Han Kań – qazirgi ádebıettegi tanymal jazýshylardyń biri. 2016 jyly halyqaralyq Býker syılyǵyn «Vegetarıan» romanymen jeńip aldy. 1970 jyly Kvandjý qalasynda dúnıege kelgen ońtústikkoreıalyq jazýshy, qazir kóp oqylatyn qalamgerdiń sanatynda. Onyń atalǵan romanyn ádebı sarapshylar «tildiń joıylýyna qarsy kúresetin únsizdik aıqaıy» dep baǵalaıdy. Shyǵarmadaǵy keıipker ulynyń qamqorlyǵymen qatar anasynan da, óz daýysynan da aıyrylǵan áıel retinde oqyrmanmen sóılesedi. Osy qaıǵyly oqıǵalarmen kúresýge ol ózinen alynǵan qundylyqtardyń bárin derlikteı qalpyna keltirý úshin óli tilge, ıaǵnı ejelgi grek tiline júginedi. Kóp ótpeı ol Borhes sııaqty soqyr professordy tabady, ekeýiniń qarym-qatynasy oqyrmanǵa kóptegen suraq týdyratyny da joq emes.
Bylaısha aıtqanda, onyń bul shyǵarmasy «myna ómirde daýyssyz qalaı ómir súrer edik? Kórý qabiletinen aıyrylyp qalatynymyzdy bilsek she?» degen uly suraqtarǵa jaýap izdeıdi. Onyń «Qara buǵy», «Seniń sýyq qolyń», «Kóz jasy toly kóze», «Jel soǵyp tur», «Qoshtasýǵa kelme» sııaqty kitaptary jaryq kórgen.
– Sizdiń sońǵy romanyńyz jeke tájirıbeńizden týyndady ma?
– Úshinshi romanym «Vegetarıannan» keıin tórtinshi romanymdy jazýǵa otyrdym. Biraq jetinshi taraýǵa jetkende, jalǵastyra almadym, toqyraýǵa ushyradym. Sosyn bir jyl boıy jazýdy toqtatyp, onyń oqıǵalaryn esten shyǵardym. Tipti jetistirip kitap ta oqı alǵan joqpyn. Uzaq demalǵannan keıin jazýǵa qaıta otyrdym. Osylaısha, bastan ótkergen tynyshtyqtan týyndaǵan besinshi romanym – «Grek sabaqtary» dúnıege keldi.
– Nelikten jazý qabiletin joǵalttym dep oılaısyz?
– Jazý kezinde maǵan shynaıylyq jetispedi, sondyqtan jalǵastyra almadym. Keıinnen shyndyqty kórkem ádebıetke jatqyzýǵa bolatynyn túsindim. Kórkem shyǵarma jazý degenimiz – shyndyqty joǵaltý emes. Soqtyqpaly, soqpaqsyz bolsa da, jazýǵa jeteleıtin joldardy izdeýińiz kerek.
– Siz jáne sizdiń keıipkerińiz úshin daýys pen til neni bildiredi?
– Meniń keıipkerim sóılegen sózinen aıyrylyp, bar kúshimen ony qalpyna keltirýge tyrysady. Tildi qalpyna keltirý úrdisi sizdiń ómirińizdi qalpyna keltirý barysy ekenin túsinińiz.
– Tilge qalaı anyqtama berer edińiz?
– Bul biregeı jáne mańyzdy orta, biraq sonymen birge meni qınaıtyny da – osy. Keıde ol múmkin emes orta bolǵandyqtan, ońaılyqpen joǵaltyp alamyz.
– Bir sózińizde «Til – eki júzdi qylysh, ony ustaı almaısyń» depsiz.
– Iá, bul kitapty jazý kezinde men solaı dep oıladym. Til – shynaıy ómirde jaqsy kóretin, men úshin mańyzdy jalǵyz qural. Tilge ómir boıy qushtar bolamyn, biraq onymen kúresýden de sharshaımyn.
– Siz aqynsyz, sizdiń kitabyńyzda poetıkalyq saryn bar. Poezııany bilmeıtin jazýshy nashar jazýshy ma?
– О́leń jazbaǵan aqyndar bar, biraq óz shyǵarmalarynda poezııa da qosa júredi. Roman jazǵanda óleńder meniń shyǵarmashylyǵyma enip ketkendeı sezinemin. Keıde men óleńniń ózin, al keıde poetıkalyq áserleri bar qalypty tirkesterdi qoldanamyn. Poezııa maǵan qatty áser etti.
– Siz Borhes týraly kóp aıtasyz jáne shabyt alasyz. Bul neni bildiredi?
– Onyń shyǵarmalary janyma jaqyn, jazǵandary birte-birte kórý qabiletin joǵaltý, jazǵy túnniń jaqyndaı túsýimen teń ekenin únsiz aıtty. Bul – men úshin bizdiń ortaq tarıhymyz. Bul bárimizde, barlyq adamdarda bar jaǵdaı.
EIParis saıtynan aǵylshyn tilinen aýdarǵan –
Dúısenáli ÁLIMAQYN,
«Egemen Qazaqstan»
