Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Jaqynda Ádilet mınıstrliginiń Ulttyq zııatkerlik menshik ınstıtýty Q.Ismaǵulov oılap tapqan shaǵyn sý elektr stansasynyń sony, paıdaly modeline patent tabystady. Batysqazaqstandyq ónertapqysh osy ıdeıasyn júzege asyrýǵa on jyldan astam ýaqytyn sarp etipti.
– Men úsh úlgige esepteý jasadym. Shaǵyn qýatty stansa shalǵaıdaǵy shopan pýnktin nemese shekara beketin elektrmen qamtamasyz etse, ortasha qýatty úlgi tutas bir aýyldy qamtamasyz ete alady, – deıdi oraldyq jańashyl. – Al eń úlken model bireýi 10-15 tonnaǵa, ekinshisi 2-3 tonnaǵa arnalǵan, bir-birimen baılanysty eki sý ydysynan turady. Sý aǵyny kezinde mehanıkalyq energııa, onyń ishinde qysym aıyrmashylyǵyna baılanysty, elektr energııasyna aınalady. Atalǵan qýat bir jylǵa erkin jetedi. Mundaı elektr stansasyna tehnıkalyq qyzmet kórsetý jylyna bir ret júrgizilse de jetkilikti. 7600 saǵattan soń jabdyqtyń bir bóligin aýystyrý qajet bolady. Shaǵyn qýatty modeldi óz qolymmen jınap, is júzinde synaqtan ótkizdim. Qalǵan ekeýin tek qaǵaz júzinde, teorııalyq turǵyda ǵana eseptep shyǵardym. Qazir Astanada sý elektr stansalary qurastyrylatyn kásiporyn ashylyp jatyr. Ol aldaǵy aılarda iske qosylýǵa tıis.
Tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, tájirıbeli maman óziniń ónertabysy tipti elektr energııasyn óndiretin iri kompanııalarmen de básekege túse alatynyna bek senimdi. Aıta ketken jón, bul – Q.Ismaǵulovtyń úshinshi ónertabysy. Alǵashqy ekeýi malshylardyń jumysyn jeńildetýge baǵyttalǵan.
Soǵystan keıingi jyly dúnıege kelgen Qaırolla bozbala shaǵynda-aq qoı baǵatyn ákesine kómektesip, aýyl eńbeginiń aýyrtpalyǵyn kóre júrip, ony jeńildetý joldaryn oılaı bastaıdy. Mektepten keıin aǵasynyń keńesimen Lenıngrad kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshesin bitirdi. Tańdaǵan mamandyǵy da kisi qyzyǵarlyq – gıdroakýstıka. Biraq bul salada jumys qaıdan shyǵa qoısyn. Týǵan aýlyna oralǵan soń shopannyń kómekshisi bolyp jumysqa ornalasty. Jumys isteı júrip zootehnık mamandyǵyn oqyp aldy.
– Beınetkesh malshylar qaýymynyń eń aýyr jumysy – qora-qopsylardy qordalanǵan qı, kóńnen tazartý, – deıdi ol. – Erterekte ony kúrekpen aýdaryp, tezekke aınaldyratyn. Men qudyqtan sý kóterýge qoldanylatyn motor qondyrǵysyn negizge ala otyryp, bul úderisti qalaı avtomattandyrýǵa bolatynyn oılap taptym.
Qondyrǵy qalypty jumys istep ketkenge deıin kóptegen synaq, esepteý, modıfıkasııa qajet boldy. Aqyrynda izdenis nátıje bergen soń malshylar jas jańashyldyń ilkimdi jobasyna kóptep júgine bastady. Oblystyq ónertapqyshtar qoǵamy Qaırollaǵa arnaýly patent pen 1500 rýbl syıaqy berdi.
Q.Ismaǵulovtyń taǵy bir ónertabysy – Batys Qazaqstan men Atyraý oblysyndaǵy malshylar áli kúnge deıin paıdalanyp kele jatqan qaldyqsyz jyljymaly mal soıý beketi. Qasaphanada ushalardyń ishi birden tazartylyp, súıekteri men tuıaqtary unǵa óńdeledi. Qondyrǵy bir aýysymda 25 basqa deıin iri qara maldy, 50 basqa deıin usaq maldy bastyrýǵa múmkindik beredi.
О́ndiristik úderisterdi qalaı jaqsartýǵa bolatynyn tek qolmen emes, eń aldymen baspen oılaý, aqyl-sanaǵa salý Qaırolla Ismaǵulovtyń qaı salada, qandaı qyzmette istese de batyl ustanymy, adastyrmas temirqazyǵy boldy. Tasqaladaǵy daıyndaý keńsesinde qyzmet etip júrgeninde mekemeniń joǵary kórsetkishterge qol jetkizýine uıytqy bolyp, sonyń arqasynda oblystyq shıkizat bazasynyń dırektory laýazymyna taǵaıyndaldy. Kásiporyn daladan jınalǵan jún, terilerdi qazaqtyń ejelgi halyq ádisimen óńdep, Japonııa men Eýropa elderine jóneltti. Túsken qarajat sol kezde tapshy bolǵan qural-jabdyq, kıim-keshek, azyq-túlik satyp alýǵa jumsaldy. Bul ozyq tájirıbe jóninde sonaý 1983 jyly «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetinde arnaıy jazylypty.
Qaırekeń 70 jasty alqymdap baryp zeınetkerlikke shyqty. Degenmen ardager eńbek demalysynda da qarap otyra almaıdy. Tehnıkalyq turǵydaǵy izdenis, tabysymen qatar, onyń bir ańsary – sıqyrly poezııa. Ár jyldary jazǵan óleń-tolǵaýlary, esse-áńgimeleri úsh kitap bolyp jaryq kórdi. Gazet-jýrnal betterinde de jıi jarııalanyp turady. Túrli taqyryptardy qozǵaıtyn týyndylarda ómirdiń barlyq qyrlary kórinis tapqan. О́leń-jyrlardyń oıy kelisti, tili shuraıly, jeńil oqylady, júrekke jyly tıedi. Oqyrmandar tarapynan laıyqty baǵasyn alǵan. Kisiligi men kishipeıildiligin teń ustaǵan, meni kem, aldy keń aqsaqaldyń óristi ómir joly keıingi óskeleń urpaqqa úlgi-ónege.
