Ulttyq ǵylym akademııasynyń taratqan aqparatyna súıensek, ǴAHQ Jas ǵalymdar keńesiniń aldaǵy mindeti – zertteýshilerdi qoldaý, TMD elderiniń jas ǵalymdar qaýymdastyqtary qyzmetin úılestirýde tájirıbe almasý jáne ǴAHQ-na múshe elderdiń ǵylymı-tehnologııalyq damýdyń basym baǵyttary boıynsha birlesken mindetterdi sheshý úshin ǵylymı ujymdardy biriktirý mehanızmderin ázirleý.
Jıyn sońynda Reseı Ǵylym akademııasynyń Jas ǵalymdar keńesi, Birikken ıadrolyq zertteýler ınstıtýty Jas ǵalymdar mamandar uıymy jáne Ulttyq ǵylym akademııasynyń Jas ǵalymdar keńesi yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıdy. Ulttyq ǵylym akademııasynyń taratqan aqparatyna súıensek, atalǵan kelisim jastardyń ǵylymı yntymaqtastyǵyn nyǵaıtý maqsatynda teńdik pen ózara tıimdilik qaǵıdattaryna negizdelgen. Osy ekijaqty kelisim nátıjesinde taraptar ǵylymı jetistiktermen almasýdy, birlesken is-sharalar uıymdastyrýdy, jas ǵalymdar arasyndaǵy baılanystardy nyǵaıtýdy jáne ǵylymı jobalardy ınvestısııalaý arqyly qoldaýdy kózdeıdi. Sonymen qatar birlesken zertteýler júrgizý men olardyń nátıjelerin eki elde kommersııalandyrý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý týraly ýaǵdalasty. Kelisimde tehnologııalarmen almasý jáne ǵylymı ınfraqurylymdy ortaq paıdalaný máseleleri de qarastyrylǵan.
