Jýyrda Birikken Ulttar Uıymynyń bilim, ǵylym jáne mádenıet máseleleri jónindegi Parıjdegi Shtab-páterinde ótken «Halyqaralyq túsinistik pen yntymaqtastyq toǵysynda» taqyrybyndaǵy IýNESKO-nyń «Álem jady» halyqaralyq konferensııasynda, «Saıasattan tájirıbege» dep atalatyn IY jahandyq saıası forýmynda arhıv salasynyń qyzmetkerleri, tarıhshylar men saıasatkerler bas qosyp, ózekti máselelerdi ortaǵa saldy.
Eki kúnge sozylǵan basqosý daǵdarys kezinde áleýmettik baılanys ornatyp, ózara is-qımyldy retteý, halyqaralyq túsinistik pen yntymaqtastyqty jaqsartýdyń quraly retinde qujattyq murany tıimdi paıdalaný úshin qoldanylatyn ádis-tásilder, resýrstar jáne ıdeıalar jónindegi oı-pikirlermen ózara almasý alańyna aınaldy.
Tarıhtyń tereńine boılap, ótkendi zerdelep, adamzattyń qujattyq murasyn saqtaý máseleleri talqylanǵan mańyzdy forým barysynda jańa tehnologııalardy belsendi túrde engizip kele jatqan Prezıdent Arhıviniń róli erekshe atap ótildi.
Konferensııanyń «Mádenıetaralyq baılanystyń qujattyq murasy: saıası qarym-qatynas jolynda» arnaıy úkimettik panelinde IýNESKO-nyń kommýnıkasııa jáne aqparat sektorynyń qujattyq mura bóliminiń basshysy doktor Fakson Bandanyń usynysy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Arhıviniń dırektory Álııa Mustafına baıandama jasady. Sóziniń basynda ol bıyl Almaty qalasynda arhıvshilerdiń II kongresin ótkizý bastamasyn qoldaǵany úshin IýNESKO Bas dırektorynyń baılanys jáne aqparat máseleleri jónindegi orynbasary Tofık Djellası myrzaǵa alǵys bildirdi.
Baıandamashynyń aıtýynsha, kongress alǵash ret 2022 jyly Halyqaralyq Arhıvter Keńesiniń, IýNESKO-nyń jáne BUU-nyń Almatydaǵy óńirlik keńsesiniń qoldaýymen uıymdastyrylyp, tájirıbe almasý jáne arhıv salasyn damytýdyń ózekti máselelerin talqylaý úshin arhıvshilerdiń, qujat aınalymy jónindegi mamandardyń jáne ǵalymdardyń suhbat alańyna aınaldy.
II kongreske álemniń 20 elinen 200-den astam sala mamandary, ǵalymdar men arhıv ákimshilikteriniń basshylary qatysyp, qujattyq murany saqtaýdyń ózekti máseleleri boıynsha ózara pikir almasty, sıfrlyq transformasııanyń ınnovasııalyq ıdeıalary usynyldy, úzdik arhıvtik tájirıbeler qaraldy.
Úkimettik panelde pikirtalas týdyrǵan mańyzdy taqyryptardyń biri retinde jastardy qujattyq murany saqtaý máselelerine yntalandyrý boıynsha ózge eldiń tájirıbesi qarastyryldy. Prezıdent Arhıviniń dırektory tanystyrǵan stýdentter men oqýshylardyń arhıv isine qyzyǵýshylyǵyn arttyrý jáne zertteý daǵdylaryn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan «Jas arhıvshilerdiń jazǵy mektebi», oqýshylarǵa arnalǵan «Meniń otbasymnyń tarıhy arhıv qujattarynda» atty oqý-zertteý jumystarynyń baıqaýy, arhıvtaný olımpıadalary men «Archive Hack: Aqyldy arhıv» hakatony sııaqty jastar jobalaryn iske asyrý tájirıbesi qatysýshylardyń erekshe qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy.
Konferensııa sessııalary aıasynda tehnogendik jáne tabıǵı apattardyń qujattyq muraǵa áseri, bilim berý jáne mádenıetaralyq dıalog úshin qujattyq murany paıdalanýǵa yqpal etýdegi róli sııaqty máseleler qaraldy. Bıylǵy konferensııanyń arnaıy sessııasynda Arab aımaǵynyń jáne onyń qujattyq murasynyń mádenıetaralyq dıalogke jahandyq yqpalynyń róli týraly áńgime boldy. Sondaı-aq halyqaralyq qoǵamdastyqqa zamanaýı tehnologııalardy qoldanýdyń mysaly retinde «Jibek jolynyń ortaq murasy» vırtýaldy kórmesin keltirgen tehnologııalar men sıfrlyq platformalarǵa arnalǵan sessııany aıryqsha atap ótken jón. Kórmeni IýNESKO-nyń Almatydaǵy óńirlik keńsesi, Ortalyq Azııanyń ulttyq mýzeıleri men «Google Arts & Culture» platformasy birlese uıymdastyrdy.
Osyndaı bedeldi forýmdarǵa qatysý álemdik qoǵamdastyqqa Qazaqstandy qaıtalanbas baı tarıhy týraly úlken minberden aıtýǵa múmkindik beredi. Arhıvshilerdiń II kongresinde osyndaı maqsatpen praktıkalyq semınar ótkizilgen edi, ol jerde IýNESKO mamandary qazaqstandyq arhıvterdiń, mýzeılerdiń, kitaphanalardyń qyzmetkerlerine «Álem jady» baǵdarlamasynyń halyqaralyq tizilimderine biregeı qujattyq artefaktilerdi usyný joldaryn túsindirdi. Tarıh jáne mádenıet eskertkishteri, bizdiń qujattyq muramyz halyqaralyq deńgeıde tanylǵan kezde ǵana ózgelerdiń bizdiń elimiz týraly túsinigi keńeıe túspek.
